Column

Stoppen is een hele kunst

Staatssecretaris Van Rijn mag blijven maar de Grieken moeten uit de euro.

Weg met die trein, vandaag nog... Beeld ANP

De zon schijnt, de economie trekt aan, maar de stemming is er meer een van chagrijnig terugkijken. Hoe zijn we in het Fyra-drama beland en hoe kan het dat zo'n Tineke Netelenbos al voor de zesde keer voor een enquêtecommissie moest verschijnen. Dat de pgb's nog altijd niet betaald zijn. En dat de Griekse crisis maar aansleept zonder een uitgang in zicht.

Vaste klant Netelenbos was goed voor een holle lach over het doel van elke parlementaire enquête: lessen trekken. Ze deden een plas en alles bleef zoals het was. Waarom lukt het niet met die lessen, vroeg ik Herman van Gunsteren, emeritus hoogleraar politicologie. Omdat stoppen zo moeilijk is, was het antwoord. Van Gunsteren schreef in 2002 het lucide boek Stoppen, u kunt het, u wilt het, u doet het niet. De kracht van Tineke Netelenbos was dóórgaan. Dikke huid, niet erg gevoelig voor tegenargumenten, zo krijg je beleid voor elkaar.

Toen ze staatssecretaris van Onderwijs was, vroeg een Kamerlid haar hoe ze telkens een Kamermeerderheid wist te krijgen. Draait u ze de arm om of zo? Ook die functie eindigde voor een onderzoekscommissie. Doorgaan is de norm, zeker in de politiek. ­Rijdende treinen en gepasseerde sta­tions, heet toepasselijk het boek waarin een rij beleidsfiasco's wordt behandeld. Eerst is stoppen niet aan de orde, daarna is het te laat. Dat loopt van Srebrenica tot de hsl en het studiehuis. Het onvermogen om te stoppen is een serieuze maar verborgen kwestie, zegt Van Gunsteren.

Netelbos draaide armen om... Beeld ANP

Om ergens mee te beginnen bestaan allerlei plechtigheden. Trouw beloven, contracten tekenen, boten te water laten. Ophouden is veel moeilijker. Het geldt voor stoppen met roken tot het beëindigen van een slecht huwelijk. Er zijn altijd redenen om het stoppen uit te stellen. Het is over drie weken nieuwjaar en dan stop ik ermee. Dus nu nog niet. We gaan uit elkaar als de kinderen het huis uit zijn. De relatie is allang verzuurd maar er blijft altijd ijdele hoop.

Het ophouden met mislukt beleid gebeurt om dezelfde redenen niet. Het is een nederlaag, er is al zoveel geïnvesteerd. De angst voor een ongewisse toekomst is altijd groter dan de narigheid die je nu hebt, want die is in elk geval bekend. En als stoppen gemakkelijk was, dan was het allang gebeurd. Zo verloopt het stoppen onvermijdelijk net zo horkerig als de verhouding zelf is geworden.

Hoezeer stoppen onderschat is, blijkt wel als het toch gebeurt. Bij gebrek aan repertoire volgt dan het abrupte stoppen. Dat is bij de Fyra zo gegaan. Weg met die treinen, vandaag nog, we nemen ons verlies. Het ziet er flink uit, oogst ook waardering. Maar dan komt de twijfel. Zijn we er iets mee opgeschoten? Niet veel, want nu hebben we geen snelle trein. Wie abrupt stopt, is gedoemd dezelfde fout opnieuw te maken. Zoals mannen die in hun tweede huwelijk opnieuw dezelfde vrouw trouwen. In het openbaar bestuur wacht de volgende enquête, met weer zo'n hardhorende doordouwer als Netelenbos in het beklaagdenbankje.

Zo moet het niet meer, zal de conclusie luiden. Volgt de vraag hoe dan wel. Mogelijk wordt staatssecretaris Van Rijn volgende week naar huis gestuurd. Vanwege de pgb-chaos, en de mevrouw die daarover moest zwijgen in ruil voor een voorschot. Dat was schandelijk maar bewees vooral hoezeer ze bij uitkeringsinstantie SVB met de handen in het haar zitten. Of het lucht geeft als Van Rijn stopt, is kwestieus. Ik zou denken dat de rommel alleen maar groter wordt. Er is maar één oplossing en dat is geduld, schrijft oud-CDA-leider Bert de Vries in een brief in de NRC. Bespaar ons een nieuwe staatssecretaris en wéér een nieuw systeem. Zo is het.

Geduld met Van Rijn a.u.b... Beeld ANP

Het neemt niet weg dat stoppen zeer heilzaam kan zijn, hoe pijnlijk ook. Griekenland en de euro zijn een voorbeeldige casus. Officieel kent de euro geen stopprocedure. Doorgaan was ook hier de norm, bedoeld om de euro-lotsverbondenheid te vergroten. Dat heeft een onbedoeld gevolg, haarfijn aangevoeld door Syriza-minister van Financiën Varoufakis, tevens speltheoreticus. Als er geen afscheid is zonder scherven voor iedereen, biedt dat mogelijkheden voor afpersing. Nee zeggen durven ze toch niet. Vijf jaar sleept de Griekse crisis zich voort, de relaties zijn inmiddels grondig verpest. Verwijten en stereotypen stapelen zich op - luie Griek, fascistische Duitser.

In die tijd heeft de verhouding alle kenmerken gekregen van het slechte huwelijk, inclusief het uitstel van het onvermijdelijke. Lange tijd was de gedachte aan stoppen taboe. Economische argumenten om bij elkaar te blijven zijn er niet meer. Het bankwezen zal niet instorten en Griekenland zelf ís al ingestort. De angst voor het onbekende is er nog wel. Bankpresidenten vrezen nu bij een grexit voor de financiële leegloop van de andere zuidelijke landen. En dan zijn er de telefoontjes uit Berlijn of Washington. ­Politiek wordt geopolitiek - wat gebeurt er met een losgeslagen staat aan de rand van de Balkan. Geen mens die het kan voorspellen.

Wat we wel weten, is dat het op deze manier niet goed komt. Het kan misschien nog jaren zo verder. Griekenland doet alsof het hervormt, de andere eurolanden doen alsof ze de Grieken erbovenop helpen. De sfeer van wederzijds verwijt en rancune zal niet opknappen. De hele eurozone blijft doortrokken van dit echec, de euro zelf een ongelukkige munt. Europa is veel te veel bezig met de Grieken, zei Larry Fink, baas van de Amerikaanse superbelegger BlackRock, in het FD. Doorgaan is niet heldhaftiger dan er een punt achter zetten. Stoppen maakt de weg vrij om vooruit te kijken, in plaats van chagrijnig je voorbije gelijk te halen. Stoppen met de Grieken in de euro zou voor alle partijen een enorme opluchting zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden