Strijd op links tijdens eerste lijsttrekkersdebat, Rutte zelfverzekerd

Jesse Klaver en Lodewijk Asscher streden tijdens het eerste lijsttrekkersdebat bij Radio 1 om het linkse leiderschap. Mark Rutte stelt zich ondertussen op als de onvermijdelijke premier.

Lijststrekker Lodewijk Asscher (PvdA) accepteert de uitgestoken hand van Jesse Klaver (GroenLinks). Beeld anp
Lijststrekker Lodewijk Asscher (PvdA) accepteert de uitgestoken hand van Jesse Klaver (GroenLinks).Beeld anp

Het was het spannendste moment tijdens het eerste echte verkiezingsdebat. Jesse Klaver die het even 'wat scherper' wilde krijgen: Gaat Lodewijk Asscher er alles aan doen om een nieuw kabinet met de VVD te voorkomen? 'Laten we elkaar dan de hand schudden.'

Asscher keek met zichtbaar ongemak naar de uitgestoken hand van de GroenLinks-leider, niet van plan om zich uit de tent te laten lokken. Het zou Klaver meteen tot een soort architect van een toekomstig progressief kabinet maken.

Stratego

De PvdA-leider reduceerde de geste van Klaver tot 'een trucje'. 'Nederland ziet op deze manier alleen maar politici die met zichzelf bezig zijn. U doet uw dingetje. Een trucje. Stratego. Het doet geen recht aan wat er nodig is. Laten we een inhoudelijk debat voeren.'

Asscher zette Klaver ook nog weg als 'een tikje arrogant', wat een subtiele speldenprik leek naar de jeugdige ambities van de GroenLinks-leider. Geen toeval, want ook bij andere partijen valt te horen dat de branie van Klaver ook een zwakke plek kan zijn, zeker bij oudere kiezers.

Volgens de GroenLinks-leider is het 'essentieel' dat kiezers er van op aankunnen dat het scenario van 2012 zich niet herhaalt: een linkse partij die de VVD straks aan een meerderheid helpt. Klaver suggereerde uiteindelijk dat Asscher een heimelijk voorkeur heeft voor de VVD. 'U deed er de afgelopen dagen alles aan om ons opzij te zetten; de samenwerking met de VVD was beter dan met GroenLinks.'

Lijststrekkers Mark Rutte (VVD), Kees van der Staaij (SGP) en Emile Roemer (SP) tijdens het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat. Beeld anp
Lijststrekkers Mark Rutte (VVD), Kees van der Staaij (SGP) en Emile Roemer (SP) tijdens het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat.Beeld anp

Klaver en Asscher schudde elkaar uiteindelijk wel de hand, maar de spanning is daarmee niet verdwenen. De twee nieuwe lijsttrekkers willen allebei de leider op links worden. Ondertussen moeten ze om het hardst roepen dat ze willen samenwerken, ook omdat de meeste linkse kiezers dat graag willen.

Op rechts is er ook strijd om het politieke leiderschap, maar die kwam gisteren bij het eerste debat veel minder aan het licht. Mark Rutte had een gunstige loting en moest het opnemen tegen Kees van der Staaij (SGP) en Emile Roemer (SP). Hij ontliep daardoor gevaarlijker tegenstanders als Sybrand Buma en Alexander Pechtold. PVV-leider Geert Wilders was helemaal niet aanwezig.

Het eerste debat maakte wel duidelijk hoe Rutte zich de komende weken wil opstellen. Hij probeerde vooral kalmte en zelfverzekerdheid uit te stralen. Met terloopse zinnetje bleef de VVD'er steeds wijzen op zijn stuurmanskunst van de afgelopen jaren. Zinnetjes als: 'Ik ben als minister-president de afgelopen 6,5 jaar iedere dag bezig geweest met...' En: 'Als minister-president kan ik u vertellen dat...'

'De premier zei ook dat hij straks weer een coalitie in elkaar moet gaan zetten. Alsof er geen alternatief is.' Beeld anp
'De premier zei ook dat hij straks weer een coalitie in elkaar moet gaan zetten. Alsof er geen alternatief is.'Beeld anp

Alternatief

De premier zei ook dat hij straks weer een coalitie in elkaar moet gaan zetten. Alsof er geen alternatief is. Rutte, de onvermijdelijke minister-president.

Buma en Pechtold proberen juist amechtig om wel een alternatief te zijn voor Rutte. De D66-leider presenteert zich meer als een bruggenbouwer en staatsman, dan als oppositieleider. Hij benadrukte tijdens het debat ook dat zijn partij de afgelopen jaren verantwoordelijkheid heeft genomen. Toen Pechtold de vraag kreeg met welke partij hij straks het liefst wil samenwerken, weigerde hij antwoord te geven. 'We hebben laten zien dat we met iedereen kunnen samenwerken.'

De D66'er besprak ook al wat 'de opvolger van Rutte' straks allemaal moet doen, maar op de eerste rij lachte de toekijkende premier die suggestie weg. 'Dat is pas in 2021', riep hij vanaf de zijlijn. CDA'er Buma deed juist alsof het over hem ging. 'De heer Pechtold sprak over mij, dus dan wil ik ook graag reageren.'

Sybrand Buma (CDA) schudt Alexander Pechtold (D66) de hand. Beide lijsttrekkers presenteerden zich als een alternatief voor premier Mark Rutte. Beeld anp
Sybrand Buma (CDA) schudt Alexander Pechtold (D66) de hand. Beide lijsttrekkers presenteerden zich als een alternatief voor premier Mark Rutte.Beeld anp

Buma schetste Rutte opnieuw als een man die wel de economie kan managen, maar geen samenleving bij elkaar houdt. Zelf heeft de CDA'er wel grote plannen voor een 'morele revolutie', bijvoorbeeld door het opnieuw invoeren van de diensplicht als medicijn tegen de 'maatschappelijke versplintering'.

Door het uitblijven van een directe confrontatie, kwam de premier uiteindelijk relatief ongeschonden door het eerste debat. Bij het RTL-debat zondag ontbreekt hij ook, waardoor de rivalen weer een kans mislopen om Rutte in het defensief te dringen.

De premier lijkt voorlopig alleen Geert Wilders te erkennen als directe tegenstander. De PVV-leider werd gisteren al voorzichtig bekritiseerd omdat zijn plannen niet zijn doorgerekend door het CPB. Rutte zette Wilders zo op één lijn met 50Plus-leider Henk Krol.

Voor de zelfbenoemde premierskandidaten Buma en Pechtold waren er juist knuffels van de VVD-leider. Op de vraag met wie hij straks het liefst wil samenwerken, antwoordde Rutte: CDA en D66.

Alexander Pechtold (D66) en Lodewijk Asscher (PvdA) na afloop van het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat. Beeld anp
Alexander Pechtold (D66) en Lodewijk Asscher (PvdA) na afloop van het NPO Radio 1 Lijsttrekkersdebat.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden