ANALYSEregionale coronamaatregelen

Streekgerichte aanpak wankelt, nu ook de regio’s vragen om meer landelijke regie

Opnieuw wijst het kabinet acht regio’s aan waar strengere coronamaatregelen gaan gelden. Premier Rutte houdt vertrouwen in de regionale aanpak. Toch zwelt de roep om landelijke maatregelen aan. Zelfs vanuit de regio.

Supporters van Willem II op een plein in Tilburg, donderdagavond. Beeld Toby de Kort

Tijdens de eerste coronagolf was Groningen nog een witte vlek op de epidemiologische kaart. Vrijdag kreeg ook deze regio de status ‘zorgelijk’ toebedeeld door het kabinet. Met zeven andere regio’s (Brabant-Noord, Brabant-Zuidoost, Gelderland-Zuid, Zuid-Holland-Zuid, Gooi en Vechtstreek, Zaanstreek-Waterland en Flevoland) voegt de provincie zich bij zes Randstadgebieden.

Conform het landelijke beeld verspreidt het virus zich in Groningen vooral onder jongeren. Toch zit de Groningse burgemeester Koen Schuiling niet te wachten op ‘drastische maatregelen’, zei hij deze week. Hij had studenten toch al een strenge brief gestuurd dat ze zich gedeisd moesten houden?

De opstelling van Schuiling is exemplarisch voor de wrijving tussen regio en Rijk. Het kabinet meende op verzoek de regie te hebben overgedaan aan de regio’s, die op hun beurt op instructies uit Den Haag wachtten. Geen enkele burgemeester staat erom te springen de eigen bevolking iets te ontzeggen terwijl het feest op andere plekken doorgaat.

Door de aankondiging van premier Rutte vrijdag zijn nu 14 van de 25 veiligheidsregio’s oranje gekleurd. De uitzondering is de regel geworden, een bestuurlijke lappendeken is het gevolg. Ondertussen lopen de besmettingscijfers op en raken de ziekenhuizen met de dag voller. De roep om eenduidige, landelijke maatregelen zwelt daarom aan. Sjaak de Gouw namens de GGD’s, Ernst Kuipers namens het Landelijk Netwerk Acute Zorg, de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb: ze pleiten allen voor een strikter, nationaal regime.

Wat is er immers nog regionaal aan maatregelen die voor ruim 10 van de 17 miljoen Nederlanders gelden? En hoe vallen die te handhaven en te communiceren? Alsof inwoners van bijvoorbeeld Wageningen weten of ze in de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (met status ‘zorgelijk’) of Gelderland-Midden (niveau ‘waakzaam’) wonen.

Deur dicht

De acht nieuwe ‘zorgelijke regio’s’ wachten vanaf zondagavond 18 uur de bekende aanscherpingen: het licht in cafés om middernacht aan, om 1.00 uur gaat de deur dicht, geen bijeenkomsten van groepen groter dan 50. Regionaal lijken de maatregelen echter amper te zijn, en maatwerk evenmin. Ze volgen uit een bestuurlijke aanwijzing van de minister. En het zijn precies dezelfde als in de zes Randstadregio’s die vorige week de status ‘zorgelijk’ kregen.

Maandag komen de 25 voorzitters van de veiligheidsregio’s bijeen. Er zullen dan zeker stemmen opgaan voor gelijkschakeling. Want, zo klinkt het nu: verschil maken tussen regio’s heeft alleen zin als er verschil tussen regio’s is, terwijl nu de besmettingen overal oplopen. Waterbedeffecten dreigen. Nu al worden bruiloften vanuit de Randstad verplaatst naar de Betuwe.

Lokaal waar mogelijk, landelijk waar het moet. De nieuwe regionale aanpak die het kabinet op 6 augustus presenteerde, klonk zo logisch. Drenthe zou niet moeten lijden onder een toename van het aantal besmettingen in Rotterdam. En met het in bestuurlijke kringen geliefde ‘maatwerk’ kon ingespeeld worden op plaatselijke brandhaarden. Een nieuwe landelijke lockdown moest koste wat het kost worden voorkomen.

Mondkapjes

Burgemeesters hadden er weken voor gelobbyd. De aanzet was ook voortvarend, met een mondkapjesplicht in de drukste delen van Rotterdam en Amsterdam. Het kabinet zag er weinig in, volgens het RIVM hadden mondkapjes immers geen nut. Maar het stond de proef toe, omdat die lokaal en tijdelijk was.

Toen het virus oplaaide, kwamen de regio’s met de handen in het haar te zitten. De onzekerheid over de effectiviteit van maatregelen was groot, ingrijpen achter de voordeur (waar de meeste overdracht plaatsvindt) ondoenlijk, de vrees voor schade aan de lokale economie immens. Hoe leg je bovendien aan je plaatselijke bevolking uit: hier wel, maar daar niet? Weifelen en wachten op rugdekking uit Den Haag was het gevolg.

De roep om strengere landelijke maatregelen klinkt nu luider en luider. Ook uit regio’s die zelf (nog) niet het predicaat ‘zorgelijk’ hebben, zoals Zeeland. Uitgerekend Hubert Bruls, die als voorzitter van het Veiligheidsberaad eerder de regionale aanpak propageerde, twijfelde donderdagavond hardop in Op1: ‘Je moet je misschien afvragen of Nederland niet te klein is voor een gedifferentieerde aanpak.’

Uit de hand

Volgens de Hilversumse burgemeester Pieter Broertjes heeft het weer oplaaiende virus regio’s de tijd ontnomen te experimenteren met een eigen aanpak. ‘We zijn ingehaald door de kracht van het virus.’ Hij pleit voor een landelijk beleid met regionale uitzonderingen. ‘Dan maak je het beleid ook een stuk eenduidiger. Een helder verhaal, dat was aan het begin van de crisis onze grote kracht.’

In regio’s waar het echt uit de hand loopt, zoals in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, blijft een strikter lokaal regime reëel. Die drie steden overleggen komende week met het kabinet over strengere maatregelen, zoals het sluiten van trouwzalen, bioscopen en het nog verder terugbrengen van de maximale groepsgrootte. Op het Amsterdamse stadhuis wordt deze aanscherping al gezien als ‘onontkoombaar’.

Maar, zegt ook de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb: ‘Het kabinet ontkomt er niet aan meer landelijke maatregelen te nemen, zoals voor de zomer.’ De vlam in de pan is een uitslaande brand geworden. ‘Als een huis in brand staat, gaat de brandweer dat huis blussen. Maar ze houden het huis ernaast ook nat.’

Afgelopen zomer pleitte Aboutaleb nog voor lokale maatregelen, zoals de tijdelijke mondkapjesplicht in zijn stadscentrum. Nu zegt hij: ‘De regie ligt maar op één plek: niet in de veiligheidsregio’s, maar bij het kabinet. Daar is geen discussie over mogelijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden