Stop Schröder en Merkel samen in een kooitje

De partijen die samen willen, missen zetels, en wie samen kán, wil niet. Ziedaar de Duitse impasse. Wordt het eindeloos onderhandelen over een onmogelijke coalitie?...

Voor onderhandelingsdeskundigen is het een leuke hersenkraker, de Duitse kabinetsformatie. De twee grootste partijen zijn te klein om met één kleintje een meerderheid te vormen. SPD`s Gerhard Schröder en CDU/CSU`s Angela Merkel zullen zich moeten verzoenen, tenzij een van hun partijen twee van de drie kleintjes (FDP, de Groenen, Linkspartei) overhaalt. De Linkspartei wordt door beide grote gemeden, dus concurreren CDU en SPD om de FDP en de Groenen. De FDP heeft echter geen trek in de SDP, de Groenen niet in een coalitie met CDU en FDP.

`Voor de Groenen is dit een typische waiting game`, zegt André de Roos, hoogleraar theoretische ecologie aan de Universiteit van Amsterdam. `Hoe langer ze wachten met een toezegging aan de SPD of CDU, des te meer eisen ze kunnen stellen, maar des te hoger is ook het risico dat een andere partij hun plaats inneemt.` Proeven met strontvliegen wijzen uit wat de beste strategie is. `De mannetjesvliegen zitten op poep en wachten op een vrouwtje om te paren. Langer wachten verhoogt de kans op een langskomend vrouwtje, maar ook op concurrerende mannetjes.`

De les van de strontvliegen voor de Groenen is een ingewikkelde. `De - evolutionair gezien - meest stabiele situatie ontstaat als de vliegen zich volstrekt willekeurig gedragen.` De Roos voorspelt nog onverwachte manoeuvres. `In een patstelling doen concurrende of vechtende dieren gekke dingen. Vogels gaan ineens in de grond pikken, alsof ze zaadjes zoeken.`

Dat ook kiezers zich vreemd gedragen, kan in dit geval de redding zijn, volgens Harrie de Swart, hoogleraar logica en taalanalyse aan de Universiteit van Tilburg. `Wij hebben procedures ontwikkeld voor een optimale coalitiekeuze. Als elke partij kenbaar maakt welke vraagstukken voor haar essentieel zijn, en haar positie bepaalt op de essentiële vraagstukken van andere partijen, dan kun je uitrekenen welke coalitie stabiel zal zijn. Dit kost echter veel energie, en gelet op de huidige houding zijn ze daarvoor niet te porren.` Nieuwe verkiezingen werden als te gênant afgedaan, maar De Swart vindt het zo gek nog niet. `Stemgedrag is zo wisselvallig, dat binnen een paar maanden de publieke opinie kan verschuiven.`

Laat mensen dan meteen op een coalitie stemmen, oppert econoom dr. Randolph Sloof van de Universiteit van Amsterdam. `Ook dat heeft haken en ogen, maar nu kunnen mensen slechts aangeven welke partij ze de beste vinden. Terwijl het erom gaat welke partij(en) ze in de regering willen.`

Afgezworen

Volgens Eric van Damme, hoogleraar micro-economie aan de Universiteit van Tilburg, heeft de impasse een functie. `Er moet tijd verstrijken zodat de kiezer vergeet wat er allemaal gezegd is, en alsnog een van de afgezworen coalities gevormd kan worden.`

Peter Borm (hoogleraar economie, Universiteit van Tilburg) en collega`s spraken tijdens een diner over de Duitse impasse. Voordat de brainstorm ontaardde in suggesties als de verkoop van deelstaten om stemverhoudingen te laten verschuiven, kwamen twee serieuze opties op tafel: `Een nationaal kabinet waarin alle partijen naar verhouding meedoen, of een zakenkabinet bestaand uit zakenmensen die geen directe politieke binding hebben. Ze zijn ieder voor hun taak verantwoordelijk, en het parlement oordeelt.`

De snelste manier om de impasse te doorbreken komt echter van de chimpansees. Jan van Hooff, emeritus hoogleraar diergedrag: `Ook chimpansees hebben regelmatig stront met elkaar als het directe eigenbelang strijdig is met het indirecte, gezamenlijk belang. Verzoening verraadt dat de deelnemers op langere termijn een voordeel van samenwerking verwachten.

`Maar de neiging tot verzoenen kun je manipuleren, liet een collega eens zien. Ze zette steeds twee apen in een kooi, en plaatste buiten de kooi twee lekkere hapjes met een koord eromheen. Ze konden de hapjes alleen binnenhalen door goed op elkaar te letten, hun bewegingen af te stemmen en tegelijk aan hun eind van het koord te trekken. Apen die oorspronkelijk een slechte relatie hadden, tolereerden elkaar veel beter nadat ze in de kooi hadden geleerd om zich samen in te spannen voor een belang dat ze met elkaar deelden.

`In het belang van Duitsland stel ik voor dat Gerhard Schröder en Angela Merkel samen in een kooitje gaan zitten, waarbij ze moeten samenwerken om twee snoepjes naar zich toe te trekken.`

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden