Strijd in Colombia verhardt zich

Maandag executeerden FARC-guerrillero's tien gegijzelden in de bergen in het noorden van Colombia. De strijd tussen marxistische rebellen en de regering is aan het verharden....

Waarom de gegijzelden, onder wie een ex-minister en een gouverneur, werden gefusilleerd is inmiddels duidelijk. Het leger was na een tip begonnen met een geheime reddingsoperatie. De militairen hadden het guerrillakamp omsingeld en hadden met de megafoon overgave van de gijzelaars geëist. Daarop had de guerrillacommandant opdracht gegeven tot de executie. Drie gegijzelde soldaten overleefden het bloedbad. De rebellen hadden zo'n haast om weg te komen dat zij niet nagingen of iedereen dood was.

Zelfs voor Colombiaanse begrippen is dit drama schokkend. De twee vermoorde politici sloofden zich uit voor onderhandelingen en werden nota bene gegijzeld toen ze een vredesmars aanvoerden. Daarbij komt dat hun vrijlating voor het gevoel van veel Colombianen ophanden was. De FARC heeft een gevangenenruil voorgesteld en vice-president Santos, zelf ooit slachtoffer van een ontvoering, gaf vorige week toe dat de regering daarover contact met de FARC wenste.

De FARC heeft in ruim zes jaar circa zesduizend mensen gekidnapt. Burgers worden meegenomen vanwege losgeld en politici en geüniformeerden met het oog op een ruil. Tot deze 'krijgsgevangenen' van de FARC behoren presidentskandidate Ingrid Betancourt, vijf parlementsleden, een ex-minister, een ex-gouverneur, twaalf regionale parlementsleden en tientallen militairen en agenten. In de Colombiaanse gevangenissen zitten zeshonderd tot duizend FARC-leden vast.

De rebellen - dezer dagen geschat op 17 duizend strijders - kunnen geschoolde kaders goed gebruiken. Sinds de gedemilitariseerde zone werd opgeheven hebben de guerrillero's een probleem met recruteren en trainen. Hoewel de zone bedoeld was voor onderhandelingen, gebruikten de rebellen het gebied vooral om zich militair te versterken.

De druk op president Uribe iets te doen is groot. De getroffen gezinnen verzetten zich tegen reddingsoperaties en lobbyen voor een ruil, er zijn gerichte publieks acties, zoals die voor de half-Franse Ingrid Betancourt, en er is een stroom van mediareportages over gezinnen die jaren in onzekerheid leven over wat er met hun dierbare is gebeurd.

De FARC heeft dit vuurtje eind april opgestookt door drie onderhandelaars te benoemen en vier ex-presidenten (allen van de oppositie) hulp te vragen. Zij orakelden afgelopen week dat de regering tot gevangenenruil moest overgaan. In Colombia weegt het oordeel van ex-presidenten zwaar - net als dat van de kerk, die ook voor is.

Uribe heeft gegronde redenen tegen te zijn. Bijvoorbeeld dat de regering niet 'op de maat van de FARC' wil dansen. Uribe heeft gezegd pas te willen onderhandelen als het verzet de wapens neerlegt. Hoe voorkomt hij dat de vrijgelaten guerrillero's weer gaan vechten? Daarbij hebben het leger en de politie met zeer veel inspanning FARC-leiders weten te arresteren. Niets is zo demotiverend als gadeslaan hoe je baas hen weer loslaat. Er zijn ook juridische complicaties: de gevangen rebellen zijn veroordeelde misdadigers. Maar het belangrijkste tegenargument is wellicht dat Uribe door vrijlating kidnapping in de toekomst aanmoedigt.

De rebellen eisen onvoorwaardelijke vrijlating van alle FARC-leden. Ook willen ze een nieuwe, nog grotere gedemilitariseerde zone waar de ruil moet plaatshebben. In ruil bieden ze slechts vrijlating van de politici. Uribe eist vrijlating van alle gijzelaars en bemiddeling door de VN. Hij sluit een gedemilitariseerde zone voor langer dan de uitwisseling uit en eist de garantie dat de vrijgelaten guerrillero's geen nieuwe 'misdrijven begaan'. Daar dat vrijwel onmogelijk is, heeft Uribe de vrijwillige ballingschap bedacht. Frankrijk zou hebben aangeboden de guerrillero's op te nemen.

Door het drama van maandag is een akkoord nog moeilijker geworden. De hardliners zijn bevestigd in hun mening dat de FARC onbetrouwbaar en gewetenloos is. De voorstanders van gevangenenruil zien bevestigd dat militaire reddingsacties leiden tot de dood van gijzelaars en dat onderhandelen dus de enige weg is.

De FARC bespeelde ook dat punt handig. Maandag, uren na het bloedbad, lieten de rebellen in een verklaring weten dat de gijzelaars waren omgekomen in gevechten 'met het fascistische leger'. Volgens Uribe is er geen schot gelost door de militairen.

Gevoed door woede en teleurstelling debatteren Colombianen nu over de schijnvraag in hoeverre het leger blaam treft. Alsof dit en niet de FARC vanaf de eerste minuut van de gijzeling verantwoordelijk is voor het leven van de slachtoffers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden