Strijd om wachtlijst krijgt nu echt kleur

Bij het Universitair Medisch Centrum in Utrecht zetten ze een nieuw wapen in tegen de wachtlijsten: het moedercontract. Na vijf jaar van vooral politieke aandacht voor de wachtlijst zijn nu ook de ziekenhuizen wakker geschud....

Sinds parlement en kabinet zich eind 1996 zorgen gingen maken over de wachtlijsten in de gezondheidszorg, is er veel gebeurd. De wachtlijsten zijn nog steeds lang. Die voor de ziekenhuizen nemen zelfs nog licht toe. Maar de miljarden guldens die zijn vrijgekomen, lijken te gaan werken, ook al bleek dinsdag dat een deel van het geld op de plank blijft liggen.

Het heeft lang geduurd voor de politiek de ernst van het probleem inzag. In 1996 raakte de Tweede Kamer verontrust over de wildgroei aan initiatieven om de wachtlijsten te omzeilen. Bedrijven kochten voor hun werknemers 'voorrangshulp' in bij ziekenhuizen en Riagg's. Dat ging de politiek te ver.

Minister Borst van Volksgezondheid zette eind 1996 een eerste stapje om wat aan het probleem te doen. Zij trok vijftig miljoen gulden voor het volgende jaar uit om de wachtlijsten voor de ziekenhuizen weg te werken. Dat bleek een druppel op een gloeiende plaat. De vijftig miljoen zijn inmiddels uitgegroeid tot enkele miljarden per jaar voor de hele gezondheidssector.

Vijftien jaar hand op de knip bleek dramatische tekorten te hebben veroorzaakt. Want tegelijkertijd sloeg de vergrijzing toe, werden patiënten veeleisender en kwamen er betere, vaak duurdere behandelmethoden.

Er was een grote inhaalslag nodig. Borst en haar staatssecretaris Vliegenthart (ouderen- en gehandicaptenzorg) richtten wachtlijstbrigades op om de problemen in kaart te brengen en oplossingen aan te dragen. Voor het eerst ook werden betrouwbare cijfers over de wachtlijsten verzameld. Het idee was dat de oude cijfers vervuild waren en veel 'wachtenden' konden worden afgevoerd. Het tegendeel bleek waar.

De frustratie van de Tweede Kamer was groot. De honderden miljoenen die al waren uitgegeven, leken in een bodemloze put te zijn beland. Pas eind vorig jaar kon het eerste succes in de annalen worden bijgeschreven. Vliegenthart wist een drastische daling van de wachtlijst voor verstandelijk gehandicapten te melden.

De meesten werden geholpen buiten de officiële instellingen om. Hun ouders of zaakwaarnemer vroegen een persoonsgebonden budget (pgb) aan, waarmee patiënten zelf zorg kunnen inkopen. Samen met andere ouders kochten of huurden zij bijvoorbeeld huisvesting voor hun kinderen.

Inmiddels is de daling van de wachtlijst voor gehandicapten gestopt, omdat steeds meer ouders die hun kind zelf verzorgden zich nu inschrijven voor hulp. Het succes keert zich hier tegen zichzelf.

Een echte doorbraak werd door Vliegenthart in de thuiszorg bereikt. Daar nam het aantal wachtenden vorig jaar af van 54 duizend naar 35 duizend. Voor thuiszorg was verreweg het meeste geld uitgetrokken, omdat mensen hulp aan huis prefereren boven opname in een verpleeg- of verzorgingshuis (waarvoor zij vaak op de wachtlijst stonden).

De thuiszorginstellingen reageerden alert. Zij kregen de eerste processen aan hun broek wegens het niet leveren van zorg waarop patiënten, die er immers verzekeringspremie voor betalen, recht hebben.

Zij hebben bovendien minder last van personeelstekorten. Een hoge opleiding is niet nodig en ook verzorgers en verplegers die maar tien uur in de week willen werken, zijn welkom.

Uit de cijfers die gisteren bekend werden, bleek dat juist de thuiszorg vorig jaar maar de helft van het beschikbaar gestelde geld heeft besteed. Dat is allerminst een rampzalige tijding. Er blijft geld over voor een verdere aanpak van de wachtlijsten.

Een molensteen om de nek van het kabinet blijven de onverminderd lange wachtlijsten voor ziekenhuiszorg, waarom het in 1996 allemaal begon. Hierover gaat Borst zelf. Meer dan 90 duizend mensen wachten nog steeds langer dan een maand op behandeling.

Evenals de verzorgings- en verpleeghuizen, waarvoor de wachtlijsten ook nauwelijks afnemen, zijn ziekenhuizen logge instellingen die alleen met meerjarige investeringen hun capaciteit kunnen uitbreiden. Bovendien hebben zij het meest last van personeelstekorten.

Pas dit jaar kregen de ziekenhuizen na zelf wakker te zijn geschud een forse financiële impuls. Daarvan moeten de resultaten nog afgewacht worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden