Reportage Karachi

Strijd om de stem uit de sloppen in Pakistan

Ayaz Memon Motiwala, een onafhankelijke verkiezingskandidaat, ligt in een berg afval tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Karachi. De stad heeft zeer gebrekkige basisvoorzieningen. Beeld AFP

Karachi, een megastad van 20 miljoen inwoners, is een van de belangrijkste strijdtonelen bij de Pakistaanse verkiezingen van woensdag. Alle politieke partijen proberen de harten van het lompenproletariaat te winnen. 

Het afwateringskanaal van Lyari, een oude volkswijk bij de haven van Karachi, watert allang niet meer af. Het is één stinkende massa van poep, huisvuil en plastic zakken. Het verstopte kanaal laat zien hoe gebrekkig de publieke voorzieningen zijn in deze haveloze metropool van 20 miljoen mensen, de grootste stad van Pakistan en een van de grootste steden ter wereld.

De slag om Karachi speelt zich bij de Pakistaanse verkiezingen van woensdag (voor zowel het nationale parlement als voor de provincies) voor de meeste kiezers dan ook af op basaal niveau: schoon drinkwater, werkzame riolering, elektriciteit. Terwijl de stad toch het kloppend hart is van de Pakistaanse economie, vooral dankzij Chinese miljardeninvesteringen in de zogenaamde ‘Nieuwe Zijderoute’, en de ene na de andere wolkenkrabber verrijst.

De politieke partijen proberen hun kiesdistricten daarom te paaien met mooie beloften: allemaal gaan ze de rampzalige basisvoorzieningen aanpakken. Die boodschap wordt er tijdens honderden verkiezingsrally’s op ver boven de pijngrens versterkte volumes ingestampt. Elke partij bedient daarbij zorgvuldig de vele bevolkingsgroepen in deze etnisch en religieus diverse stad, waaronder de Muhajir (uit India afkomstige moslims), Sindhi, Baloch, Pashtun en Punjabi.

De centrum-linkse Pakistan People’s Party (PPP) van Bilawal Bhutto Zardari, zoon van de vermoorde oud-premier Benazir Bhutto, hamert op haar prestaties in de provincie Sindh, waar de PPP de afgelopen vijf jaar regeerde. ‘Wij hebben gezorgd dat er nieuwe scholen en ziekenhuizen in Karachi kwamen en wij hebben de stad bovendien veilig gemaakt’, zegt kandidaat Shehla Raza, een vriendin van de Bhutto’s die van het provinciale naar het nationale parlement wil.

Beeld de Volkskrant

Operatie Karachi

Raza verwijst naar de speciale volmacht waarmee Sindh in 2015, onder de regering van de afgezette ex-premier Nawaz Sharif (Pakistan Muslim League, PML-N), ruim baan gaf aan Operatie Karachi, een snoeiharde ‘clean-up’ van het bendegeweld dat de stad decennia teisterde. Zwaarbewapende Rangers maken sindsdien de dienst uit op straat. Volgens mensenrechtenactivisten maken de paramilitairen zich schuldig aan verdwijningen en illegale executies.

Abdul Nasir Karim lacht schamper in zijn partijkantoortje in Lyari. ‘De PPP heeft helemaal niks voor de stad gedaan. De Rangers hebben een eind gemaakt aan het geweld in wijken als deze.’ Karim is provinciaal kandidaat voor Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI), de anticorruptiepartij van cricketer-politicus Imran Khan, die goede kans maakt woensdag landelijk de grootste partij te worden. Karim zelf hoopt te profiteren van zijn bestuurswerk voor de lokale voetbalbond, een pré in deze voetbalgekke volkswijk, die Klein-Brazilië wordt genoemd.

Het belangrijkste slachtoffer van de clean-up was Muttahida Qaumi Movement (MQM), de seculiere volkspartij van de Muhajir die decennialang in de stad de lakens had uitgedeeld, met inzet van afpersing, liquidaties en andere maffiose praktijken. Veel partijleden werden opgepakt en de partij viel uiteen. De grootste fractie, MQM-Pakistan, wist het stadsbestuur te behouden, maar wil nu haar oude kiezers herwinnen. Met als lokaas basisvoorzieningen.

Dwarsgezeten

Heeft MQM niet tijd zat gehad om die te realiseren? Nee, zegt nationaal kandidaat Ali Raza Abidi tijdens een mager bezochte bijeenkomst in het MQM-bolwerk Gulistan-e-Jauhar, twee gewapende lijfwachten aan zijn zij. ‘Onze vijanden hebben ons afgelopen jaren enorm dwarsgezeten, vooral de PPP. Nu worden we gepakt door het establishment (een codewoord voor het machtige leger en de veiligheidsdiensten). De grenzen van veel kiesdistricten zijn in ons nadeel veranderd. En nu halen ze ’s nachts onze vlaggen en posters weg.’

Een herrijzenis van MQM zou in sommige delen van Karachi als een ramp worden gezien. De Pashtun bijvoorbeeld hebben slechte herinneringen aan hun bewind. Tussen 2007 en 2013 hebben leger en MQM-knokploegen in Karachi duizenden Pashtun gedood, zegt een anonieme zegsman van de Pashtun Protection Movement (PTM) ergens boven een groentemarkt in een buitenwijk, een beweging die opkomt voor de rechten van de geknechte Pashtun. ‘Onze wijken hebben nog steeds geen goede scholen en ziekenhuizen. Deze markt heeft al negen maanden geen stroom. Zo werkt onderdrukking.’

Ayaz Memon Motiwala, een onafhankelijke verkiezingskandidaat, voert campagne in een berg afval. Beeld AFP

Failliet systeem

Welke partij woensdag ook de meeste kiesdistricten verovert, het verandert niets aan het feit dat het politieke systeem in Karachi failliet is. Een belangrijke oorzaak is dat gekozen landelijke en provinciale politici overheidsgeld via lokale overheden mogen spenderen aan hun eigen kiesdistrict, een feodaal systeem dat corruptie en vriendjespolitiek in de hand werkt en leidde tot de intense verwevenheid van politiek en georganiseerde misdaad in de stad.

‘Het zijn legale politieke steekpenningen’, zegt Anwar Rashid, directeur van het Orangi Pilot Project (OPP), een succesvolle ngo die arme buurtbewoners helpt zelf de voorzieningen te realiseren die de lokale overheid laat liggen, zoals het aanleggen van riolering in al meer dan zesduizend straten, onder meer in Orangi zelf, met circa drie miljoen inwoners de grootste sloppenwijk van Azië.

Een ander probleem is de verhouding tussen provincie en stad. De provincie Sindh bepaalt hoeveel geld Karachi mag uitgeven. Dat systeem werkte zolang dezelfde partij (MQM) de macht had op beide niveaus. Toen de regering van Sindh in 2013 in handen kwam van de PPP, draaide die meteen de geldkraan van de stad dicht. Met als gevolg dat gemeentelijke voorzieningen instortten en in arme wijken het afval huizenhoog ligt opgestapeld.

Politieke partijen in Pakistan hebben prachtige plannen als ze verkozen willen worden, maar als ze aan de macht zijn wordt alles anders, zegt Rashid van het OPP. De enige oplossing voor de problemen van de megastad Karachi is een wettelijke versterking van de lokale overheid, zodat die financieel minder afhankelijk wordt van de provincie. ‘Pas dan kan hier wat veranderen.’

Lage opkomst

Geen enkele politieke partij heeft zo’n hervorming op de agenda. Faisal Edhi van de Edhi Foundation, die sociaal werk doet in de sloppenwijken, zegt het in zijn kantoor in het centrum van Karachi dan ook heel cynisch. ‘Geen enkele partij zet zich echt in voor de arbeiders en de armen van Karachi. Ik denk dat de opkomst woensdag dan ook heel laag zal zijn, minder dan 50 procent. De gewone Pakistanen hebben alle vertrouwen in de politiek verloren.’

In Slaughter House, een armoedige gettoachtige enclave van hindoes en christenen iets verderop, zeggen veel bewoners ook nog niet te weten of ze gaan stemmen en zo ja, op wie. Misschien wordt het toch de PML-N van Sharif, zegt William, die het buitenlandse bezoek de katholieke kerk van Sint-Salesius laat zien. Maar Sharif is toch wegens corruptie veroordeeld? ‘Hij heeft tenminste iets aan het terrorisme en onze bendeoorlogen gedaan.’

Beeld AFP

Het zijn volgens de meeste analisten echter niet de kiezers of de politieke partijen die de toekomst van Karachi bepalen. Die kaarten zijn allang geschud achter de muren van de uitgestrekte militaire ‘compounds’ die overal in de stad de beste locaties innemen. Het Pakistaanse leger is een staat in de staat en tegelijk het grootste bedrijf van het land. De militairen doen goede zaken door hun terreinen te bebouwen met dure hotels, malls en pretparken.

Soms gaat het om regelrechte landroof. Projectontwikkelaars zetten samen met het leger en lokale politici grote bouwprojecten op, zoals de nieuwe rijkeluiswijk Bahria Town, en kopen de oorspronkelijke bewoners, vaak Sindhi of Baloch, voor een prikje uit of verjagen hen. Verzet is levensgevaarlijk. De voorgangster van OPP-directeur Rashid, die bewoners hielp landrechten te verwerven, werd in 2013 vermoord. Hijzelf werd jarenlang beveiligd.

Het leger heeft er alleen al vanwege zijn zakelijke activiteiten alle belang bij de verkiezingen te sturen, zegt een anonieme analist. Door sommige partijen tegen te werken, zoals MQM-P, en andere te steunen, zoals PTI. En door onrust te kweken, in de vorm van twee radicaal-islamitische groepen die dit jaar voor het eerst mogen meedoen. Die ronselen nu in Karachi, met dezelfde beloften voor basisvoorzieningen, stemmen voor hun haatpraat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.