'Straks zeggen we: het ging goed'

ECB-directeur Otmar Issing maakt zich geen zorgen over de overgang naar de - nog steeds zwakke - euro. 'Het kost moeite om mijn moeder te overtuigen'..

Je mag dan wel een van de machtigste economen van Europa zijn, die met een verkeerd woord beurzen kan doen kelderen, maar het overtuigen van je eigen 94-jarige moeder dat de euro een uitstekende vervanging is voor de Duitse mark is toch andere koek. 'Dat kost me soms moeite', bekent Otmar Issing (Würzburg, 1936), hoogleraar, oud-Bundesbanker en directeur macro-economie bij de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt.

Hij begrijpt zijn moeder. 'De mark belichaamt voor ons Duitsers het gevoel van eindelijk stabiliteit na twee periodes van hyperinflatie en twee wereldoorlogen in een generatie. Zoals de Fransman Delors (voormalig voorzitter Europese Commissie) zei: niet alle Duitsers geloven in God, maar alle Duitsers geloven in de Bundesbank.'

Daarom moet de overgang naar de euro geruisloos verlopen. Al zijn rimpels bij 'de grootste logistieke operatie in vredestijd' natuurlijk niet uitgesloten, zegt Issing. 'Alles ligt onder een vergrootglas. Ik las in een Amerikaanse krant dat iemand had betaald met een biljet van 200 dollar - dat niet bestaat - met de afbeelding van G.W. Bush erop. Hij kreeg zelfs wisselgeld terug. Dat was een leuk berichtje op een binnenpagina.' Huiverend: 'Stel je eens voor dat tijdens de euroconversie hier iets dergelijks gebeurt. Dat zou een rel van formaat zijn. Zie je de voorpagina's al voor je?'

Toch, bezweert hij, zal de aandacht voor missers snel over zijn. 'Als we straks terugblikken, zullen we zeggen: wat ging het toch goed!'

- Maar veel burgers maken zich zorgen over de zwakke euro. Hoe komt het dat de euro maar niet sterker wordt, zelfs na 11 september en de waterval aan Amerikaanse renteverlagingen? Wat is er mis?

'Veranderingen in de wisselkoers zijn op de korte termijn simpelweg niet te verklaren. De random walk, het grillige verloop, verslaat op de korte termijn elke theorie. Daarnaast is er erg veel geld uit de eurozone gevloeid, doordat Europese bedrijven voor miljarden overnames in de Verenigde Staten hebben gedaan. Op termijn worden Europese bedrijven hier sterker van.

- Speelt het vluchten van zwart geld in dollars een rol?

'Onzin. Dat argument is simpelweg niet overtuigend. Een beetje invloed kan niet worden ontkend, maar de uitstroom van zwart geld is van ondergeschikt belang. Ik was twee weken geleden in Frankfurt aan de Oder, aan de Poolse grens. Een lokale bankdirecteur vertelde mij toen dat massa's Polen bij hem hun Duitse marken komen storten. Ze willen er graag euros voor terug.

'Laatst ging mijn chauffeur naar Turkije op vakantie. ''Zeker lekker van de goedkope lira geprofiteerd'', zei ik tegen hem. ''Hoezo lira?'', vroeg hij. Alles gaat in Duitse marken. Dat worden straks gewoon euro's.'

- Maar er keren talloze briefjes van duizend terug naar Nederland. Dat is contant, wellicht zwart geld dat mensen bijvoorbeeld in Zwitserland hebben gewisseld voor Zwitserse franken.

'We weten dat de grote coupures worden gebruikt voor belastingontduiking. Maar ik geloof niet dat er massaal geld wegvloeit uit de eurozone. Een deel van het zwarte geld gaat in luxe goederen zitten. Dat hebben we al gezien. Een deel belandt in de eurozone gewoon op de bank.'

- Cruciaal voor de euro is vertrouwen. Straks moeten alle Europeanen in de ECB geloven. Hoe win je geloofwaardigheid?

'Door te leveren wat je belooft. Stabiele prijzen ofwel minieme inflatie. Voor een jong instituut als de ECB is dat lastig. Onze jury is daarbuiten: de kapitaalmarkt. Zij nemen ons elke dag de maat. Net als de kleine belegger. Die blijkt het vertrouwen te hebben om zijn spaargeld in staatsobligaties, die in euro's noteren, te steken.'

- Maar landen moeten zich wel aan de afspraken houden in het groei en stabiliteitspact, dat onder meer voorschrijft hoeveel het overheidstekort mag zijn om de euro stabiel te houden. Duitsland, de grootste en belangrijkste economie van de eurozone, nadert die ondergrens gevaarlijk.

'De Duitse minister van Financiën werkt hard om de situatie te verbeteren. Vergeet niet dat Duitsland de strenge regels voor het pact heeft bedacht, en daarmee niet louter vrienden heeft gemaakt. Het zou enorm gezichtverlies betekenen als het land zich niet aan de normen zou kunnen houden. De collegiale druk van ministers van Financiën in de eurozone om elkaar en zichzelf aan de afspraken te houden is indrukwekkend. Dat is voldoende om landen in het gareel te houden. Ik zie geen enkele reden om de regels van het spel te veranderen.

'Maar laat dit helder zijn, de periode van hoge economische groei is door veel landen niet goed benut om de tekorten weg te werken. Voor de landen in de eurozone die de periode wel goed hebben gebruikt is er nu voldoende ruimte om de automatische stabilisatoren (het laten oplopen van het tekort, red.) te laten werken. Hiervan is een flinke economische impuls te verwachten.'

- Dat belooft weinig goeds voor een crisisperiode.

'Dit is een cruciale periode voor het pact, ja. Deze dam mag niet breken. Dat moet de Nederlanders aanspreken. Maar de peer pressure staat garant voor het voorkomen van rampen. De afspraken worden alleen opengebroken bij een zware recessie, gedefinieerd als drie kwartalen krimp van meer dan een procent achtereen. Voor zo'n situatie zijn nu geen aanwijzingen.'

- Terwijl de Duitse economie vastloopt, eisen de vakbonden hogere lonen. Een recept voor problemen?

'Ik geef geen commentaar op individuele landen, maar de theorie die hier achter zit is absurd! Het argument dat hogere lonen goed zijn voor de koopkracht van de werknemers en dus voor de economie is werkelijk absurd. Aanhangers van deze 'theorie' vergeten dat je dan een kleinere groep mensen krijgt die überhaupt werken. In het belang van de werklozen en van de economie moet loonmatiging voortduren.'

'Samen met de stijgende olieprijzen is dit het grootste gevaar voor een opleving. De werkloosheid in de eurozone is weliswaar spectaculair gedaald van meer dan 12 procent naar ongeveer 8,5 procent. Maar hij is nog steeds onaanvaardbaar hoog.'

- Waar moet het herstel vandaan komen?

'Van de inflatiedaling. En de export moet aantrekken. Dit jaar waren de achterblijvende investeringen een belangrijke domper op de groei. Lage rente helpt daarbij niet altijd. Ik ken geen enkele ondernemer die zegt: goh, de rente is nu zo laag ik ga eens investeren. Het vertrouwen in de economie moet eerst terugkeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden