Streepje vergeten: fataal

EEN TELEFOONNUMMER van het kunstenaarsduo Jodi is niet te achterhalen. Is ook niet zo handig, beweren de instanties die het kunnen weten....

En ja hoor, de oproep om contact die cyberspace is ingestuurd, wordt binnen de kortste keren beantwoord. Maar denk niet dat de elektronische post die retour komt, ook maar enigszins op een briefje lijkt. Het is een geheimzinnig en weerbarstig pakketje, net als de cd-rom OSS/**** waarmee het kunstenaarsduo momenteel bekendheid verwerft. Aanvankelijk toont het e-mail bericht na opening een sinistere leegte. Na wat lukraak geklik met de muis duikt plotseling het adres van Jodi's Website op. Niet één keer, maar in een ontelbare herhaling, die een verticaal tekstlint vormt van zevenendertig uitgeprinte pagina's lang.

'Zevenendertig?', zegt Dirk Paesmans later geamuseerd. 'Ik wist niet dat het er zoveel waren.' Hebben de kunstenaars dan geen controle over de computerprojectielen die ze lanceren? 'Ach,' lacht Paesmans, 'we maken nogal veel fouten.'

Dat is nou precies wat veel mensen denken die voor het eerst met een kunstwerk van Jodi in aanraking komen: ik zal wel weer iets fout hebben gedaan. Of: er zal wel weer iets mis zijn met dit programma/deze computer. Wie de cd-rom OSS/**** bekijkt, ziet bijvoorbeeld het hele bureaublad van z'n computer op hol slaan. Dat overzichtelijke kader met de vertrouwde icoontjes rolt naar boven weg als het beeld van een kapotte televisie. 'De desktop gaat flipperen', zo omschrijft Paesmans dit effect.

Het lijkt een oncontroleerbare gebeurtenis. Paesmans: 'Je denkt: ben ik nu iets aan het besturen, of word ik bestuurd.' Die verwarring is nog sterker bij een ander deel van de cd-rom, dat de bewegingen van de muis over het beeldscherm vertaalt in schreeuwerige coördinaten. De nieuwsgierige gebruiker zoekt met de muis naar een 'ingang', naar de schatten die achter deze schatkaart verborgen liggen. Maar Heemskerk en Paesmans spelen hier met de oppervlakte van het computerbeeld. Je kunt er niet 'in', je kunt alleen genieten van de voortrazende getallen, van het samenspel van jouw 'muizende' hand en de veranderende coördinaten. Zoals je kunt genieten van de vrolijke flipperdans waar de keurige iconen van het bureaublad in belanden.

Ze voelen zich verwant met videokunst-pionier Nam June Paik, zegt Paesmans. Paik maakte 'experimentele televisie' door de onderdelen van het apparaat te mishandelen: de knoppen, de zendfrequenties, de beeldbuis, de stroomgeleiders. Op dezelfde manier sleutelt Jodi aan de 'onderdelen' van software-programma's. Op de Website van Jodi staan geen plaatjes of verhaaltjes. Het is een lange lijst van willekeurige (non)berichten die overal uit het World Wide Web lijken te zijn opgevist, en die georganiseerd zijn in 'draden'. Hier zie je het netwerk dat het WWW is in zijn kale essentie.

De naïviteit die uit het werk van Jodi spreekt is maar schijn. Natuurlijk is het duo redelijk thuis in het 'innerlijk' van de computer. Ze studeerden samen aan de postdoctorale opleiding van de Maastrichtse kunstacademie Jan van Eyk. Daar kwamen fotografe Joan Heemskerk en videokunstenaar Dirk Paesmans begin jaren negentig terecht. Precies op het goeie moment om verliefd te worden, op elkaar én op de batterij supercomputers die daar in hun bijzijn in de kelders werd neergezet. Na hun opleiding vertrokken Heemskerk en Paesmans naar San Francisco, waar ze verder experimenteerden in het computerlab van de universiteit.

Kunst en informatica grijpen bij Jodi naadloos in elkaar. Tenminste, dat is de bedoeling.

Paesmans: 'Een kunstenaar creëert er maar wat op los, en ik ben geen al te precies iemand. Maar de code die aan een computerprogramma ten grondslag ligt, kent geen genade. Code is exact. Code is wiskundig. Eén cijfer verkeerd, één schuin streepje vergeten, en het is fataal.'

Fouten? Had Paesmans het over de vele fouten die Jodi maakt? Als je er in slaagt een elektronisch pakketje van Jodi te openen, al is het alleen maar het buitenste omhulsel, dan is er al ongelooflijk veel goedgegaan.

De cd-rom OSS/**** maakt deel uit van Mediamatic jrg. 9, nr 2/3; * 39,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden