Opinie

'Stop met halfbakken maatregelen die Assad niet van de troon stoten maar wel de bevolking treffen'

Er moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden ten aanzien van Syrië. Of men accepteert dat Assad voorlopig aanblijft of men geeft het verzet de noodzakelijke middelen om hem te verdrijven. Dat stelt militair historicus Marno de Boer.

Een portret van president Bashar al-Assad. Beeld epa
Een portret van president Bashar al-Assad.Beeld epa

Afgelopen weekeinde vond opnieuw een conferentie van de 'Vrienden van Syrië' plaats. Er komen mogelijk meer sancties en het Vrije Syrische Leger (FSA) krijgt nachtkijkers, communicatieapparatuur en geld voor salarissen, maar geen wapens. Het wordt tijd dat de internationale gemeenschap zich realiseert dat dit geen gulden middenweg is maar een halfbakken maatregel. Of men doet wat noodzakelijk is om Assad weg te krijgen of men legt zich neer bij zijn aanblijven en maakt een einde aan de brede sancties die de gehele Syrische bevolking raken.

De huidige maatregelen voldoen niet om Assad weg te krijgen. Sancties zijn vervelend voor zijn regime, maar omdat Rusland, Iran, Irak en Libanon niet meedoen blijven er voldoende levensaders. Symbolische maatregelen als het sluiten van ambassades maken nog minder indruk. Het FSA zal voorlopig niet verslagen worden omdat het brede steun onder de bevolking geniet en met de financiële steun lichte wapens op de zwarte markt kan kopen. Het mist echter de slagkracht om het regime ten val te brengen.

Zadel
Kans op een onderhandelde machtsoverdracht is er evenmin. Assad aanvaarde de vredesplannen van de Arabische Liga in december en van Kofi Annan in maart slechts om tijd te winnen. Ondanks de beloften gaan de beschietingen en arrestaties gewoon door. Assad en zijn getrouwen hebben duidelijk gekozen om via militaire onderdrukking in het zadel te blijven en zullen niet met de oppositie een machtsoverdracht afspreken.

Een optie is dus om te aanvaarden dat Assad aan de macht blijft. Hoewel geen enkele westerse leider expliciet zijn zegen over het regime kan uitspreken moet men zich realiseren dat een continuatie van het huidige beleid met zich meebrengt dat de dictator waarschijnlijk aanblijft.

Dagelijks leven
In dat geval moet overwogen worden om bepaalde sancties terug te draaien. Gerichte maatregelen als reisverboden en strafhofaanklachten tegen de top van het regime zijn zeker gerechtvaardigd. Een ander verhaal zijn echter de brede economische sancties, die onder meer al het bankverkeer van en naar Syrië stilleggen. Dit brengt Assad niet ten val maar treft wel miljoenen burgers in hun dagelijks leven. Bijna alle Syrische steden kampen nu al met voedsel- en brandstoftekorten.

Waar dergelijke sancties uiteindelijk toe kunnen leiden was zichtbaar in het Irak van Saddam Hoessein. Het volk kwam voedsel en medicijnen tekort terwijl het regime de paleizen en het leger uit de smokkelinkomsten betaalde. Dit kostte in de periode 1991-2003 naar schatting een half miljoen Irakezen het leven. Zo'n aanpak streeft dus zijn doel voorbij en straft vooral onschuldige burgers.

Bijltjesdag
De tweede optie is om duidelijk op een machtswisseling in te zetten. Aangezien na Irak en Afghanistan niemand binnen de NAVO nog een grootschalig landoptreden overweegt, zal dit moeten gebeuren door het FSA van meer en betere wapens te voorzien. Deze strategie is niet zonder risico's. Het zal een bloedige strijd worden met aan het einde waarschijnlijk bijltjesdag voor de medestanders van Assad. Het is ook twijfelachtig of uit een door oorlog getekende samenleving een pluriforme democratie voortkomt.

Deze kans is echter nog kleiner als steun vooral vanuit Qatar en Saudi-Arabië komt. Zij zijn de voornaamste voorstanders van wapenleveranties. Zij willen een bondgenoot van hun rivaal Iran uitschakelen en het thema mensenrechten is vooral een voorwendsel. Aangezien ze het goed kunnen vinden met hun puriteins Islamitische geestverwanten binnen het verzet zullen ze vooral die elementen steunen.

Invloed
Dit is een reden voor het Westen om zelf mee te doen. Door training en wapens te verschaffen behoud je invloed bij de oppositie. Dat is de enige manier om ervoor te zorgen dat ook gematigder leiders een belangrijke positie houden. Tevens kun je voorwaarden stellen zoals respect voor mensenrechten en vertegenwoordiging van sektarische minderheden.

Het is dus tijd om het falen van het huidige beleid in te zien. Onderhandelingen dienen voor Assad slechts als bliksemafleider en sancties zullen hem niet fataal worden. Daarom moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden. Of men accepteert dat Assad voorlopig aanblijft of men geeft het verzet de noodzakelijke middelen om hem te verdrijven. Aan beide opties kleven bezwaren, maar het is beter dan halfbakken maatregelen die Assad niet van de troon stoten maar wel de hele bevolking treffen.

Marno de Boer is militair historicus

Een demonstratie tegen de Syrische president Assad. Beeld reuters
Een demonstratie tegen de Syrische president Assad.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden