Strijd Sierra Leone gaat om diamanten

'Heeft u diamanten bij u?' Voor de ambtenaar op het luchthaventje Hastings in de Sierraleoonse hoofdstad Freetown was het, twee weken geleden, een routinevraag....

De vraag naar diamanten raakt de bron van alle ellende in Sierra Leone, dat opnieuw dreigt te verzinken in een oorlog die treffend is omschreven als 'ongeorganiseerde misdaad'. Al zeventig jaar lang zijn het de diamanten die alles en iedereen in hun greep hebben.

Onder het Britse koloniale bewind, dat in 1961 eindigde, was het niet anders. 'Wat een tijdverspilling om in een groot schip als dat te gaan zoeken naar diamanten', schreef Graham Greene in zijn roman The Heart of the Matter uit 1948. 'Denkt u dat ze op een dag ook maar één kleine diamant zullen vinden?' Ook toen was het antwoord ontkennend.

Twee weken geleden heerste in Freetown een soort van vrede. De VN-macht Unamsil deed voorzichtige pogingen toegang te krijgen tot het diamantrijke noordoosten.

Maar juist op die pogingen lijkt het vredesproces nu gestrand. De rebellenbeweging RUF wil geen pottenkijkers, zeker niet in het district Kono, waar de san san boys, de illegale diamantwinners, zo veel mogelijk edelstenen uit de grond halen, voordat het regenseizoen losbarst. Het gebied kent geen enkel burgerlijk bestuur. Het RUF, het Revolutionair Verenigd Front, is er heer en meester.

Volgens onderzoekers maken de rebellen met de diamantwinning ruim 600 miljoen gulden per jaar buit. De meeste stenen gaan niet via Freetown maar via het buurland Liberia de exportmarkt op. Daar komen ze uiteindelijk bijna allemaal in handen van de Zuid-Afrikaanse firma De Beers, die circa tweederde van de diamanthandel beheerst.

Officieel zegt De Beers geen diamanten meer aan te kopen uit conflictlanden. Smokkel van de vaak miniscule stenen is echter de simpelste zaak ter wereld, zo weet De Beers even goed als de ambtenaar op Hastings, of Graham Greene. Zelfs de individuele reiziger in Sierra Leone krijgt herhaaldelijk op straat diamanten te koop aangeboden.

De afgelopen twee jaar is de officiële diamantexport van Sierra Leone gehalveerd tot dertig miljoen dollar per jaar. Tegelijkertijd nam de export uit Liberia, waar relatief weinig diamanten worden gevonden, toe tot zeker 300 miljoen dollar. Liberia is het domein van president Charles Taylor, de man die zich een persoonlijke vriend van RUF-leider Foday Sankoh noemt.

Foday Sankoh zat jaren in de gevangenis wegens betrokkenheid bij een poging tot staatsgreep. Zijn RUF-rebellen zwoeren hem blinde trouw, vochten zich een weg naar Freetown en dwongen een vredesakkoord af dat Sankoh niet alleen vrij man maakte, maar zelfs vice-president in een overgangsregering. Sinds die tijd woont hij in de hoofdstad.

Vanuit Freetown kon Sankoh zowel met president Kabbah als met Unamsil een loopje nemen. De vraag is nu echter in hoeverre hij zijn regionale commandanten, zoals in het district Kono, nog volledig onder controle heeft. Het antwoord daarop zou wel eens in Liberia gevonden kunnen worden, in de hoofdstad Monrovia en aan de grens met Sierra Leone.

Taylor is uiteindelijk meer geïnteresseerd in diamanten dan in zijn vriendschap met Sankoh. En de RUF-vertrouweling die vorig jaar nog zijn leven waagde om Sankoh vrij te krijgen, Sam 'Mosquito' Bockarie, vluchtte een aantal maanden geleden uit het noordoosten van Sierra Leone de grens met Liberia over.

Bockarie, zo luiden hardnekkige geruchten, traint nu zijn eigen legertje en zou Sierra Leone vanuit het oosten kunnen binnenvallen. Sankoh zit ver weg in Freetown. Daartussen liggen de diamantgebieden. De sterkste heeft het recht. En de buit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden