Column

Stop met fictie van eenwording Europa

Column René Cuperus

Ging de Brexit maar niet over ons. Dan was het allemaal makkelijker te verteren. Dan kon je al die analyses en rampscenario's laconiek over je heen laten komen. Akkoord. Die Britten hebben een gigantisch probleem. Door hun eigen stomme beslissing. Dan moeten ze ook maar op hun eigen blaren zitten.

De globaliseringskloof verdeelt de samenleving grofweg in twee helften: Hoger opgeleide, internationaal georiënteerde jongeren staan tegenover sterk aan tradities hechtende lager opgeleide ouderen. Beeld afp

Maar zo ligt het niet. Helaas. Brexit: dat zijn we zelf. De krachten die tot de Brexit hebben geleid, zijn dezelfde waaraan samenlevingen op het Europees continent blootgesteld zijn. Het Verenigd Koninkrijk is een verhevigde uitvoering van onszelf. Ga maar na. Wat de Brexit overduidelijk heeft laten zien, is een tot op het bot verdeelde samenleving. Ongeveer 50 procent om 50 procent. Fifty-fifty. Dat is de zogenaamde globaliseringskloof die hedendaagse samenlevingen uit elkaar scheurt. We zagen die onlangs ook al bij de Oostenrijkse presidentsverkiezingen en bij ons eigen Oekraïne-referendum. En gisteren nog bij het opinieonderzoek van Maurice de Hond, waar het gaat om de steun voor een Nexit-referendum. 64 procent van de Nederlandse laagopgeleiden zou voor een Nexit stemmen, tegenover 28 procent van de hoger opgeleiden.

De globaliseringskloof verdeelt de samenleving grofweg in twee helften: een pro-establishment kamp en een anti-establishment kamp. Hoger opgeleide, internationaal georiënteerde jongeren staan tegenover sterk aan tradities hechtende lager opgeleide ouderen. Vrouwen tegenover mannen. Bestuurspartijen tegenover protestpartijen.

Het Verenigd Koninkrijk is vermoedelijk het meest geglobaliseerde land van Europa. Zeker Londen is als metropool mondialer dan Berlijn, Parijs en Amsterdam bij elkaar. Het maakt dat de clash tussen globaliseringswinnaars en globaliseringsverliezers in het VK nog vele malen scherper is dan in een land als Nederland. De globaliseringskloof tussen Londen (massaal anti-Brexit) en de oude, afgedankte industriesteden in Noord-Engeland (massaal pro-Brexit), tussen centrum en periferie, is zo goed als onoverbrugbaar. Het VK is ook sterker dan landen als Frankrijk of Duitsland een postindustriële samenleving geworden. Alle ballen op de financiële sector, op de City of Londen, met een politieke klasse die zich uitleverde aan de belangen van de City. Ook die belangenkongsi van financiële en politieke elite heeft de Brexit als volksopstand over zich afgeroepen.

Hetzelfde geldt voor de immigratie. Ook op dat gebied ligt in het Verenigd Koninkrijk alles net wat extremer dan bij ons. Vrij verkeer van personen is een prachtig idee. Maar niet in een Europa waar door permanente uitbreiding de sociaal-economische verschillen zo groot zijn geworden, dat hele volksplantingen zijn gaan migreren. Engeland is door zijn taal (elke Litouwer wil een Engelse stage lopen) en neoliberale verzorgingsstaat bovenproportioneel overlopen door Oost-Europese migranten. In Zuid-Oost-Engeland spreken hele dorpen Pools en Bulgaars. De EU heeft daar niet met wijsheid en gezond verstand op willen corrigeren. Daarvoor is het nu met een Brexit afgestraft.

De 'Brexit-globaliseringskloof' vraagt nationaal en Europees om dwingende actie, willen we niet in maatschappelijk conflict en onbestuurbare chaos verzeild raken. De uiteindelijke verzoening tussen hoger- en lager opgeleiden, jongeren en ouderen, migranten en niet-migranten, zal vooral lokaal en nationaal moeten gebeuren. Maar de manier waarop de EU nu werkt en is ingericht, helpt daarbij niet. Integendeel.

Zoals 'eliteproject' Europa nu functioneert, zet het mensen tegen elkaar op en splijt het onze samenleving in hoog- en laagopgeleiden die tegenover elkaar staan. De Europese Unie wil niets weten van nationale eigenheid, vernietigt elk gevoel van democratische zelfbestemming, en tast de handelingsbekwaamheid van de nationale staat aan zonder een geloofwaardig en fair Europees bestuur daarvoor in de plaats te stellen.

De Eurocratie in Brussel heeft een Europese Unie tegen de nationale lidstaten ontworpen. Men heeft geen wijze balans nagestreefd tussen nationale democratieën en Europese samenwerking. Dat is fataal gebleken. We moeten stoppen met de fictie van de eenwording van Europa. Geen ever closer Union. Om een Brexit-domino-effect te voorkomen, is een reset van het Europees Project nodig. Terug naar de kern: leve de Europese Raad van Regeringsleiders!

Misschien heeft de SP wel gelijk, en moet de Europese Commissie worden afgeschaft, naast andere instituties (Europees Parlement?) die dogmatisch de Europese Verdragen door de strot van de lidstaten duwen. Liever een Europees leger, dan een Europese Minister van Financiën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.