Stresstest kabinet na blokkade PvdA

De plotselinge ondergang van de nieuwe zorgpolis zet het kabinet onder politieke hoogspanning. Laat op de dinsdagavond waren VVD en PvdA koortsachtig op zoek naar een manier om het wetsvoorstel nieuw leven in te blazen en ernstig gezichtsverlies voor VVD-minister Edith Schippers van Volksgezondheid te voorkomen. De VVD-top ligt op ramkoers en eist dat de PvdA op zijn laatst vandaag een uitweg biedt.

Remco Meijer en Raoul du Pre
Premier Mark Rutte verlaat het Torentje na crisisberaad. Beeld anp
Premier Mark Rutte verlaat het Torentje na crisisberaad.Beeld anp

Ingewijden hielden dinsdagavond nadrukkelijk de mogelijkheid open dat Schippers opstapt als zij niet alsnog haar zin krijgt. De drie dissidente PvdA-senatoren Guusje ter Horst, Adri Duivesteijn en Marijke Linthorst trokken eerder op de dag tot grote verrassing van vriend en vijand het kleed onder het paradepaard van de bewindsvrouw vandaan.

Het plan om zorgverzekeraars een polis te laten aanbieden waarin zij alleen behandelingen vergoeden door specialisten met wie zij een contract hebben, vormt er een essentieel onderdeel van. Het is allerminst uitgesloten dat zij het hele kabinet meetrekt als zij gaat wankelen.

Schippers ziet de beperking van de vrije artsenkeuze als het sluitstuk van de marktwerking die zij voorstaat in de zorg. Ze hoopt er op termijn een miljard euro mee te besparen maar het is vooral een principezaak. Twee jaar lang heeft ze gewerkt aan het draagvlak: eerst kwam er een akkoord met de sector, daarna een politiek akkoord met de loyale oppositiepartijen D66, Christenunie en SGP. Zoals afgesproken gingen zij dinsdag achter het wetsvoorstel staan.

Verzetshaard

Niemand had er rekening mee gehouden dat minister Schippers zo zou afgaan. In een regulier overleg met de regeringspartijen werd maandag volgens enkele betrokkenen nog met geen woord gerept over een verzetshaard in de PvdA.

De VVD - fractievoorzitter Zijlstra voorop - rekent het PvdA-leider Diederik Samsom zwaar aan dat hij er bij zo'n cruciaal onderdeel van het kabinetsbeleid niet in slaagt zijn troepen bijeen te houden. De drie dissidenten zeiden dinsdag dat zij al langer bezwaren hadden, maar die hebben de wereld buiten de PvdA dan niet bereikt.

Zeker is dat de drie zich onafhankelijk konden opstellen, onbevreesd voor de toorn van de partijtop: ze hebben weinig te verliezen. Duivesteijn en Linthorst verlaten komend jaar de Eerste Kamer, Ter Horst was graag nog even doorgegaan maar kreeg van de partij geen hoge plaats op de lijst. Daarop haakte zij vorige week verbolgen af.

null Beeld anp
Beeld anp

Crisisberaad

Ter Horst beklemtoonde dinsdag dat zij geen verantwoording hoeft af te leggen aan wie dan ook: een senator moet op basis van het eigen geweten een inhoudelijk oordeel vellen, zonder daarbij te veel na te denken over de politieke gevoeligheden of financiële consequenties, aldus de oud-minister. In de loop van de dinsdag praatten onder andere vicepremier Lodewijk Asscher op de PvdA-senatoren in, maar zonder resultaat.

Nadat Schippers de uitslag van de stemming hoorde, kwam meteen koortsachtig crisisberaad op gang. De VVD-aanvoerders Mark Rutte en Halbe Zijlstra riepen de PvdA-leiders Samsom en Asscher op het matje. De VVD liet de gedoogpartijen D66, CU en SGP weten dat het nu aan de PvdA is om binnen 24 uur met een 'geloofwaardige oplossing' te verzinnen.

Dat moet dan ook de héle PvdA-senaatsfractie achter staan. 'We gaan dit niet nog een keer meemaken', klinkt het vanuit de VVD. Ter Horst maakte Samsoms bewegingsvrijheid echter zeer beperkt: 'Zolang deze PvdA-fractie er zit, zal het wetsvoorstel het niet halen.' Betrokkenen spreken van een 'serieuze stresstest' voor de coalitie.

null Beeld anp
Beeld anp

'Onaangename verrassing'

Aan het eind van de avond lieten Rutte en Samsom ook Pechtold (D66), Slob (CU) en Van der Staaij (SGP) naar het Torentje komen voor overleg. Ook zij zullen moeten instemmen met een alternatief. Kort na middernacht kwamen zij naar buiten met de mededeling te zijn bijgepraat en een oplossing af te wachten. Van der Staaij noemde de gang van zaken 'een onaangename verassing'.

Rutte zei vannacht na afloop van het beraad: 'Het is in de politiek heel belangrijk dat afspraken worden nagekomen. Het is duidelijk dat er vandaag iets heel erg is misggegaan.'

null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden