Strijd om de allochtone stem

Allochtone kiezers vormen bij de komende gemeenteraadsverkiezingen een factor van belang. Elke partij regelt wel dat er een kandidaat van buitenlandse afkomst op de lijst voorkomt....

DE AyaSofia moskee in de Amsterdamse wijk de Baarsjes stroomt langzamerhand vol. Het is maandagavond en tweeduizend Turken komen bidden. Het is normaal al druk maar nu nog drukker, want het einde van de Vastenmaand is nabij. Tegen de stroom bezoekers in verlaat een honderdtal gasten van het moskeebestuur het complex. Het zijn vooral prominente politici die deze avond zijn uitgenodigd te komen eten in het complex.

Het is langzamerhand bon ton om zo'n bijeenkomst in de AyaSofya bij te wonen. Waren vorige keren politici als VVD-leider Bolkestein te gast, deze keer zijn het vooral lokale bestuurders. Van de deelraad de Baarsjes bijvoorbeeld. Het moskeebestuur speecht en de gasten speechen. Onder hen de PvdA'er H. van Waveren, voorzitter van de deelraad. Hij wijst erop dat hij is gekomen ondanks een jarenlang slepend conflict tussen de moskee en de deelraad over de toekomst van het terrein waar de moskee is gevestigd. De moskee wil uitbreiden en de gemeente ziet liever huizen.

Voor U. Kabaktepe, de leider van de Aya Sofya-moskee, is Van Waveren te laat. 'Vorige keer wilde hij niet komen. Sterker, hij verbood anderen om in onze moskee mee te eten. Dat zijn we niet vergeten. Hij is nu welkom, maar na de verkiezingen zien we hem, denk ik, niet meer terug.'

De moskee in de Baarsjes is invloedrijk en goed georganiseerd. Kabaktepe is zich daarvan bewust. 'Kijk, een eigen man in de raad hebben we niet nodig. We geven wel een stemadvies. Dat zal GroenLinks zijn of het CDA. Maar de PvdA kan onze stem wel vergeten.' De moskee heeft ook 'uitstraling naar Marokkaanse en Surinaamse moslims' aldus een medewerker. Een stemadvies via de imam van de AyaSofya doet er dus toe.

Volgens G. Massaro, medewerker van Forum (instituut voor multiculturele ontwikkeling) komt het sporadisch voor dat allochtone stemmers zo professioneel zijn georganiseerd dat hun stem van doorslaggevend belang wordt bij gemeenteraadsverkiezingen. Massaro: 'Je ziet wel dat het aantal allochtone kandidaten gestaag toeneemt. Dat begon in 1986 - het jaar waarin allochtonen voor het eerst konden stemmen - bij de PvdA, daarna bij GroenLinks. Nu is D66 in opkomst.' Maar zoals de AyaSofya kan organiseren, een moskee die is aangesloten bij de invloedrijke Milli Görüs-beweging, kunnen weinig allochtone organisaties, islamitisch of niet.

Twaalf jaar geleden kregen allochtonen stemrecht en de partijen zochten naarstig naar allochtone kandidaten. Dat ging met vallen en opstaan. Naar schatting eenderde van de allochtone kandidaten haakte af. Ze konden niet uit de voeten met de lastige combinatie van verwachtingen van hun partij en van hun achterban. Want waren ze er nu voor de gemeenschap of voor hun allochtone stemmers? Massaro: 'Dat is een soort geestelijke spagaat, een vorm van gespletenheid die heel moeilijk blijkt vol te houden.'

Langzaam neemt de belangstelling van allochtonen voor politiek toe. Autochtonen moeten daaraan wennen. Zoals ze er ook aan moeten wennen dat allochtonen niet alleen passief hun invloed willen uitoefenen - zoals in de Baarsjes - maar ook 'eigen mensen' in de raad willen. De perikelen rond GroenLinks in Den Haag zijn daarvan een fraai voorbeeld.

Tijdens een vergadering van de afdeling Den Haag van GroenLinks neemt het Turkse lid M. Cengiz het woord: 'Ik weet dat ik alleen word geaccepteerd als ik geen al te grote mond heb.' Er wordt wat ongemakkelijk gegrinnikt in het volgepropte zaaltje waar de afdeling Den Haag bijeen is. Onverstoorbaar vervolgt Cengiz: 'Ik ben vereerd dat ik eindelijk mijn politieke stem mag laten horen. Ik weet dat ik nog veel te leren heb. Het liefst word ik als allochtoon bij de hand genomen. We moeten als allochtonen onze plek kennen.' De zaal knikt zo'n beetje.

Welgemeend nederigheidsbetoon? Niet echt. Cengiz zegt na afloop dat hij wilde verwoorden wat volgens hem en zijn Turkse partijgenoten diep in het hart van 'Hollandse' partijleden leeft. Allochtonen mogen meedoen, graag zelfs. Maar het moet wel leuk blijven en dat was het niet meer. In Den Haag ontstond eind vorig jaar ruzie over de kandidatenlijst voor de lokale verkiezingen. Autochtone GroenLinks-leden beschuldigden Turkse leden van een coup en van machtsmisbruik. Grote woorden in een partij die de multiculturele samenleving hoog in het vaandel heeft.

Aanleiding was het optreden van een grote groep veelal nieuwe, Turkse partijleden. De groep koos een autochtone lijsttrekker die niet op de advieslijst stond en zette hun eigen man, A. Daskapan, op de tweede plaats. De eerste plaats was wellicht een brug te ver. De actie doet deze avond de emoties van autochtone GroenLinksers opnieuw hoog oplaaien.

'We moeten er eens eerlijk over zijn dat de Nederlandse cultuur de dominante is. Die wordt niet zomaar weggegeven. Je moet ook niet net doen alsof dat wel zo zou zijn', vindt S. van Schuppen. Andere leden vallen hem bij. Ze hebben niet langer het gevoel lid te zijn van GroenLinks, maar van Alevitisch Links. Cengiz wordt woedend. Wat is er tegen Turken op een hoge plaats? 'Wij zijn geen etalagepoppen die je kunt gebruiken om stemmen te werven. Wij willen meebeslissen.'

'Multicultureel worden gaat van au', poogt lid P. de Jong tevergeefs te sussen. 'Maar je moet morele principes hebben. Die hebben de Turkse leden ondergraven. Ik zou op die manier met de leden van Milieudefensie ook de Haagse afdeling van de PvdA kunnen overnemen. Wij streven naar gelijkheid, zij (de alevieten, red.) zijn gericht op hiërarchie. Wij willen delen, zij willen dat hun eigen groep het goed heeft. De leiders misbruiken hun achterban als stemvee. Daar zit cliëntelisme achter.' De boodschap is duidelijk. Politieke partijen zijn te gretig om allochtonen binnen te halen. Dan krijg je dit.

MASSARO kent de perikelen maar wil graag de zaak wat relativeren: 'Wat is er tegen om te lobbyen en macht te verwerven? Je moet dat niet direct veroordelen omdat het om allochtone stemmers of kandidaten gaat.' Volgens hem moet je niet te snel oordelen en zien hoe de zaken er over twee, drie jaar voorstaan: 'Allochtone kandidaten zullen zich ook schikken naar de gangbare politieke mores.'

Het voeren van voorkeuracties door allochtone kandidaten behoort niet tot die mores. Maar nestor van de Haagse gemeenteraad I. Chandoe heeft daar maling aan. Hij kwam eind jaren vijftig vanuit Suriname naar Nederland. Al twintig jaar vertegenwoordigt hij in de raad de PvdA. Die vindt het nu welletjes en vroeg hem een stap terug te doen. Hoewel Chandoe zichzelf als een 'gewoon' raadslid ziet, vindt hij het wel vanzelfsprekend dat hij zijn opvolger mocht aanwijzen. Ook een Hindoestaanse Surinamer. Zelf wil hij met voorkeurstemmen alsnog de raad in.

Hij herinnert zich nog hoe hij de eerste keer campagne ging voeren. Ging letterlijk de markt op met zelf gemaakte biljetten om stemmers te werven. Chandoe weet hoe hij met zijn eigen campagne het afdelingsbestuur irriteert. 'De PvdA heeft daar een hekel aan. Maar ik vind dat nou juist democratie: dat kiezers zelf kunnen uitmaken op wie ze stemmen. De grote jongens uit het lobby-circuit zijn bang voor hun hachie, die kruipen liever achter de rug van de lijsttrekker de raad in.' De trucs bij het spel van namen noemen en elkaar naar voren duwen kent Chandoe allemaal. Hij past ze ook toe. Maar kom hem of andere allochtonen dat niet verwijten. Deze keer probeerde de PvdA weer een geintje: hij werd op plaats twaalf gezet. Chandoe: 'Dat is heel gemeen. De PvdA hoopt op twaalf zetels. Als ik dan genoeg voorkeurstemmen krijg, is de kans groot dat ik mijn eigen mannetje verdrijf.'

Chandoe greep in, riep zijn mensen op naar de vergadering te komen waar de lijst werd vastgesteld en kreeg zijn opvolger een paar plaatsen hoger. 'Ze wilden ons tegen elkaar uitspelen, maar dat is niet gelukt. Ik heb tegen het bestuur gezegd dat ik geen gevecht wil. Dat had het makkelijk kunnen worden, want ik had me zo op plaats drie kunnen laten zetten.'

De Marokkaan H. El Houazi staat in Leiden zesde op de PvdA-lijst. De partij heeft acht zetels. Toen hij een paar jaar geleden werd gevraagd politiek actief te worden, speelde zijn herkomst een rol. 'Daar moeten ik en de partij eerlijk in zijn. Maar daar is niks mis mee.'

Hij kent de verwachtingen die zowel zijn partij als zijn Marokkaanse achterban hebben: 'Ik word heel veel benaderd door Marokkanen. Dat vind ik ook goed, want daardoor blijf je op de hoogte van wat er in de samenleving speelt. Ze verwachten dan vaak van mij dat ik persoonlijk ambtenaren of instanties ga bellen om hun probleem op te lossen. Dat doe ik nooit. Maar ik snap wel dat ze dat van mij vragen. In Marokko werkt het zo. Daar ga je met je problemen naar de dorpsoudste en die gaat het dan voor jou bij hogere instanties aan de kaak stellen.'

Verreweg de meeste allochtone kandidaten zoeken hun heil in de oude, vertrouwde politieke partijen om - al dan niet met voorkeurstemmen - hun ambities te verwezenlijken. Het aantal partijen dat louter voor allochtonen is bedoeld, is op de vingers van een hand te tellen. De (Turkse) Partij voor de Mensenrechten in het Amsterdamse Stadsdeel Zeeburg is er één. Multi '98 in Den Haag een andere. De partij is opgericht door de hindoestaanse Surinamer A. Bhoendi.

Hij was het liefst voor het CDA in de Haagse gemeenteraad gekomen. Het was hem, zo zegt hij, ook voorgehouden dat dit ging lukken. Maar het liep anders. Het CDA-reglement schrijft voor dat iemand een jaar lid moet zijn, voordat hij zich kandidaat kan stellen. Bhoendi was dat nog niet. 'Ik heb nog gepleit voor dispensatie. Ik zei: als ik op de lijst sta, krijgen jullie er misschien wel driehonderd betalende leden bij.'

HET HIELP niet. 'Want ze hadden al een allochtoon op de lijst.' Teleurgesteld zei hij zijn lidmaatschap op. En met hem de velen uit zijn voornamelijk allochtone achterban die hij al had aangespoord zich eveneens te melden bij het CDA. Bhoendi vindt dit niet vreemd. 'Als ik geen lid ben van het CDA, wat hebben zij daar dan nog te zoeken?'

Bhoendi is nu de lijsttrekker van Multi '98. 'Mijn allochtone achterban dreigde anders niet te gaan stemmen, omdat hun favoriete kandidaat niet op een lijst stond. En minderheden stemmen al zo slecht. Want hoe je het ook wendt of keert, zij zoeken hun eigen mensen.'

Volgens Bhoendi heeft dat van alles te maken met de gezinsstructuur. 'Ik ben in Suriname opgegroeid op een erf waar vele familieleden woonden. De familieband is daardoor veel hechter dan hier.' Hij kan zich dan ook niet voorstellen dat er ook maar één lid van zijn uitgebreide familie niet op hem zou stemmen. 'Die kan dan toch een stukje van zijn geweten niet dragen, die moet toch wroeging krijgen? Stel je voor dat hij niet op mij stemt, maar mij straks wel nodig heeft?'

Bhoendi ziet zijn raadswerk, mocht hij gekozen worden, dan ook anders dan menig ander raadslid. 'Ik hoef met mijn achterban niet in discussie over hoe ik het openbaar vervoer in de toekomst zie. Ik wil de mensen direct behulpzaam zijn als ze een probleem hebben. Autochtone raadsleden doen dat veel te weinig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden