'Straks gaan we aan de kip ten onder'

In Barneveld wordt voorzichtig nagedacht over de herstart van de kippenindustrie. Maar het zal maanden duren voor alle bedrijven die iets doen met eieren, kuikens of kippen weer volop draaien. Lang niet al die bedrijven krijgen hun schade vergoed...

Het kon natuurlijk niet uitblijven in het christelijke Barneveld. De vogelpest is een straf van God, zegt Bert Dorenbos, ooit directeur van de EO en sinds jaar en dag voorzitter van de Stichting Schreeuw om Leven. Porno op de buis, abortus, euthanasie, het homohuwelijk: geen wonder dat God rampen op ons afstuurt, aldus Dorenbos. 'De Here heeft wel geslagen, maar wij hebben niet geweend. Bekeert u.'

De oproep krijgt weinig weerklank. 'Dat is zíjn standpunt, niet het mijne', zegt burgemeester Wim Burgering, geboren Barnevelder, afgemeten. 'Ik kan u verzekeren dat ik het ook niet tegenkom in mijn gemeente.'

De verspreiding van de vogelpest leek deze week pas op de plaats te maken. In de Gelderse Vallei wordt héél voorzichtig gedacht aan weer opstarten. Maar zelfs als het gebied vandaag wordt vrijgegeven, duurt het nog zeker een half jaar voor de bedrijven weer op volle kracht draaien. Het is nog maar de vraag of de pluimveesector in de Gelderse Vallei ooit weer de oude zal worden.

Barneveld is de bakermat van de kippenindustrie in Nederland. 'De Vallei is opgebouwd met kippenmest', zegt Jaap van der Heg, pluimveehouder in Lunteren, net onder Barneveld, en afdelingsvoorzitter van landbouworganisatie LTO. 'Vroeger deden ze bij elke aardappel die in de grond ging een kippenkeutel als mest.'

Het economisch belang van de kip is nog steeds enorm. Alleen al in Barneveld biedt de pluimveesector werk aan meer dan zeshonderd mensen. Vóór de uitbraak van de vogelpest op 1 maart liepen in de Vallei dik negen miljoen kippen rond.

Het kakelen is verstomd, op een enkele hobbykip na. Toch is daar weinig van te merken. Tijdens de uitbraak van mond- en klauwzeer vorig jaar was de afwezigheid van koeien en schapen voelbaar in de driehoek Apeldoorn-Zwolle-Deventer. In kilometers omtrek stonden de weiden leeg. In de Vallei grazen koeien, paarden en schapen in de wei, het (weliswaar kiploze) pluimveemuseum in Barneveld is gewoon open. De afwezigheid van de kip is nauwelijks zichtbaar.

Schijn bedriegt, zegt Van der Heg, die 27 duizend legkippen kwijtraakte. De enige kip die hij nog heeft is een glazen, gevuld met amaretto. 'Cadeautje van de Rabobank.' Van der Heg denkt dat de vogelpest juist harder zal doorwerken dan de MKZ in 2001.

Tijdens de MKZ-crisis zijn 250 duizend dieren, vooral koeien en varkens, geruimd. De crisis was vooral voor oudere boeren reden om met hun bedrijf te stoppen. De vogelpest heeft nu al het leven gekost aan twintig miljoen kippen, een kwart van wat er normaal rondloopt in Nederland.

Daar komt bij dat de pluimveesector is opgebouwd als een keten. Die begint bij 'grootouderbedrijven' waar eieren worden gelegd voor vermeerderingsbedrijven die op hun beurt de eieren produceren waaruit de leghennen en vleeskuikens komen. Tussen elke stap zitten gespecialiseerde broeierijen en opfokbedrijven.

Hoe langer de crisis duurt, hoe meer de problemen zich uitbreiden over de keten. De pluimveebedrijven staan leeg. 'Maar daardoor hebben ze ook minder kosten', zegt Henk Hulsbergen, pluimveespecialist van het productschap voor vee, vlees en eieren. 'De klappen vallen nu bij de vermeerderingsbedrijven. Die blijven met hun eieren zitten.'

Henk van Hierden heeft een vermeerderingsbedrijf in Uddel. Hij heeft 12.500 hennen, die dagelijks 7500 eieren leggen, bestemd om als slachtkuiken te worden uitgebroed. Maar door de crisis kan hij zijn eieren niet kwijt. Noodgedwongen verkoopt hij ze aan de verwerkingsindustrie.

'Normaal gesproken krijg ik zestien cent per ei, nu maar drie.' Dat is een verlies van bijna duizend euro per dag. Anders dan geruimde bedrijven hoeft Van Hierden niet te rekenen op compensatie.

Bij de broeierij van Henk Morren in Lunteren staan de zaken er niet veel beter voor. Normaliter worden op zijn bedrijf per week een kwart miljoen kippen uitgebroed om uitgezet te worden in legbatterijen. Sinds begin maart is de stekker eruit. Twaalf personeelsleden zitten thuis. 'We teren in. Dat hou ik wel even vol. Maar hoe moet het straks met de herstart? Daar maak ik me zorgen over.'

Van opnieuw beginnen kan geen sprake zijn zolang het virus nog rondwaart. Maar het denken erover is al wel begonnen. Hulsbergen zit in een werkgroep die plannen maakt voor een herstart. Dat zal nog heel wat voeten in de aarde hebben.

'Je moet zeker weten dat er geen virus meer is, dus wat je doet is beginnen met een paar verklikkerdieren om te kijken of zij het virus krijgen. Gaat dat goed, dan kun je een paar stallen vol zetten.' Alleen al de testfase zal zeker twee maanden in beslag nemen. 'Beter een maand te laat beginnen dan een week te vroeg.' Zijn meest optimistische schatting is dat in september begonnen kan worden. 'De meest pessimistische is februari.'

Ondertussen worden de gevolgen van de crisis merkbaar in alle geledingen van Barneveld, zegt burgemeester Burgering. 'Iedereen praat erover.' Volgens sombere voorspellingen zou een kwart van de pluimveebedrijven het loodje kunnen leggen. 'Ik hoop het niet, maar die kans is er.'

Vooral op de exportmarkt, waar het grootste deel van de productie naartoe gaat, zal de pluimveesector forse klappen oplopen. Burgering vindt dat de Vallei recht heeft op extra steun. 'Dit is zo exorbitant.'

Veel bedrijven in de Gelderse Vallei zijn gezinsbedrijven die er naast pluimvee nog iets anders bij doen. Dat kan hun redding zijn, zegt Van der Heg, die zelf zestig melkkoeien heeft. 'Maar ik denk dat heel wat bedrijven niet opnieuw beginnen. Wat we hadden komt nooit meer terug. We zijn groot geworden met de kip, maar als we niet oppassen gaan we ook aan de kip ten onder.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden