Straf helpt alleen bij 'beroepswerkloze'

Het Centraal Planbureau wil strengere sancties tegen werklozen die niet actief zoeken naar een baan. In Amsterdam zou dit beleid zevenduizend van de 50 duizend uitkeringsgerechtigden kunnen motiveren....

Van onze verslaggever Bart Dirks

Tien jaar geleden geleden werkte H. de Wit bij Arbeidsvoorziening in Amsterdam-Oost. Per dag werden tien tot twaalf langdurig werklozen schriftelijk uitgenodigd voor een heroriënteringsgesprek. Als er twee of drie kwamen opdagen, had De Wit een goede dag. De rest kwam niet. 'Afbellen was er niet bij.'

Hij meldde het aan de Sociale Dienst, die een tweede oproep de deur uitdeed. Reageerde men daar ook niet op, dan was het einde verhaal. 'Ik vroeg de Sociale Dienst: ''Waarom leggen jullie die mensen geen sancties op?'' Het antwoord was: ''Het heeft toch geen zin, er is toch geen werk.'' Daar zat toen een kern van waarheid in.'

Toch was De Wit niet content met die vrijblijvendheid. Dat het anders kon, bleek toen de Sociale Dienst voor uitkeringstrekkers 'die gezond op de bandjes staan' direct een afspraak regelde bij De Wit. 'Plots was de opkomst 90 procent.' Een beetje dwang kan kennelijk geen kwaad.

Tien jaar later reageert nog steeds 70 procent van de Amsterdamse uitkeringstrekkers niet op een vriendelijke brief om bij het Arbeidsbureau langs te komen. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) is dit een van de grootste problemen bij het weer aan het werk krijgen van werklozen. Het huidige beleid faalt. Werklozen zijn kieskeurig, slecht gemotiveerd en hebben een inkomens alternatief in de vorm van hun uitkering. Het CPB pleit daarom voor een 'korting op de uitkering als de werkloze niet solliciteert of passend werk weigert'.

Werkt dat in de praktijk?

Ja, maar slechts voor een beperkte groep, zeggen De Wit en zijn collega P. Simons, consulenten op het Arbeidsbureau Westeinde in Amsterdam-Centrum. Voor een groep van zevenduizend 'beroepswerklozen' zou sanctioneren kunnen werken.

Het rekensommetje gaat als volgt. In Amsterdam hebben ruim 50 duizend mensen een uitkering. Van die groep is zeker 50 tot 60 procent niet toe aan 'arbeidsmarkttoeleiding' wegens psychische, medische en sociale belemmeringen. Organisaties zoals de Riaggs en schuldsanering moeten daar eerst orde op zaken stellen.

Blijft over een groep van 20 duizend tot 25 duizend, die weer is onder te verdelen in drie even grote categoriën. De eerste 33 procent wil gewoon aan de slag en is vaak blij dat er eindelijk een contactpersoon is bij het Arbeidsbureau. Met enige scholing en sollicitatietraining kost het weinig moeite om vervolgens werk voor hen te vinden. 'Die groep ga je niet met sancties om de oren slaan, zij doen hun best', aldus De Wit en Simons.

De tweede categorie is de 'wil wel, maar...'-groep. 'Die mensen hebben veel teleurstellingen achter de rug, ook bij het Arbeidsbureau, en hebben weinig zelfvertrouwen', aldus De Wit. Met extra begeleiding en aandacht komen zij ook wel aan scholing en passend werk, al zal het meer tijd en moeite kosten. 'Ook deze groep ga je niet sanctioneren.'

Resteert een laatste groep van grofweg zevenduizend Amsterdamse uitkeringsgerechtigden die niet willen. De Wit: 'Zij zeggen ''Ik ga niet werken voor iets meer dan een uitkering'' of ''Ik vind het niet nodig''. En sommigen zijn Don Quichotes op de arbeidsmarkt: ze willen per se een bepaalde betrekking waar absoluut geen vraag voor is.'

Alleen bij deze laatste groep zou een stok achter de deur kunnen helpen, formuleren de consulenten van het Arbeidsbureau voorzichtig. Want het betekent nog geen garantie voor gemotiveerde, enthousiaste werkzoekenden.

'De voorstellen van het Centraal Planbureau bevatten dus een kern van waarheid, maar komen wel zeer ongenuanceerd over', oordeelt De Wit. 'Het gevaar bestaat dat algemene sanctiemaatregelen juist de kwetsbare groepen zullen treffen. De mensen dus die echt nog niet aan werken toe zijn, en de mensen van goede wil. Dat kan niet de bedoeling zijn.'

Een voorzichtig lik-op-stuk-beleid lijkt zijn vruchten af te werpen. Voor een project voor langdurig werklozen riepen De Wit en Simons 320 mensen op. Daarvan kwamen er 120 niet opdagen. De Sociale Dienst stuurde hen een aangetekende brief en wees op de mogelijke consequenties: opschorten of stopzetten van de uitkering. Het hielp.

De Wit: 'Uiteindelijk bleven slechts vier of vijf notoire niet-willers over. Die zeiden: kort me maar op mijn uitkering, het kan mij niet schelen.'

Pagina 9: Commentaar

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden