'Streng toelatingsbeleid trekt asielzoeker juist aan'

Het terughoudende asielbeleid van de afgelopen decennia heeft geen afschrikwekkende werking gehad. Integendeel: er ontstond daardoor een aanzuigende werking...

Van onze verslaggever Iñaki Oñorbe Genovesi

Het striktere asielbeleid heeft averechts gewerkt. De strengere regels voor toelating leidden zelfs tot de komst van meer asielzoekers. 'En de huidige daling van de instroom van asielzoekers is echt niet te danken aan de Vreemdelingenwet uit 2001.' Is getekend: Carolus Grütters, jurist en universitair docent uit Nijmegen.

Grütters promoveert vandaag aan de de Katholieke Universiteit Nijmegen op een onderzoek waarmee de effecten van beleidsmaatregelen op het Nederlandse asielbeleid van 1980 tot 2002 kunnen worden getoetst. En zijn conclusies zijn op z'n minst opzienbarend.

Zo stelt hij dat het restrictieve asielbeleid dat Nederland de afgelopen twintig jaar heeft gevoerd vrijwel geen afschrikwekkende werking heeft gehad. Grütters wijt dit onder meer aan wat hij het dichtslaande-deureffect noemt: het afkondigen van restrictievere regelgeving impliceert dat de dan nog geldende regelgeving soepeler is zodat er meer asielzoelers komen in de hoop nog onder de oude, soepelere procedure te vallen.

Grütters: 'Politci wezen graag op de daling van het aantal asielzoekers door nieuwe maatregelen. Dat zag je bij de Tamil-regeling, de Vreemdelingenwet 1994 en nu weer bij de Vreemdelingenwet 2001. Wat ze er niet bij vertelden, waren de enorme pieken in de instroom vlak ervoor.'

De promovendus weet niet of dit echt bewust gebeurt. Wellicht is het een gevolg van het kortetermijndenken bij politici. Hun drang iets te willen doen aan wat zij als het asielprobleem zien. Het gevolg daarvan is: een voortdurende aanpassing van de regels en de organisatie om de instroom in te dammen.

Daarmee bereikten ze de afgelopen jaren echter het tegengestelde van het beoogde effect. Er kwamen juist meer asielzoekers. Elke aanpassing leidde immers tot een vertraging in de procedure. Medewerkers die aan de nieuwe regels moesten wennen, rechters die erover moesten oordelen. Asielbeslissingen lieten zo onnodig lang op zich wachten en daarmee werd Nederland aantrekkelijk.

Grütters: 'Hoe langer de procedure, hoe langer asielzoekers zich verzekerd weten van onderdak. Daarom zullen asielzoekers, althans hun reisagenten, altijd zoeken naar de plek waar ze het langst weg kunnen blijven. Ze zoeken als het ware de kassa met de langste rij. En niet zoals de politiek ons vaak wil doen geloven de kassa met de mooiste caissière.'

De enige maatregel die echt geholpen heeft, is volgens Grütters de uitbreiding van de personele capaciteit bij de immigratiedienst. 'Het aantal medewerkers van de IND is sinds 1990 bijna verachtvoudigd. Alleen daardoor kon ze de achterstand in de verwerking van asielverzoeken inlopen.'

De vraag is of dat op dit moment altijd even zorgvuldig gebeurt. De kans dat asielzoekers reeds in de verkorte procedure worden afgewezen, is aanzienlijk toegenomen. Maar degenen die wel tot de asielprocedure worden toegelaten, krijgen niet vaker een positieve beoordeling. 'En dat zou je wel verwachten. De bedriegers zijn immers ontmaskerd.'

Grütters ziet onder meer een verklaring in de beeldvorming over asielzoekers. 'Ze worden als een bedreiging gezien. Als iets ergs. Minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken stelt dat asielzoekers vooral duidelijk moet worden gemaakt dat ze weg moeten. Waar ben je dan mee bezig? Haar eerste prioriteit moet zijn asielzoekers kenbaar te maken dat ze, als ze echt gevlucht zijn, hier veilig terecht kunnen.'

Grütters pleit voor een gezamenlijk Europees beleid voor asielzoekers (burden-sharing) want een daling in het ene land leidt slechts tot een toename van de instroom in een naburig land. 'Pleiten voor scherpere regels staat stoer, maar levert niets op. Je kunt beter investeren in Europese afspraken om de lasten te verdelen. Daarmee geef je ook een signaal af dat Fort Europa niet de oplossing is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden