Stikstof

Streep door woonwijk in Roermond vanwege natuurbelangen illustreert hoe ruimtegebrek een steeds groter probleem wordt in Nederland

De Raad van State zette een streep door de verbreding van de A27, die ten koste zou gaan van natuurgebied Amelisweerd Beeld Marcel van den Bergh

Roermond moet de bouw van een nieuwe woonwijk met 470 huizen afblazen, omdat die schadelijk kan zijn voor de aanpalende natuur. De Raad van State zette woensdag een streep door het ambitieuze bouwplan. Het is voor het eerst dat de hoogste bestuursrechter een grootschalig woningbouwproject afkeurt op grond van recent aangescherpte stikstofnormen.

Het arrest illustreert hoe ruimtegebrek een steeds groter probleem wordt in Nederland. Vanwege het grote woningtekort wil het kabinet juist meer woningbouw. Tot 2025 moeten er ongeveer 700 duizend nieuwbouwhuizen in Nederland verrijzen. Tegelijkertijd is de overheid op grond van Europese regels verplicht kwetsbare natuurgebieden te beschermen. Die doelstelling staat op gespannen voet met de door velen gewenste uitbreiding van bedrijventerreinen, de intensieve landbouw, industrie, infrastructuur en woonwijken. In een krap bemeten, dichtbevolkt land als Nederland zitten mens en natuur elkaar bijna overal in de weg.

Nederland telt 160 Europees beschermde Natura 2000-gebieden, waarvan er 116 gevoelig zijn voor stikstofdepositie. De hoge Nederlandse stikstofuitstoot heeft aantoonbaar geleid tot het uitsterven en zeldzamer worden van planten- en diersoorten. Bijna alle menselijke bedrijvigheid veroorzaakt stikstofuitstoot, maar industrie, landbouw (veehouderij) en verkeer zijn de grootste boosdoeners.

De Limburgse stad wilde 470 woningen bouwen op een locatie tussen twee Natura 2000-gebieden: het Swalmdal en het Roerdal. Milieubeschermers en omwonenden vochten het bestemmingsplan aan omdat de stikstofuitstoot van de nieuwbouwwijk Kaleidos de nabijgelegen natuur zou schaden. De Raad van State onderschrijft dat nu.

In 2015 bedacht het vorige kabinet een handige formule om het onverenigbare (meer vervuilende menselijke activiteiten, minder natuurschade) met elkaar te verenigen. Onder het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mochten overheden de (onzekere) milieuwinst van toekomstige stikstofbeperkende ontwikkelingen alvast inboeken om nu extra stikstofuitstoot toe te staan. De redenering is te vergelijken met een argument voor uitbreiding van de luchtvaart: vliegtuigmotoren worden steeds stiller, dus zal de geluidsoverlast voor omwonenden geleidelijk dalen, dus kunnen we het aantal vluchten uitbreiden zonder dat dit tot extra overlast leidt. Op grond van het PAS verleenden overheden de afgelopen jaren honderden bouwvergunningen voor stikstofproducerende activiteiten als snel- en spoorwegen, woonwijken, megastallen en bedrijventerreinen.

Alleen: als alle verwachte milieuwinst bij voorbaat ‘benut’ wordt om elders meer uit te stoten, is er per saldo natuurlijk geen sprake van milieuwinst en natuurbescherming. Vooral niet omdat de extra stikstofuitstoot (en de daarmee gepaard gaande milieuschade) van nieuwe menselijke activiteiten een zekerheid is, terwijl de inschattingen over toekomstige uitstootverlaging soms te optimistisch blijken. Het Europese Hof van Justitie oordeelde vorig jaar dat het PAS in strijd is met de Europese milieuwetgeving. De Raad van State nam die uitspraak eind mei over in een verstrekkend vonnis dat honderden nog uit te voeren bouwprojecten op losse schroeven zet.

Ten tijde van het PAS-arrest van 29 mei lagen er bij de Raad van State 180 van dergelijke projecten ter beoordeling op de plank. Sindsdien zijn de rechters vrijwel alleen maar aan het strepen. Vorige maand zette de Raad van State een streep door de verbreding van de A27, die ten koste zou gaan van natuurgebied Amelisweerd. De uitbreiding van ongeveer 120 veehouderijen: streep erdoor. Een nieuw industrieterrein in Delfzijl: streep. De herontwikkeling van vliegveld Twente, de aanleg van een verbindingsweg bij Boxtel, de verbouwing van het Wageningse voetbalstadion tot een evenemententerrein: streep, streep, streep.

Het enige project dat recentelijk wél genade vond in de ogen van de Raad van State is een wegverbreding in Veldhoven. Die gemeente heeft met succes een beroep gedaan op de zogenoemde ADC-toets. Die bepaalt dat stikstofemitterende projecten onder drie voorwaarden nog zijn toegestaan: er mogen geen goede alternatieven voor zijn, ze moeten van groot algemeen belang zijn en de extra stikstofuitstoot moet onmiddellijk en adequaat gecompenseerd worden.

Landbouwminister Carola Schouten heeft een adviescommissie gevraagd oplossingen aan te dragen voor het stikstofdilemma. Die commissie, onder leiding van voormalig VVD-minister Johan Remkes, zou in september met een voorlopig advies moeten komen.

De geannuleerde proefboring

Deze maand is voor het eerst op last van het ministerie van Landbouw een voorgenomen gasboring geannuleerd. Dat meldt NRC Handelsblad. Nadat Milieudefensie de stikstofemissie aankaartte, kreeg gasbedrijf Vermilion een formele waarschuwing om een gasboring in Noordwolde af te blazen. De reden voor de waarschuwing was de verwachte stikstofuitstoot bij de proefboring. Omdat ook voor geringe en tijdelijke uitstoot een vergunning nodig is, kunnen soortgelijke situaties zich volgens het ministerie vaker gaan voordoen.

Meer over het stikstofbesluit van de Raad van State

Eind mei verwees de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof (PAS) naar de prullenbak. Daarmee kwamen talloze (bouw-)projecten die met de PAS in de hand waren goedgekeurd, op losse schroeven te staan. Niet veel later vernietigde de Raad van State het plan voor de verbreding van de A27 en de A12. Ook kwam de opening van Lelystad Airport op losse schroeven te staan. Nu sneuvelt onder meer de wijk Melickerveld bij Roermond. Voor het typisch Haagse ‘even niets doen’ is het te laat, analyseerde verslaggever Marcel van Lieshout eerder. Columnist Diederik Samsom spoorde politici aan ‘te doen waarvoor ze zijn gekozen: kiezen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden