Reportage Istanbul

Straatkatten worden gevoed, verzorgd en vertroeteld in ‘Catstantinopel’

Kattenman Ali Tural heeft veel katten een naam gegeven, maar meestal volstaat het gerammel van de voedselbakjes om ze te lokken. Beeld Rob Vreeken / de Volkskrant

Vergeet de politieke twisten, vergeet Erdogan. Iedereen houdt van de straatkatten van Istanbul en de straatkatten van Istanbul houden van iedereen. Geen stad ter wereld – sorry, Rome – die zo dol is op zijn katten als ‘Catstantinopel’.

Zeker 125 duizend katten (een miljoen, menen sommigen) zwerven door de straten van Turkijes grootste metropool, nog afgezien van de huispoezen met een baasje. Ze worden gevoed, verzorgd en vertroeteld door de inwoners van de stad die de Felis silvestris catus al eeuwen geleden in zijn hart sloot. Maar nooit was de liefde zo groot als nu.

Zodra Ali Tural de kattenopvangplek in het straatje Akarsu Yokusu betreedt, klimt een stevige, zwartbruin gestreepte poes gezwind langs zijn been omhoog en vlijt zich als een bontje rond zijn nek, kopjes gevend in zijn vijfdagenbaard. Tural glimlacht vertederd, geeft het beest kusjes en zegt ‘bebek, bebek’, Turks voor ‘baby’.

Veel van de dieren heeft hij een naam gegeven, maar ‘bebek’ en het gerammel van de voedselbakjes volstaan om ze van alle kanten te laten opdraven. Zo’n veertig zijn het er, ’s winters soms meer dan tachtig. Elke ochtend en avond komt de 61-jarige elektricien in de bouw ze voeren, voor en na zijn werk.

Hier in Cihangir, de hipste wijk van Istanbul, is Tural een bekende figuur. Passanten begroeten hem. ‘Ali is heel aardig’, zegt buurtbewoonster Asli Bekdik, zelf als vrijwilligster actief in de straatkattenzorg. ‘Je ziet, alle katten lopen achter hem aan.’

Clientèle

Meer dan waar ook in Istanbul wordt de kat geadoreerd in Cihangir. Overal zie je ze lopen, in koffiehuizen behoren ze als vanzelfsprekend tot de clientèle. Op het terras van hotel Hammamhane worden ze slechts voor de vorm weggejaagd door de dames van de bediening als ze op een stoel springen, azend op de lekkernijen van het ontbijt.

‘Elke ochtend om 7 uur worden ze gevoerd door de kok’, zegt Ufuk Olgun (29), student internationale betrekkingen en medewerker van het hotel. ‘Verwacht dan maar eens dat ze nog weggaan.’ Als hij nachtdienst heeft, slaapt de dikke oranje Garfield bij hem, de aanhalige schooier die dagelijks – met succes – om salami komt vragen.

‘Iedereen in Cihangir is dol op katten’, zegt Olgun. ‘Wie een gewonde kat vindt, brengt hem naar de dierenarts. Ik ook. Zelf heb ik geen huisdieren, maar ik heb altijd kattenvoer in huis en een kattenbak. Zieke straatkatten neem ik mee, of kleintjes die hun moeder kwijt zijn. Zijn ze sterk genoeg, na weken soms, dan zet ik ze terug op straat. Ik heb er al zeker dertig in huis gehad.’

De speciale band van de Turken met de kat gaat terug tot de late Middeleeuwen, toen de pest vanuit Europa Anatolië had bereikt en dood en verderf zaaide. ‘Rattenkoninkrijk’, werd Constantinopel genoemd. Om de plaag te bestrijden werden katten uit Europa gehaald. Het Ottomaanse Rijk hield ze vervolgens in ere.

Ook het geloof in Turkije is de kat goedgezind. In de islam worden de beesten als rein beschouwd en uit menig overlevering blijkt dat de profeet een zwak voor ze had. Een kat redde zijn leven toen hij werd aangevallen door een giftige slang, waarvoor hij katten beloonde met de eigenschap altijd met de pootjes op de grond te landen. En toen hij eens moest opstaan om te bidden, sneed hij liever een deel van zijn mantel af dan de poes te wekken die erop lag te slapen.

In de wijk Kadiköy plaatste het bestuur van de deelgemeente een bronzen sculptuur van kat Tombili, nadat 17 duizend mensen daartoe na zijn overlijden een petitie hadden getekend. Beeld Getty Images

Beroemd

In heel Turkije is de kat geliefd, maar nergens zozeer als in Istanbul. ‘Zij zijn de echte eigenaren van de stad’, zegt Olgun. De organisatie Cool for Cats heeft honderden vrijwilligers die dagelijks de vele voederplaatsen van voedsel voorzien. In de wijk Kadiköy plaatste het bestuur van de deelgemeente een bronzen sculptuur van de kat Tombili, nadat 17 duizend mensen daartoe na zijn overlijden een petitie hadden getekend.

Tombili was populair geworden met een foto op internet, nonchalant met zijn pootje leunend op de stoeprand, precies de houding die kunstenaar Seval Sahin vereeuwigde. Honderden mensen woonden de onthulling van het beeld bij, de burgemeester hield een toespraak.

Op YouTube werd een filmpje van kat Psikopat een hit. Bij de ingang van supermarkt A101 sprong het dier voortdurend mensen venijnig in de benen. De gemeente kwam het beest vaccineren, maar verklaarde verder niets te kunnen ondernemen. ‘Toen hebben ze maar een huisje voor hem neergezet’, zegt Olgun. ‘Hij is nu beroemd in heel Turkije. Mensen komen naar de A101 om een selfie te maken.’

Kattenbungalows

In de documentaire Kedi (Kat) legde regisseur Ceyda Torun drie jaar geleden het leven vast van zeven straatkatten in Istanbul. De film, tevens een ode aan de stad en haar inwoners, kreeg prijzen in de VS en kwam in de filmtoptien van weekblad Time. ‘Katten geven de inwoners van Istanbul de unieke mogelijkheid affectie te hebben met een wezen dat hen niet beoordeelt’, zei Torun in The Guardian.

Zo te zien echter hebben de katten van Akarsu Yokusu wel degelijk een – uiterst positief – oordeel over de man die hen tweemaal per dag komt verzorgen. Miauwend geven zij Ali Tural kopjes tegen zijn been terwijl hij een 15 kilo zware zak kattenvoer aansleept. In principe betaalt hij alles uit eigen portemonnee, ook de vele bezoeken aan de dierenarts, maar buurtbewoners stoppen hem geregeld geld toe. En de gemeente plaatste onlangs drie huisjes, een soort kattenbungalows. Hard nodig in de naderende wintermaanden.

Voor Tural begon het liefdesverhaal dertig jaar geleden. Hij kwam te laat om een blinde kat te redden die tijdens een overstroming niet uit zijn huis had kunnen ontsnappen. Sindsdien is hij kediman, de afgelopen vijftien jaar op deze plek. Vrouw of gezin heeft de elektricien niet. Hij kroelt de zwartbruine bebek in z’n hals. ‘Dit zijn mijn kinderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden