Stortbui van microtonale tokkelklanken

Met zijn vijftigen deden ze mee, jonge componisten van de Nederlandse conservatoria, toen het Nieuw Ensemble (NE) hen de mogelijkheid bood om in een compositiepracticum een nieuw stuk te schrijven voor het microtonenfestival Het Verfijnde Oor....

Jaco Mijnheer

Twintig composities werden er voor uitvoering uitgekozen: de eerste tien klonken zaterdagavond in Felix Meritis, de andere tien worden in september tijdens de Gaudeamus Muziekweek in première gebracht.

Of al deze componisten echte microtoonfanaten zijn, die de gebruikelijke verdeling van het octaaf in twaalf halve tonen als een grofgeweven korset voelen knellen, is de vraag. De Italiaan Andrea Fontemaggi bijvoorbeeld laat er in de uitleg bij zijn compositie Ducks Landing weinig twijfel over bestaan dat de aantrekkingskracht van het practicum hem vooral zit in de samenwerking met een topensemble als het NE.

Een beetje een drammerig stuk trouwens, dat Ducks Landing, vol quasi-naïeve herhalingen. Zoals ook verschillende andere werken bleven steken in een vaagheid of breedsprakigheid waaraan geen kwarttoon iets kon verhelpen.

De stukken die wél een duidelijk gezicht toonden, waren door het NE, dat behalve met verstemde snaarinstrumenten toegerust was met een kwarttoonfluit en -mandoline, wijselijk aan het begin en het einde van het programma gezet. Szarpany (Pools voor het 'plukkend' spelen van mandoline en gitaar) van Filip Matuszewski, de enige student van het Haagse conservatorium in het gezelschap, biedt na elke ferme inzet een fascinerende frase met een ware stortbui aan tokkelklanken.

Tiento van de Mexicaan Sebastián Herrera Sánchez, in Rotterdam leerling van Klaas de Vries, maar hoorbaar ook van elektro-akoesticus René Uijlenhoet, zit vol scheur- en klopklanken voor een ensemble van snaarinstrumenten en slagwerk, terwijl in Telvin van De Vries' Turkse leerling Evrim Demirel een oosterse toonladder en meeslepende ritmes van een voortdurend schakelende darbuka (Turkse vaastrommel) een stevig fundament leggen onder de fraaie microtonale lyriek.

In dergelijke helder opgezette stukken blijkt het specifieke boeket van microtonale stemmingen het best tot zijn recht te komen, net als de luistervrijheid die de afwezigheid van bekende, en dus betekenisvolle, samenklanken en melodieën biedt. Alleen al de vraag of er 'zuiver' gespeeld wordt kan, althans voor het minder verfijnde oor, gewoon buiten beschouwing blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden