Stresstests tonen zwakte steden

Amsterdam en Eindhoven lijden het meest als de huizenprijzen kelderen. In Rotterdam doet het meer pijn als de werkloosheid stijgt. Dat blijkt uit de stresstests die vier van de vijf grootste Nederlandse gemeenten hebben ondergaan.

AMSTERDAM - In navolging van de grote Europese banken en de rijksoverheid hebben vier grote Nederlandse steden zich door econometristen op de pijnbank laten leggen. De wethouders van Financiën van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Eindhoven wilden weten wat ze aan financiële pijn kunnen verwachten als de economische tegenwind ontaardt in een storm. Huizenprijzen met 30 procent omlaag, werkloosheid naar 10 procent, 5 procent inflatie, dat werk.


Wethouder Lodewijk Asscher (Amsterdam) gaf onderzoeksbureau SEO Economisch Onderzoek opdracht een stresstest voor gemeenten te ontwikkelen. De resultaten werden maandagochtend in het stadhuis van Amsterdam gepresenteerd.


De financieel-economische scenario's die SEO doorrekende, staan dicht bij de realiteit. Vooral het SEO-crisisscenario voor de woningmarkt (een prijsdaling van 30 procent, en een daling van het aantal transacties met 50 procent) zou de komende vijf jaar wel eens werkelijkheid kunnen worden. Een vastgoedcrisis raakt gemeenten in de portemonnee via lagere ozb-opbrengsten, minder inkomsten uit afvalheffingen en, veruit het belangrijkste, minder winsten uit grondverkopen.


Als het vastgoedscenario realiteit wordt, zal dat Amsterdam in een periode van vijf jaar 413 miljoen euro kosten, wat neerkomt op 529 euro per inwoner. Amsterdam heeft voor de crisis grote grondposities ingenomen, onder meer in IJburg. Dat maakt de gemeente nu extra kwetsbaar voor tegenslagen. Het geld zit vast in de grond, en kan niet worden vrijgemaakt om tegenvallers op de begroting op te vangen.


Ook Eindhoven heeft achteraf te veel risico genomen met grondexploitatie, erkent wethouder Staf Depla. 'Als gemeente zullen we voortaan niet meer in ons eentje het risico van grondexploitatie willen dragen. Als commerciële partijen niet een deel van het risico op zich willen nemen, stappen we niet meer in.'


De begroting van de gemeente Rotterdam is juist erg gevoelig voor problemen op de arbeidsmarkt, blijkt uit de stresstest. Wetenschappelijk directeur van SEO Jules Theeuwes legt een verband met de relatief laag opgeleide bevolking van de Maasstad. 'De laagst opgeleiden worden het hardst getroffen door oplopende werkloosheid. In Rotterdam stijgt het aantal bijstandsuitkeringen in dat scenario sneller dan in de andere drie steden.'


Gemeenten zijn wettelijk verplicht een sluitende begroting te maken. Ze moeten tegenvallers compenseren met bezuinigingen of lastenverzwaringen. De huidige crisis, hoewel minder extreem dan in de stresstest, heeft er al zwaar ingehakt. Asscher presenteert volgende week nieuwe bezuinigingen op het ambtenarenapparaat. Ook Rotterdam en Eindhoven bezuinigen daarop, en willen meer taken uitbesteden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden