'Straks is er alleen maar saai bos over'

Brabant slaat alarm: de talrijke vennen, zo typerend voor het landschap en een trekpleister voor recreanten, dreigen te verdwijnen. Hoe voorkom je dat ze dichtgroeien met groen en bloemen?

OISTERWIJK - Gele lis aan de rand van het ven. Heel veel gele lis, bloeiend nog wel. De bloemen spiegelen zich in het water. Het is een prachtig natuurbeeld. Maar boswachter Frans Kapteijns van Natuurmonumenten gruwt ervan. 'Al die lis hoort hier niet thuis. Netzomin als dat oprukkende wilgenstruweel aan de overkant. Het gaat gruwelijk hard; je houdt steeds minder open water over. Het ven groeit dicht.'


We staan aan het Groot Aderven, net buiten Oisterwijk. Ooit 6 hectare groot, Kapteijns schat dat er nog 4 hectare van over is. En de groei van de vegetatie gaat steeds sneller. Het van oorsprong voedselarme ven is voedselrijk geworden, wat weer andere planten en bomen aantrekt. 'Als we niks doen, is het ven over een aantal jaren verdwenen.'


Dat lot bedreigt meer vennen. 'Vroeger lagen er tussen Boxtel en Oisterwijk wel 200 vennen, nu nog maar 80', verzucht Kapteijns. 'Dit gebied heet Oisterwijkse bossen en vennen. Straks heet het alleen nog maar Oisterwijkse bossen. Dan zijn de vennen verdwenen en houd je alleen maar saai bos over.'


Deze week heeft de provincie Noord-Brabant 'code rood' afgekondigd voor de vennen. Ze worden bedreigd door verdroging, verzuring en vermesting. Nu nog telt de provincie zo'n 600 vennen, van groot tot heel klein. Driekwart van de Nederlandse vennen ligt in Noord-Brabant. 'We zijn een echte vennenprovincie', zegt SP-gedeputeerde Johan van den Hout (ecologie). Hij heeft de noodklok geluid over de Brabantse 'natuurparels'.


Het natuurlijk evenwicht in veel vennen is verstoord. Ten behoeve van de landbouw is het grondwaterpeil gedaald, waardoor verdroging op de loer ligt. De intensieve veehouderij verrijkt het water met voedingsstoffen. Ook stikstof in de lucht is een probleem. 'De vennen groeien in rap tempo dicht', aldus Van der Hout.


Hij schat dat mogelijk al honderden vennen uit het Brabants landschap zijn verdwenen. Om het tij te keren reser veerde de provincie eerder al 6 miljoen euro voor herstel van vennen. Donderdag maakte Van den Hout bekend dat de subsidieregeling aanzienlijk wordt versoepeld: 'Eigenaren kunnen voortaan 100 procent van de herstelkosten via subsidies binnenhalen.'


Voorheen eiste de provincie dat een grondeigenaar ten minste de helft van de kosten zelf bijdroeg. Die eis vervalt. Eigenaren mogen naast de provinciale subsidie van 50 procent ook andere subsidies proberen binnen te halen, bijvoorbeeld bij de Europese Unie of gemeente. Van den Hout: 'De subsidies zijn stapelbaar. We hopen dat dat eigenaren stimuleert vennen aan te pakken. Ze hoeven het niet meer voor de helft uit eigen zak te betalen.'


Veel vennen zijn eigendom van organisaties als Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer of Brabants Landschap. 'Maar die zitten nu ook krap bij kas', aldus de gedeputeerde. Daarnaast zijn er particuliere landeigenaren.


'Zo kan het worden', gebaart boswachter Kapteijns aan de rand van het Voorste Goorven, niet ver van het bedreigde Groot Aderven. 'Dit is nou een ven zoals een ven moet zijn: mooi open water. Kijk nou eens, daar staat moerashertshooi, prachtig toch. Dat kleine plantje is typisch voor een ven, net als oeverkruid en waterlobelia.'


Twintig jaar geleden was ook dit ven behoorlijk dichtgegroeid. Maar in 1995 en 1996 is het schoongemaakt, tegelijk met twee andere vennen in de buurt. Vrachtwagens reden een paar duizend keer heen en weer om 31 duizend kubieke meter slib af te voeren. De kosten bedroegen circa 500 duizend euro. 'Zo'n schoonmaak moet heel voorzichtig gebeuren, met kranen op rupsbanden', zegt de boswachter. 'Als ze de onderliggende leemlaag beschadigen, kan het ven lek raken.'


Volgens gedeputeerde Van den Hout is het behoud van de Brabantse vennen niet alleen belangrijk voor de natuur, maar ook voor de economie van de provincie. De vennen trekken veel recreanten, te voet of op de fiets. 'Tussen al die vennen staat altijd wel een pannenkoekenhuis of fietsverhuur', aldus Van den Hout. 'De vennen zijn een belangrijk onderdeel van onze cultuur.'


Boswachter Kapteijns: 'Je loopt hier in het bos en opeens heb je een aha-erlebnis: hé, een plas water. Dat maakt dit gebied zo bijzonder.'


Hij rijdt verder door de Oisterwijkse bossen naar het Klokketorenven op landgoed Rozephoeve, eigendom van een rijke familie. Tot voor kort was het overgroeid met varens en berken, maar die werden dit voorjaar gekapt en gerooid. De oevers zijn geschoond, waardoor de zaden van schrale venplantjes weer kans krijgen te ontkiemen. Kapteijns: 'Je ziet nu alleen in het midden nog een kleine plas water. Het wachten is op regen- en kwelwater. Dat gaat snel genoeg, hoor. Over een jaar is dit ven weer zoals het moet zijn: gevuld met water.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden