Straks weet niemand het meer

Het dagelijks leven krijgt als schouwspel andere dimensies naarmate het verder teruggaat in de tijd. Dat is te zien op de tentoonstelling Het verdwenen leven van de Nederlanders, vanaf vandaag in het Omroepmuseum te Hilversum....

HOE boeiend is het dagelijks leven?

In grote lijnen verloopt het al een hele tijd zo'n beetje hetzelfde. Men staat op, wast zich, kleedt zich aan, gaat weg, komt thuis, kleedt zich uit en gaat weer slapen. Tussendoor gebeurt ook nog het een en ander, maar dan heet het werk of onderwijs of vandalisme.

Het dagelijks leven: dat is leren fietsen, lenzen inzetten, was in een machine stoppen. Heel gewone dingen, zo gewoon, dat het overbodig lijkt ze vast te leggen. Hagelslag op brood. Zoenen in het park. De eerste stapjes van een kind. Op film of video alleen leuk voor betrokkenen, weet iedereen die ooit langer dan een halfuur naar die ontzettend leuke vakantievideo van een bevriend stel heeft mogen kijken.

Op tv of in een film wordt aan het dagelijks leven doorgaans dan ook niet te veel aandacht besteed. En als het dan eens centraal staat, zoals in de 'real life soap' Big Brother, wordt dat bijzonder gevonden. Schrijfster Marja Roscam Abbing ging er vorig jaar oktober in NRC Handelsblad van uit haar dak: 'Bij Big Brother geniet ik van de allergewoonste gedragingen die ik anders nooit zie bij niet-huisgenoten. En dan bedoel ik niet beelden uit wc of douche. Ik bedoel het brute geweld waarmee de vrouwen voor de ene wastafelspiegel hun make-up verwijderen. Alsof ze een pan staan te schuren. De manier waarop Mona de was vouwt, in krankzinnig kleine stapeltjes waarbij T-shirts in kubusjes veranderen.'

De louter uit beeld en geluid samengestelde tentoonstelling Het verdwenen leven van de Nederlanders, die vandaag in het Omroepmuseum te Hilversum begint, maakt duidelijk dat het dagelijks leven als schouwspel andere dimensies krijgt naarmate het verder teruggaat in de tijd. Het genot van Roscam Abbing krijgt dan gezelschap van herkenning, weemoed, verbazing.

Een man vertelt voor de IKON-televisie over zijn tweede huwelijk. Het is 1976, staat onder het fragment, maar eigenlijk is die toevoeging overbodig: 'Het huwelijk is niet nodig voor onze band, dat weten we allebei, het doet er niks toe of af, dat huwelijk is een soort bezegeling van een moment waarop we zelf denken: we willen het aan en het is nú heel bewust gekozen...'

De samenstellers, Pieter van der Heijden van het Nederlands Audiovisueel Archief (NAA) en historica Melanie Imming, hebben de twintigste eeuw samengevat in drie perioden: de jaren dertig, de jaren vijftig en de jaren zeventig.

Een minuut beeld maakt meer duidelijk dan duizend objecten, vindt Pieter van der Heijden van het NAA. 'Wat we nu hebben verzameld aan beelden, is materiaal dat je van alle eeuwen wel zou willen hebben. Bewegend beeld zegt veel meer over woord, gebaar en gedrag dan een beschrijving. Mensen liepen anders in de jaren dertig dan in de jaren vijftig; ze aten anders. Beelden zijn een zegen voor de kleine dingen die geen boek halen en die met het voortschrijden van de tijd onder het maaiveld verdwijnen. Roeien met een bootje, hoe gaat dat? En hoe reed een hondenkar? Straks weet niemand het meer.'

En wie nog wel weet hoe dat ging, met die hondenkar, die is oud. Die ziet in het Omroepmuseum een groepje blokfluitende plattelandsvrouwen in de jaren vijftig en verzucht: ach ja. Terwijl iemand van twintig wellicht 'ach nee' zal roepen. Vanwege die verschillen in perceptie heeft samenstelster Melanie Imming besloten drie generaties 'gidsen' in te schakelen, wier stem door de koptelefoon de verschillende beelden toelicht: Joop van Zijl voor de zestigplussers, Jan Douwe Kroeske voor de babyboomers en Annette Barlo voor de jonkies die uitleg behoeven over het fenomeen 'nozem' en die in het padvindertje dat met gestrekte arm de World Jamboree van 1937 opluistert, een fascistje zullen vermoeden.

Een deel van de tentoonstelling bestaat uit geënsceneerde werkelijkheid: stukjes speelfilm, fragmenten uit Haanstra-documentaires. Maar het meeste materiaal is afkomstig uit het Smalfilmmuseum, zoals het werk van Piet Schendstok, een Amsterdamse makelaar/taxateur die zijn gezin vanaf de jaren dertig decennialang met een camera volgde. Imming: 'We wilden zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid blijven, dus hebben we vooral gezocht naar authentiek materiaal.'

Want juist daarin zit het feest der herkenning verstopt, zegt Pieter van der Heijden. Hij was getroffen door zomaar een fragment uit een amateurfilm uit de jaren zeventig. 'Een vader scharrelt de dakgoot op om iets onduidelijks te doen met een lampje. Dat kind, dat had ík kunnen zijn. Die vader míjn vader. Ik herinner mij exact dezelfde zondagmiddag, zeg maar. Dat is onwaarschijnlijk vertederend.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden