Strenger voor Turkije dan voor de vorige tien

De onderhandelingen met Turkije zullen volgens een veel strakker schema verlopen dan met de tien landen die in 2004 bij de EU kwamen....

De kogel is door de kerk, op het laatst mogelijke moment: maandagavond besloten de 25 ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg dat de Europese Unie met Ankara gaat onderhandelen over een Turks EU-lidmaatschap.

Turkije zet daarmee een volgende, beslissende stap in een proces dat in 1963 begon. Toen sloten Turkije en de Europese Economische Gemeenschap een associatieovereenkomst waarin volwaardig lidmaatschap al in het vooruitzicht werd gesteld. In 1995 volgde een douane-unie en op de EU-top in december 2004 werd vastgelegd dat de onderhandelingen in principe op maandag 3 oktober 2005 zouden beginnen.

Dat een lang en moeizaam proces begint, staat al vast.

Zeven vragen over de marathononderhandelingen.

Hoe gaan de onderhandelingen er in de praktijk uitzien?

De onderhandelingen met Turkije zullen volgens een veel strakker schema verlopen dan met de tien landen die in 2004 bij de EU kwamen. In totaal zijn er 35 hoofdstukken – van landbouw en justitie tot milieubeleid en buitenlandse zaken – om door te nemen voordat van een lidmaatschap sprake kan zijn.

Nieuw is dat alle EU-landen voorafgaand aan het begin van elk hoofdstuk hun toestemming moeten geven voor de besprekingen. Vaak zal dat pas kunnen gebeuren als Turkije al heeft voldaan aan bepaalde voorwaarden vooraf.

Voor elke onderhandelingsronde doet de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, de lidstaten een voorstel over de inhoudelijke eisen waaraan Turkije zal moeten voldoen. Pas als de lidstaten het eens zijn, kunnen de onderhandelaars aan de slag.

Ook voor het afsluiten van elk hoofdstuk is weer de formele toestemming van alle lidstaten nodig. ‘Als één land ontevreden is met de uitkomst, kan het de boel ophouden of zelfs helemaal stopzetten’, zegt een diplomaat.

Wat zijn de grootste knelpunten?

Die zullen zich op elk beleidsterrein voordoen. Het verschil met vorige uitbreidingsrondes is dat de EU ditmaal waarschijnlijk meer uitzonderingen en overgangsregelingen zal eisen, bijvoorbeeld op het gebied van de landbouwsubsidies. De Turkse landbouw loopt ver achter op de EU en hoewel het land miljarden aan subsidies zal krijgen, is de pot niet bodemloos.

Ook is een aantal van de huidige lidstaten is doodsbenauwd dat hun arbeidsmarkt zal worden overspoeld door goedkope Turkse arbeidskrachten. Er wordt daarom gezinspeeld op permanente uitzonderingsbepalingen. Turkije is daar niet blij mee, omdat het indruist tegen het Europese principe van het vrij verkeer van personen. Toch zal het land dergelijke maatregelen waarschijnlijk moeten slikken. Anderzijds kan de grote en jonge Turkse bevolking helpen de vergrijzing op te vangen.

Is de EU strenger voor Turkije dan voor eerdere nieuwkomers?

Ja. Bij voorgaande onderhandelingen nam de EU nog wel genoegen met toezeggingen, nu wordt veel meer de vraag of de Turken de beloften ook kunnen waarmaken. Bijvoorbeeld: hebben ze wel genoeg inspecteurs om toezicht te houden op de veterinaire regels?

Brussel is uiteraard vooral om politieke redenen strenger. Volgens peilingen staat de meerderheid van de EU-burgers negatief tegenover Turks lidmaatschap. Maar ook de gigantische omvang van Turkije speelt een rol; het land telt meer inwoners dan de tien landen die vorig jaar bij de EU kwamen tezamen. ‘We móeten wel veel strengere eisen stellen. Anders bestaat het gevaar dat het hele EU-bouwwerk bezwijkt’, aldus een diplomaat.

Kunnen de onderhandelingen tussentijds worden opgeschort?

Jazeker. Vooral geldt een nultolerantiebeleid voor marteling en mishandeling, beperking van de vrijheid van meningsuiting en van godsdienst, en schendingen van de rechten van minderheden, vrouwen en vakbonden.

Op papier is dat al geregeld, in de praktijk zal Turkije dat elke dag weer moeten waarmaken.

Hoe zit het met de erkenning van Cyprus?

Turkije hoefde Cyprus niet te erkennen voor de onderhandelingen konden beginnen. Wel moest het een douane-akkoord tekenen met de nieuwe EU-landen, waaronder dus ook Cyprus. Turkije weigert echter schepen en vliegtuigen uit Cyprus toe te laten.

De EU-landen hebben gewaarschuwd dat ze de onderhandelingen mogelijk zullen staken, als Turkije in 2006 nog dwars ligt. De hoop is nu dat de kwestie de komende jaren, mede via de VN, uit de wereld wordt geholpen.

Hoe lang gaan de onderhandelingen duren?

Tien tot vijftien jaar, is er altijd gezegd. In elk geval zal Turkije tot 2014 moeten wachten omdat pas vanaf dat jaar ruimte voor het land zal worden gemaakt in de meerjarenbegroting van de EU.

Is het lidmaatschap aan het einde gegarandeerd?

Nee. Het eindresultaat moet worden goedgekeurd door het Europees Parlement, de EU-lidstaten en door Turkije zelf. Frankrijk heeft al aangekondigd tegen die tijd een referendum te houden over de vraag of Turkije lid mag worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.