ANALYSE

Strijd om de 'zwaar gepakte' oudere kiezer barst los

Dat 50Plus de maatregelen die ouderen treffen, wil terugdraaien, bevreemdt niet. Maar ook VVD en PvdA bezinnen zich op de onvrede van de oudere kiezers.

Ouderen voerden in 2015 actie in Den Haag. Met potten, pannen en drums wilden ze de politiek met veel kabaal wakker te schudden. Beeld anp
Ouderen voerden in 2015 actie in Den Haag. Met potten, pannen en drums wilden ze de politiek met veel kabaal wakker te schudden.Beeld anp

Met een niet mis te verstaan 'we pakken ze terug' opent ouderenpartij 50Plus de aanval op het kabinet-Rutte. En daarmee de strijd om de verontwaardiging van vergrijzend Nederland. De vraag wie de oudere kiezer aan zich weet te binden, kan doorslaggevend worden bij de verkiezingen van 15 maart. Maar hoe terecht is het beeld dat ouderen onevenredig zijn gepakt?

In het maandag gepresenteerde verkiezingsprogramma (+) belooft de partij van kandidaat-lijsttrekker Henk Krol het roer radicaal om te gooien, te beginnen met de verlaging van de AOW-leeftijd. Die gaat terug naar 65 jaar. Tegelijkertijd gaat die AOW-uitkering zelf omhoog, wordt er niet meer gekort op de pensioenen, komt er gratis onderwijs voor ouderen en gaat het eigen risico in de zorg omlaag naar 200 euro.

'Omdat ouderen het niet meer pikken', is het motto. En als er al een tijd was dat de regeringspartijen dat afdeden als vrijblijvende oppositieretoriek, dan is die nu voorbij: niet toevallig sleutelen VVD en PvdA deze maand achter gesloten deuren aan de reparatie van de 'koopkrachtplaatjes' voor 2017. Enig herstel voor de financiële positie van ouderen staat bovenaan. Het risico van een ouderenopstand (waar ook PVV en SP vurig op hopen) is simpelweg te groot.

En de cijfers maken het kabinet kwetsbaar. Het Centraal Bureau voor de Statistiek berekent dat het met de koopkrachtontwikkeling van 65-plussers sinds 2001 slechter is gesteld dan met die van de gemiddelde Nederlander. Dat komt vooral door de pensioencrises die elkaar sinds 2001 opvolgen. Pensioenen zijn nu al jaren 'bevroren' of zelfs verlaagd. Dat raakt ook de huidige jongeren, maar die merken dat pas over vele jaren.

Henk Krol. Beeld anp
Henk Krol.Beeld anp

Hard getroffen

Ook het beleid van twee kabinetten-Rutte speelt mee. Hulpbehoevende gepensioneerden kregen sinds vorig jaar te maken met minder uitgebreide hulp tegen hogere eigen bijdragen, ook in instellingen. Veel ouderen worden daarnaast als grootgebruikers relatief hard getroffen door de verhogingen van het eigen risico in de zorgverzekering.

Het kabinet richtte de lastenverlichting à 5 miljard euro van vorig jaar in eerste instantie vooral op de werkende kiezer. Pas toen bleek dat ouderen in de plaatjes pijnlijk achterbleven, kwam er een 'eenmalige' lastenverlichting voor deze groep om de schade ietwat te herstellen. Dit jaar dreigt hetzelfde scenario, met één verschil: nu zijn er verkiezingen op komst.

Dat ouderen de afgelopen jaren meer inleverden, was niettemin een zeer bewuste politieke keuze van een ruime meerderheid in de Tweede Kamer toen er miljarden nodig waren om de gevolgen van de economische crisis op te vangen. Want er is ook een andere manier om naar de cijfers te kijken. 'De huidige generatie gepensioneerden is de rijkste ooit,'zegt Peter Hein van Mulligen, econoom bij het CBS. In 2000 was 12 procent van de ouderen arm, in 2011 was dat nog maar 3,3 procent, terwijl toen 8,7 procent van de hele bevolking arm was. Dat ligt aan de jonggepensioneerden. Zij krijgen veel hogere pensioenen dan de hoogbejaarden. Daardoor is het gemiddeld inkomen sterk gestegen.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Achteruitgang

Bovendien vindt het kabinet dat ook de vermogens meetellen. Die zijn in handen van de ouderen, die het langst de tijd hebben gehad om te sparen. Gemiddeld heeft een 65-plusser 244 duizend euro. Bij de groep van 45 tot 65 jaar is dat 192 duizend euro. De afgelopen jaren steeg het vermogen van de ouderen, terwijl dat van jongeren daalde. Ouderen hebben vaak geprofiteerd van de huizenprijsstijging in de jaren negentig terwijl jongeren hun huis op de top van de markt kochten.

VVD en PvdA zullen er de komende maanden opnieuw op wijzen dat zij dus niet zomaar iets hebben gedaan. 50Plus gaat ervan uit dat die rekenkundige rechtvaardigheid niet opweegt tegen het gevoel van jarenlange achteruitgang onder die al maar groeiende groep van nu al 3 miljoen 65-plussers: 'Premie betalen en sparen wordt in dit land niet beloond maar bestraft.'

In de laatste cijfers staat de koopkrachtontwikkeling voor gepensioneerden voor volgend jaar op 0,7 procent, in de min. Het kabinet heeft nog drie weken om te voorkomen dat het daarmee de campagne in moet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden