Straks rekenen we af

Ze dachten dat ze van hem af waren. Maar eerzucht en vakmanschap laten zich niet torpederen, ook al is Leen Pfrommer inmiddels 65....

BEHOEDZAAM manoeuvrerend tussen rancune en diplomatie schiet Leen Pfrommer plots een recente opmerking van één van zijn pupillen te binnen. Over erkenning gesproken. 'Laatst zei iemand: het is toch wel fijner om precies te weten waar je aan toe bent. Vind ik mooi om te horen.

'Een paar jaar geleden kreeg ik nog weleens het verwijt dat ik te streng was en te veel regeltjes had. Als iemand tien minuten te laat aan tafel zit, zeg ik er wat van. Binnen mijn ploeg bestaan huisregels. Ja, dat betaalt zich uit in de mentaliteit. Zelfdiscipline is het gevolg van opgelegde discipline. Dat zien ze nu in; zij zijn ook een paar jaar ouder geworden.'

- Die opmerking moet van Timmer zijn geweest?

'Nee, ik noem geen namen.'

- Maar die opmerking beschouw je als een groot compliment?

'Uit de mond van die ene persoon, ja, dat doet me zeker wat.'

Timmer dus. De beste schaatsster van Nederland traint weer onder hem, nadat ze in het voorjaar van 1997 de succesvolle samenwerking met Leen Pfrommer nog had verbroken. Timmer wilde vrijheid, voelde zich te veel geknecht door de luitenant-kolonel b.d. en zocht vervolgens haar heil bij de rebellenclub van Peter Mueller. Onder diens leiding zou ze de winter daarop tweemaal olympisch goud winnen.

Breng Nagano ter sprake en de blik in de ogen van Leen Pfrommer verkilt. 'De olympische successen van Timmer worden toegeschreven aan een coach die daar geen recht op heeft. Dat steekt, daar ben ik eerlijk in.'

Veel later in het gesprek.

'Ik zat al dertig jaar in het vak, ik had niet verwacht dat iets me nog zo diep kon raken.'

De toenmalige breuk met Timmer vormde, na drie decennia vrijwel onafgebroken successen als schaatscoach, de inleiding tot zijn val. Terwijl de sprinters dat seizoen (1996/'97) onder zijn leiding de aansluiting met de internationale top hadden gevonden, raakte Leen Pfrommer verwikkeld in een machtsspel met de officials van de KNSB en hun protégé Peter Mueller. De Amerikaanse sprinttrainer was een jaar eerder door de bond aangetrokken.

Het ging om geld, om erkenning, om prestige ten opzichte van Mueller. Een kansloos gevecht, was zijn conclusie, waarop Pfrommer de eer aan zichzelf hield en vertrok. Maar de littekens zijn er niet minder om. 'Ik heb er slapeloze nachten van gehad.

'Ik ben infantiel geweest. Na ruim dertig jaar trouwe dienst rekende ik op een beetje krediet bij de KNSB. Nou, voor een paar duizend gulden laten ze je barsten. En een ander (Mueller), die veel minder succes had, betaalden ze moeiteloos een ton. Het spookte weken door mijn hoofd. Waarom. Waarom zijn jullie zo oneerlijk?

'De wijze waarop ik bij de KNSB ben weggegaan, vergeet ik niet. Zeer unfair. Ik wil die mensen graag laten voelen dat schaatsers en coaches tegenwoordig heel goed buiten de bond kunnen. Je kunt zelfs maar beter niet bij de bond zitten. Dat hebben anderen natuurlijk allang aangetoond, maar ik wil dat persoonlijk ook graag laten zien. Ik ben weer net zo ambitieus als toen ik begon.'

Zijn nieuwe functie dwingt hem trouwens wel opnieuw met diezelfde vervloekte bondsofficials rond de tafel te zitten. 'Puur zakelijk. De warmte van toen is weg, maar we flikken elkaar geen kunstjes.

'Zij zeggen keurig Mijnheer Pfrommer tegen mij. En als ik ze een brief schrijf, schrijf ik niet Beste Jan van der Hout maar Geachte heer Van der Hout. De nuance zegt genoeg. Ik ben niet bang voor spelletjes. Ze kunnen het niet meer maken om iemand een hak te zetten. Dat gebeurde tot voor kort nog wel, maar ik merk dat men inmiddels zo doordrongen is van de enorme commerciële belangen dat zulke praktijken niet meer voorkomen.'

Mueller, ook aanwezig bij vergaderingen, krijgt een hand. Strikt formeel. 'We weten hoe we over elkaar denken. Ik erger me soms kapot. Mueller is nu vijf jaar in Nederland en hij spreekt nog geen woord Nederlands. Als Nederlandse trainers zitten we over Nederlandse selectienormen te praten, maar de discussie gaat in het Engels. Dat is niet vervelend, dat is gênant. Laat-ie een tolk meenemen.'

Zelf presenteert Leen Pfrommer zich met rechte rug, een zelfverzekerde blik in de ogen, en in het achterhoofd de wetenschap dat hij de morele winnaar is. Zomaar opeens staat de meest prestigieuze schaatsploeg ter wereld onder zijn leiding. Na een kortstondig avontuur bij Unit4 en een seizoen in Noorwegen werd Pfrommer in april aangesteld als hoofdtrainer van de DSB-formatie waar Timmer, Postma en Bos de garantie voor succes vormen.

Felicitaties waren schaars. Geen verrassing hoor, zegt Pfrommer. Leer hem dit wereldje kennen. Achter de façade van collegialiteit gaan ook op het ijs vaak aasgieren schuil die alle azen op dat ene lucratieve baantje, met alle bijbehorende intriges en kift vandien. Al die namen die in verband werden gebracht met het hoofdtrainerschap van DSB, zouden die rekening hebben gehouden met Leen Pfrommer? 'Er zullen wel een paar mensen vreemd hebben opgekeken.

'Ik was niet de eerste keus van DSB, maar ik ben wel de eerste keus van de schaatsers. Bij de laatste World Cup-wedstrijd vorig seizoen in Heerenveen kwam Ids Postma naar me toe. Ik ga commercieel en ik wil jou als coach, zei hij. Na een paar dagen belde ik hem terug en zei: Ik doe het. Mooi, zei Ids, Timmer komt er ook bij. DSB wilde Ingrid Paul als coach, maar daar hadden Ids en Marianne geen vertrouwen in. Wij willen Leen, zeiden ze. Tuurlijk streelt me dat.

'Dan word ik weer fanatiek. Ik hoef niks meer te bewijzen, maar het is de uitdaging. Met Ids heb ik de zaken geïnventariseerd en daarna zijn we op zoek gegaan naar goede trainingspartners. Vergis je niet, deze ploeg heeft mensen voor de toekomst. Gr & lsquor;dem, een stayer, een jongen die ik ken uit Noorwegen, dat wordt een kanjer. Röjler, de wereldkampioen junioren uit Zweden. En toen kregen we ineens Bos er ook nog bij.'

Bos, de naam is gevallen.

Pfrommer: 'Schitterend om weer met hem te kunnen werken.'

Ja, ook die slag is voor hem. Amper was zijn benoeming bij DSB rond of ook Jan Bos liet weten opnieuw graag met zijn ontdekker te willen samenwerken. Het werd de rel van de voorbije zomer, met Bos' toenmalige werkgever SpaarSelect en DSB in de rol van rivaliserende partijen. De sprinter, onder Pfrommer doorgebroken en nadien eveneens in handen gevallen van Mueller, kreeg zijn zin.

Oké, Pfrommer kan niet ontkennen dat de roerige zomer een zoete smaak heeft nagelaten. 'Ik wil niet natrappen, maar ik vond het wel fair. Ook de successen van Bos zijn Mueller min of meer toevallig in de schoot geworpen.

'Hoeveel recht van spreken hebben ze bij SpaarSelect eigenlijk? Vorig jaar hebben ze Mueller en een paar sprinters voor nul centen bij de bond weggehaald. Mueller had toen al zijn mensen beloofd dat ze met hem mee mochten. Nou, op het laatste moment liet-ie gewoon een paar meiden vallen, Wijsman en Nuyt. En dan dit voorjaar ineens ach en wee roepen omdat een andere sponsor Bos dreigt weg te kopen. Daar heb ik moeite mee.

'Wat deze zomer gebeurd is, komt het imago van de schaatssport niet ten goede. Maar toch heb ik bewondering voor Bos. Zijn karakter komt overeen met het mijne. Tussen mijn vertrek bij de KNSB en zijn vertrek bij SpaarSelect bestaan overeenkomsten. Bos vindt dat Mueller hem als een lulletje heeft behandeld en op het moment dat hij zegt nu is het genoeg geweest, aanvaardt-ie alle consequenties. Het gaat om het principe.'

Laten we er trouwens niet te moeilijk over doen, zegt Leen Pfrommer. Het is inherent aan de moderne schaatssport. Riante salarissen en grote commerciële belangen hebben de van oudsher familiaire banden binnen de schaatssport danig onder druk gezet, met als gevolg dat op het ijs collegialiteit en sportiviteit schaarse begrippen zijn geworden. Vanaf de zijlijn zag Pfrommer hoe de onderlinge competitie zich in de voorbije drie seizoenen heeft verhard.

'Ik sta er versteld van hoe de sfeer is veranderd. Vriendschappen en relaties komen geweldig onder spanning te staan vanwege al dat geld. Dat vind ik jammer. Maar het komt bij alle grote sporten voor. Je ziet het in het hele leven. Als mensen geld ruiken, veranderen ze. In deze situatie is het moeilijk principieel te blijven.

'Binnen onze ploeg hebben we de intentie uitgesproken tot en met de Olympische Spelen van 2002 bij elkaar te blijven. Maar ik weet dat er geen garanties bestaan. Over een jaar kan een nieuwe sponsor de portemonnee opentrekken en iemand bij ons weghalen. Er is zo'n ongelooflijke concurrentie gaande op dit moment. Iedereen houdt mekaar in de gaten, je merkt het in de dagelijkse omgang. Er worden continu speldenprikjes uitgedeeld. Er spelen zoveel belangetjes.'

Denk alleen maar terug aan de zomer. Hij zou niet durven beweren exact te weten wat zich nou allemaal werkelijk heeft afgespeeld. 'Waarschijnlijk weet niemand hoe de vork precies in de steel heeft gezeten. Iedereen is op jacht naar het grote geld, 't is ieder voor zich.

'Wennemars deed alsof hij bij ons wilde komen. Maar hij speelde een spelletje. Hij ziet meer in Mueller dan in mij. Hij probeerde een wig te drijven tussen Timmer en mij en probeerde zo Timmer naar SpaarSelect te krijgen. Alle commotie is niet uitgelokt door DSB, maar door Wennemars en Mueller.

'In deze hele affaire hebben ze Jan Bos als een klein jongetje behandeld. Wennemars en Mueller speelden een spel en plaatsten Bos steeds voor voldongen feiten. Ze hadden niet verwacht dat Bos in opstand zou komen. Wennemars en Mueller hebben hun hand overspeeld.'

De weerslag van zo'n zomer kan de komende winter onmogelijk uitblijven. En niet alleen omdat tussen DSB en SpaarSelect in de achterliggende maanden animositeit is gegroeid. Voor vrijwel alle transfers die plaatsvonden, geldt dat irritatie en onvrede ten aanzien van de vorige werkgever de basis vormden. In Sankt Moritz, waar in juni op initiatief van olympisch chef de mission Leo Visser een gezamenlijk trainingskamp werd afgewerkt, was de spanning volgens Pfrommer al voelbaar.

'Ieder ging zijn eigen weg. Zelfs niet een gezamenlijk fietstochtje. Vanuit de ooghoeken wordt naar mekaar gekeken. Op de vierde dag deden wij een pittige training. Aan de andere kant van het veld was de ploeg van Kemkers bezig. Na afloop werden door zijn mensen opmerkingen gemaakt in de trant van: nou-nou, is dat wel verstandig zo vroeg zo hard trainen. Alsof ik niet weet hoe je een training opbouwt.'

O

F WAT TE denken van de eerste confrontatie op het ijs, in augustus in Calgary. SpaarSelect was er ook. 'Bos reed 35,92; Wennemars 35,91. Wennemars ging uit zijn bol, Bos schoot in de lach. Je kon aan alles merken dat die wedstrijd zo belangrijk was voor SpaarSelect. Bos moest verslagen worden. Nou, het moet nog winter worden. Straks rekenen we af.

'De strijd zal er zijn, dat is zeker. Ik geloof niet in psychologische oorlogsvoering, maar we zullen er wel bedacht op zijn. Ik zal zorgen dat mijn mensen zich er tegen wapenen. Ik zal tegen Bos zeggen: houd het contact beperkt. Negeer ze. Hoi zeggen en doorlopen.'

Om eerlijk te zijn: hij verheugt zich erop. In een klimaat van stress en extreme rivaliteit weet Leen Pfrommer veelal het beste in zichzelf en zijn pupillen naar boven te brengen. Of het nou was als coach van de kernploeg of als coach van Jong Oranje, steevast ging Pfrommer met bijna satanisch genoegen de strijd met de concurrentie aan. En het dient gezegd: vaak was hij de winnaar.

'Schenk en Verkerk hadden onder Wim de Graaf al flink wat succes gehad, dus toen ik hun coach werd was dat in zekere zin een gok. Maar we gingen nog meer winnen. Toen ze stopten, zei iedereen dat er geen goede opvolgers waren. Maar in de jaren daarna werden Kuipers en Kleine wereldkampioen. Dat is mijn uitdaging: een doel nastreven dat bijna onhaalbaar lijkt.

'Zo is het nu ook een beetje. Timmer, Bos en Postma hebben in feite alles al gewonnen. Eén van de moeilijkste dingen voor een coach is om kampioenen een nieuwe prikkel te geven waardoor ze naar een nog hoger niveau klimmen. Timmer proberen wereldkampioene sprint te maken, Postma nog een keer wereldkampioen allround maken, olympisch goud winnen met Bos, dat is de uitdaging.'

Of dat hem een topcoach maakt?

'Je bent een topcoach als je bij kampioenen nog zinvolle technische correcties kunt aanbrengen. Daar is kennis en lef voor nodig. Vergis je niet. Als je dertig bent en je hebt zelf nooit een titel gewonnen dan is er moed voor nodig om tegen een schaatser die al een paar titels op zak heeft te zeggen: je kunt het beter zo doen. Toen ik eind jaren zestig Schenk moest trainen, vond ik dat ook moeilijk. Wie ben ik dan?'

- Jij bent Leen Pfrommer, de succesvolste schaatstrainer in de Nederlandse historie. Jij hebt in 1997 voorspeld dat het succes van Mueller hooguit twee jaar zou duren.

'En heb ik gelijk gekregen?

'De opportunistische wijze waarop hij traint kan geen drie of vier jaar stand houden. Dat is: beuken, beuken, beuken en tegen beter weten in you are the champion roepen. Daar geloven sporters het eerste jaar in, omdat ze het wìllen geloven. Je hebt er even succes mee en dan is het over. In het tweede jaar moet je met wat anders komen anders lopen ze bij je weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden