Strandjutters moeten het hebben van verhalen van vroeger

Fotograaf Sergey Ponomarev raakte op Texel gefascineerd door licht en donker. Verslaggever Jaap Stam stuitte in de mist op een strandjutter.

Judith Vlaming en André Eelman van het Juttersmuseum in De Koog. Beeld Sergey Ponomarev

Uit de mist doemt hij op. Strandjutter Arie Eelman, fiets aan de hand. Neveldruppels glinsteren in zijn grijze kruin, zijn ogen spieden over het strand. Met zijn 80 jaar is hij de oudste nog actieve jutter van Texel. Liefst elke dag, maar in elk geval een paar keer per week, struint Eelman het strand af. Het strand dat strekt van de haven tot de vuurtoren, de jutkant van Texel. Niet dat hij nog spectaculaire vondsten doet, zelden spoelt er nog handel aan, maar hij vindt altijd wel iets, al is het maar een slipper of een stootwil.

De containervaart heeft het ambacht de das omgedaan. Vroeger met losse ladingen op het dek wilde er weleens een staalkabel knappen en sloeg de vracht overboord. Ook het hout waarmee de lading werd gestut, was goed bruikbaar. Hele schuren zijn ervan gebouwd, en het kon altijd nog in de kachel. Het brandde lang, dat spijkerharde eikenhout.

Cafés zijn half gebouwd en helemaal ingericht met gejut materiaal. Roeispanen, drijvers, reddingsboeien, zwemvesten, visnetten, gordijnen van zeil - bijna alles wat de zee geeft hangt er. Als het blinkende blad van de bierbrouwer op de juthouten bar te glad was, werd het achter een auto gebonden en na een paar rondjes over de grond te zijn gesleurd zag het er oud en authentiek uit.

Texelaars zijn vindingrijk. De eerste wc-brillen op het eiland werden gemaakt van reddingsboeien en ze stoken sinds kort gin van aardappelen. Volgens de kenners een kruidig goedje met tonen van duindoorn en vlierbloesem.

Kabeljauw in zijn nek

10 jaar was Eelman toen hij zijn eerste grote buit te pakken had. Afkomstig van de gestrande IJmuider 97, een vissersschuit tjokvol vis. Op blote voeten ploegde hij door het zand met kabeljauw in zijn nek. Wekenlang hebben ze er thuis van gegeten.

Zijn jongensjaren waren Eelmans mooiste tijd. Nadat hij ladingen hout in de struiken had verstopt, ging hij in het donker terug om de buit op te halen. De straatverlichting voor hun huis had hij met een buks kapotgeschoten, opdat hij ongezien het hout in veiligheid kon brengen. Het is lang geleden dat op Texel de houtkoorts woedde.

Als het stormde losten ze elkaar af. Arie ging eerst naar het strand, daarna zijn vader en dan de buurman, ook een Eelman, Bertus. Als er iets was aangespoeld, kwamen ze allemaal om te sjouwen.

Jutten moet het hebben van de verhalen van vroeger. Toen had je Simon Luytsur, die vond een vaatje met 'serum' erop, dacht dat het zeerum was, nam er een paar flinke teugen van en is een maand ziek geweest.

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Texel

Fotograaf Sergey Ponomarev raakte op Texel gefascineerd door licht en donker, bekijk hier zijn beelden.

Beeld Sergey Ponomarev

Piraten

Nog langer geleden waren jutters piraten, die schepen in de val lokten. Als er mist hing, spanden ze lantaarns tussen de hoorns van koeien en joegen de dieren over de dijk. Kapiteins verkeken zich daarop en verkeerden in de waan dat het schepen waren. Als hun schip vastliep, werd het tot de laatste kepernagel geplunderd.

Verse bandensporen verraden dat de hulpstrandvonder deze ochtend eerder op het strand was dan Arie Eelman. Met zijn jeep, hij wel, strandvonders mogen met hun auto op het strand.

Alles wat aanspoelt is officieel eigendom van de staat. Handhaving van de Wet op de strandvonderij wordt op lokaal niveau geregeld, de burgemeester is hoofdstrandvonder. Op Texel staan zes hulpstrandvonders de burgemeester bij. Net als het jutten gaat de vonderij over van vader op zoon. Soms eeuwen terug.

Vroeger speelden vonder en jutter een kat-en-muisspel, net als de stroper en de jachtopziener. Jutters moeten aangeven wat ze vinden, het vindersloon is 10 procent. Eelman trekt een veelzeggende blik, hij is gekke henkie niet. Nooit geweest ook.

Tv-toestellen

In december 2008 herleefden oude tijden toen zeventig tv-toestellen aanspoelden. Drie containers vol waren van de Mukaddes Kalavan overboord geslagen. Een hulpstrandvonder haalde er 65 van het strand. Vijf toestellen konden worden gejut. Een toestel dat het lang heeft gedaan, staat in het Juttersmuseum.

In dat museum staat de oogst van 75 jaar jutten uitgestald. Het is een bontgekleurde verzameling, oranje overheerst. Helmen in alle kleuren, afgewaaid van booreilanden, 350 reddingsboeien uit alle windstreken, wrakstukken, sommige nog uit de tijd van de VOC, blokken hars, flessen met een brief - jutters slepen alles mee.

Het museum, gerund door Eelmans zoon André en Judith Vlaming, staat te boek als 's werelds grootste juttersmuseum en trekt 50 duizend bezoekers per jaar. Een eldorado voor kinderen, bij veel vondsten zijn spannende verhalen te vertellen.

Die houden de geschiedenis levend, jutters zijn een uitstervend ras, er zijn er geen tien meer op Texel. De geschiedenis van vrijgevochten mannen met door zon, zand en wind verweerde koppen op zoek naar avontuur. Gedreven door verzamelwoede en de hang naar het onbekende. Soms was het bittere noodzaak, er moest wel brood op de plank.

Schipbreuk- en Juttersmuseum Flora, Pontweg 141A, De Koog. Elke dag geopend van 10 tot 17 uur.

Beeld Sergey Ponomarev

Texel bij u aan de muur?

In een oplage van 25 gesigneerd door Sergey Ponomarev op het formaat van 30 x 40 centimeter voor €250,- inclusief verzendkosten. Levertijd ongeveer vier weken. Te bestellen via volkskrant.nl/webwinkel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden