Strategisch verzwakt Syrië heeft vooral stabiliteit nodig

De voortekenen zijn gunstig voor vredesberaad tussen Israël en Syrië. Maar volgens Ely Karmon, een Israëlische expert op het gebied van terrorisme, heeft de Syrische leider Assad 'aanslagen' nog niet uit zijn woordenboek geschrapt....

De 'sfinx van Damascus' heeft gesproken, maar het blijft gissen naar zijn bedoelingen. 'Hoe oprecht is Assad? De signalen zijn tweeslachtig', oordeelt dr. Ely Karmon, werkzaam op een onderzoekscentrum dat zich specialiseert in terrorismebestrijding. Het instituut behoort tot een privé-universiteit in Herzlya, ten noorden van Tel Aviv.

De Amerikaanse president Bill Clinton sprak, verwijzend naar persoonlijke contacten met Assad, over een gouden kans op vrede. De Spaanse premier Aznar kwam optimistisch uit Damascus na een gesprek met Assad.

'Het is duidelijk: er verandert iets', zegt dr. Karmon. Maar het staat voor hem niet vast dat Assad zijn rol als 'sponsor van terrorisme' opgeeft. Hij wijst op de verklaring die acht radicale Palestijnse organisaties deze week in Damascus verspreidden. De groepen, waaronder Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad, zeiden de strijd tegen Israël voort te zetten. 'Die verklaring is niet afgegeven zonder medeweten van Assad. Hij kan gemakkelijk groepen tot de orde roepen die hoofdkwartieren, trainingscentra voor strijders en residenties voor hun leiders in Syrië hebben.'

Twee Palestijnse groepen die ook vanuit Damascus oppositie voeren tegen het vredesproces in het Midden-Oosten toonden zich van hun gematigde kant. George Habash, leider van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina, geeft gehoor aan een uitnodiging van de Palestijnse leider Yasser Arafat. Een gesprek om 'de rijen te sluiten', aldus de marxisten van Habash, verantwoordelijk voor talrijke terreurdaden tegen Israëli's. De militaire tak van de organisatie pleegde op de westelijke Jordaanoever in 1996 aanslagen waarbij vijf doden vielen. Habash heeft nadien, naar eigen zeggen, zijn standpunt over 'gewapende strijd' herzien.

Zo ook Hayef Hawatmeh van het Democratisch Front voor de Bevrijding van Palestina. De man die een superterrorist wordt genoemd, toonde begin dit jaar dat hij een andere koers is ingeslagen. Hij drukte de Israëlische president Ezer Weizman de hand bij de begrafenis van de Jordaanse koning Hussein.

De meeste Palestijnse groepen die in Damascus zetelen, waren de afgelopen tijd 'niet actief of weinig effectief,' zegt dr. Karmon. 'De laatste aanslag van de Islamitische Jihad dateert van vorige zomer. Een terrorist verbrandde in een auto vol explosieven, op weg naar een doelwit in het centrum van Jeruzalem.' Volgens Karmon kan de Jihad door Assad gemakkelijk 'geneutraliseerd' worden.

Anders ligt het met de fundamentalistische Hamas-beweging. 'Hamas heeft Syrië niet per se nodig. Iran financiert Hamas en traint plegers van zelfmoordaanslagen. Hamas opereert vooral vanuit de Palestijnse gebieden. De effectiviteit hangt in hoge mate af van de wil van Arafats Palestijnse Autoriteit om de beweging de kop in te drukken.'

De relaties tussen Syrië en Hezbollah zijn volgens Karmon 'het meest gecompliceerd'. Hezbollah voert een guerillaoorlog tegen Israëlische troepen in Zuid-Libanon. De groep leunt vooral op Iran, maar de Syrische invloed is groot. De stafchef van het Israëlische leger, Shaul Mofaz, zei deze week dat Syrië raketaanvallen door Hezbollah op het noorden van Israël heeft voorkomen. Ook de zware bombardementen die Israël vorige maand uitvoerde in Libanon, zouden hebben geleid tot Syrische druk op Hezbollah.

Karmon, cynisch: 'Het deert Assad, de feitelijke baas in Libanon, niet als de inwoners van Beiroet in het donker zitten nadat een elektriteitscentrale is getroffen. Assad is bereid te vechten tot de laatste Libanees.'

Denkbaar is echter dat Assad uit puur eigenbelang Hezbollah intoomt. Karmon: 'Als hij wil, kan Assad de kaart van het terrorisme uitspelen. Maar misschien beseft hij dat dat contraproductief is. Begin 1996 voerden Israëli's en Syriërs besprekingen in de VS. Een golf van aanslagen in Israël maakte er een einde aan. Barak heeft gezegd dat hij niet wil onderhandelen ten tijde van terreur.'

Volgens Karmon zijn er verschillende redenen waarom Syrië de draad wil oppakken, om eindelijk vrede te sluiten: een vrede die Assad de Golan-hoogvlakte oplevert, en die de weg vrijmaakt voor terugtrekking van Israëlische troepen uit Libanon. 'In de eerste plaats heeft Assad stabiliteit nodig als hij de macht aan zijn zoon wil overdragen. Ten tweede: de Syrische economie is er slecht aan toe. Assad kan financiele steun van de VS goed gebruiken, maar het Congres zal niet meewerken zolang Syrië prijkt op de lijst van landen die terrorisme steunen.'

Ook in militair-strategisch opzicht staat Syrië er niet goed voor, meent Karmon. 'Turkije dreigde vorig jaar met geweld als Syrië Koerdenleider Öcalan onderdak zou blijven geven, en Assad zwichtte onmiddellijk. Syrië is ook bang voor de Turks-Israëlische alliantie. Temeer daar Iran, de belangrijkste bondgenoot, instabiel is. Assad moet er niet aan denken dat in Damascus demonstraties worden gehouden zoals onlangs in Teheran.'

Resumerend stelt Karmon dat Syrië rijp is voor vrede. Maar als Assad met terreur Israël onder druk wil zetten, moet Barak niet terugdeinzen voor 'de Turkse optie': de dreiging met geweld, of desnoods Syrische stellingen bombarderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.