DE ONDERNEMING

Straks worden garnalen niet meer in Afrika gepeld

Een machine om garnalen te pellen in Groningen , en niet meer handmatig in Marokko. Ze hebben er jaren aan gewerkt en het is hun gelukt. 'De truc is hoe je ze positioneert.'

De garnaal is heel wat minder vers dan menig verpakking in de supermarkt doet vermoeden. 'Een beetje garnaal ligt pas na vijftien dagen in de winkel. Vers uit de zee worden ze eerst in Marokko met de hand gepeld', zegt Alfred Kant. Maar, als het aan hem ligt, behoort dat nu eindelijk tot het verleden.

Alfred is samen met broers Klaas en Richard zoon van een 'echte visserman'. Vader Kant ging iedere ochtend met zijn vangst langs de dorpen in het Groningse poldergebied. Bij een aantal huisvrouwen liet hij tot een kilo of tien aan garnalen achter en haalde deze aan het einde van de dag gepeld en wel weer op. Totdat het thuispellen in de jaren tachtig bij wet werd verboden. Niet te controleren en onhygiënisch.

Vanaf dat moment staat alles bij de familie in het teken van een nog te ontwikkelen machine. Een apparaat dat de garnalen op een goede manier en in eigen land kan pellen. Een behoorlijke opgave, blijkt ook uit het feit dat er in 2014 nog geen bedrijf is dat een serieus te nemen deel van de vangst machinaal verwerkt.

Garnalenpelmachines in bedrijfBeeld Cigdem Yuksel

Profiel

Bedrijf GPC Kant
Waar Leens
Sinds 2011
Aantal werknemers 7
Jaaromzet 3 miljoen euro (2013)

Iedere ochtend meren de tientallen garnalenvissers met hun schepen aan bij het Groningse Lauwersoog. Ladingen van garnalen uit de Wadden- en Noordzee brengen zij naar de talloze handelaren op de veiling. Koud in de vissershaven aangekomen beginnen deze Hollandse garnalen pas echt aan hun reis.

De garnaal in Nederland laten pellen is simpelweg te duur en dus transporteren de handelaren bijna de gehele vangst - ongeveer 98 procent -naar Marokko.

In het Noord-Afrikaanse land nemen honderden vrouwen uit kleine dorpjes de garnaal onder handen. In lange hallen vol met tafels pakken zij de beestjes stuk voor stuk bij kop en staart. En dat was jarenlang echt nodig zegt Kant, 'anders was de garnaal nu zo duur geweest als kaviaar'.

Twintig jaar

Zo'n twintig jaar geleden ontwikkelen de broers samen met hun vader een eerste prototype van een machine. Hoewel het, terugkijkend, een aardig eerste idee was, bleek het nog niet tot een winstgevend bedrijf te leiden. In 2001 ging het bedrijf uiteindelijk failliet.

'Nee, geen leuke tijd', zegt Alfred met zijn onvervalst Groningse tongval. 'De markt van de garnalen is klein', legt hij uit. 'De investering die je moet doen om de eerste machine voor de garnalenpel te ontwikkelen is dan relatief groot.'

De broers werken na het faillissement voor een baas, maar kunnen het in hun ogen gouden idee niet loslaten. In de avonduren grijpen ze bij vader in de achtertuin toch weer naar het gereedschap. 'Stonden we daar weer te sleutelen. Uren werkten we in een klein schuurtje verder. Je hebt gewoon het gevoel dat je goud in handen hebt.'

De inspanning blijkt niet voor niets. Het familiebedrijf GPC Kant verwerkt nu machinaal zo'n 10 duizend kilo garnalen per week. 'Vers gevangen, hier vlak achter de dijk', wijst hij op de pallets met nieuwe aanvoer die net binnen worden gereden. In een van formaat bescheiden hal zijn in twee rijen tien machines opgesteld. Aan ieder apparaat ter grootte van een flinke tafel hangt op de kopse kant een bak vol met de verse zeedieren.

Stuk voor stuk lepelt de machine de garnalen op om ze via tientallen radertjes uiteindelijk gepeld en wel in een volgende bak te deponeren. Wat er precies gebeurt nadat de garnalen met de radertjes zijn verplaatst, blijft onduidelijk. Oudere broer Klaas onderbreekt de demonstratie van Alfred om even met hem te smoezen. Hij wil er zeker van zijn dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt. 'Geen foto's en geen beschrijving van het principe', werpt hij toe. 'Ik ben is als de dood dat iemand de machines nabouwt.'

Positionering

De garnalen die de machine gedurende het gesprek verwerkt, lijken geen van alle op elkaar. Zacht, hard, klein, groot, krom en recht. En dat weer in allerlei gradaties. 'Wist je bijvoorbeeld dat de vangst van buiten de Wadden een hardere schaal heeft?' De broers willen maar duidelijk maken dat je elke garnaal weer anders moet pellen. 'Het is ondoenlijk om een machine zo'n menselijke handeling aan te leren', zegt Alfred. 'De truc is hoe je ze positioneert. Dat maakt dat een machine nu toch kan pellen.'

Bij veel vroegere machinebouwers ging het op dat punt mis, denkt hij. 'Het is een natuurproduct, dat vraagt om bijbehorende behandeling.' Hij wijst op de bak met zojuist gepelde garnalen. Ze zitten onder de garnalendrab, wat loskomt bij het pellen. Niet bepaald een smakelijk gezicht. 'Nu moeten we ze nog ontdoen van achtergebleven dopjes.' Drie jaar geleden had het bedrijf daar nog enkele dames voor in dienst. Ook dat gaat nu in een enorme centrifuge met wind, door camera's gestuurde lasers en trilling volledig machinaal.

De broers zoeken continu naar verbeteringen in het productieproces. Met name vader Kant, inmiddels 78, zorgt dan voor een technische oplossing. Hij werkte aan een nieuwe machine die ze in maart in gebruik zullen nemen. 'Achter die blauwe deur daar staan er al een aantal klaar.' Pellen gaat vanaf het voorjaar vijf keer zo snel, de productie neemt dan toe tot vijftig ton per week. De deur die de nieuwste innovatie aan het zicht onttrekt, blijft evenwel geheimzinnig gesloten.

De tien ton die het bedrijf nu wekelijks weet te verwerken is volgens Alfred behoorlijk, maar bescheiden. 'Een procent of twee van de markt. We leveren nu nog vooral aan een handelaar die ze doorverkoopt aan horecagroothandels.' De kans dat de garnalen bijvoorbeeld in de supermarkt liggen is daarom klein. 'Maar, dat ligt echt volledig aan onszelf. We zijn met ketens in gesprek, maar willen nog geen gigantische hoeveelheden leveren voor een vaste prijs. Dat risico vind ik te groot.'

'Natuurlijk kunnen we 10 miljoen lenen en vijftig extra machines bouwen. Dat maakt ons alleen enorm kwetsbaar.' Nee, de broers kiezen voor het langzaamaan opschalen van de productie. Natuurlijk groeien noemt Alfred dat. 'We draaien zestien uur per dag, meerdere nachtdiensten per week en werken ons een ongeluk. Van deze garnalen leven meerdere gezinnen. Op die manier hebben we alles zelf in de hand.'

De supermarkten zijn een doel en zullen zeker als afnemers volgen. 'Binnen een aantal jaren moet Albert Heijn wel. Ze kunnen dan echt niet aan klanten verkopen dat de garnalen in Afrika zijn gepeld, terwijl het ook in Groningen kan.'

'We draaien zestien uur per dag, meerdere nachtdiensten per week en werken ons een ongeluk'Beeld Cigdem Yuksel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden