'Stop borstkankerscreening bij vrouwen boven de 70'

Bij vrouwen boven de 70 jaar is volgens Leidse onderzoekers het risico op overbehandeling zo groot dat moet worden gestopt met borstkankerscreening voor die hele groep.

Borstscreening Beeld anp

De controverse over het nut van borstkankerscreening is opnieuw opgelaaid door een kritische Leidse studie naar het effect van het bevolkingsonderzoek bij oudere vrouwen. Volgens wetenschappers van het LUMC is bij 70-plusvrouwen het risico op overbehandeling zo groot dat moet worden gestopt met het standaard onderzoeken van die groep. Maar volgens critici daalt de sterfte in die groep juist fors en is er geen reden voor scepsis.

Vijftien jaar geleden is na veel debat de bovengrens voor het bevolkingsonderzoek verhoogd van 70 naar 75 jaar. Wetenschappers bestudeerden de gegevens van alle Nederlandse vrouwen tussen de 70 en 75 jaar die de afgelopen decennia borstkanker kregen en rapporteren daarover in het British Medical Journal.

Als screening effectief is, schrijven ze, worden bij vrouwen aanvankelijk veel kleine tumoren ontdekt maar omdat zij allemaal worden behandeld, moet na verloop van tijd in de hele groep het aantal vergevorderde tumoren flink afnemen. De cijfers wijzen uit dat die trend zich niet voordoet, zegt oncologisch chirurg Gerrit-Jan Liefers: het aantal ontdekte kleine borsttumoren stijgt inderdaad, maar het aantal agressieve tumoren daalt veel minder dan verwacht, met maar 12 procent.

Maatwerk
Dat duidt er volgens hem op dat lang niet alle kleine tumoren bij oudere vrouwen later agressief worden en gaan uitzaaien. Maar de vrouwen krijgen wel allemaal een operatie, een chemokuur of een hormoonbehandeling. Om die overbehandeling te voorkomen, pleit Liefers voor maatwerk: schaf de massascreening voor oudere vrouwen af, biedt gezonde 70-plussers eens in de twee jaar een mammografie maar laat dat achterwege bij vrouwen met bijkomende ziekten, zoals diabetes of hartklachten. 'Oudere vrouwen hebben veel meer last van de bijwerkingen van een kankerbehandeling en helemaal als ze al ziek zijn. Ontdek je kanker, dan ga je behandelen, terwijl dat vaak tot veel meer ellende leidt dan niets doen. Ik zie in mijn spreekkamer zo vaak vrouwen van wie ik denk: hadden we het maar niet geweten.'

Dubieus
Harry de Koning, hoogleraar evaluatie van vroegopsporing van ziekten aan het Erasmus Mc, vindt de Leidse conclusies 'dubieus'. Doel van screening, zegt hij, is dat de sterfte daalt en daar hebben de onderzoekers niet naar gekeken. Rotterdamse wetenschappers deden dat twee jaar geleden wel en achterhaalden dat bij vrouwen tussen de 70 en 75, die om de twee jaar meedoen aan het bevolkingsonderzoek, de sterfte aan borstkanker daalt met 84 procent. Geen enkele reden dus om met screenen te stoppen, meent hij. Het risico op overbehandeling neemt op latere leeftijd toe, erkent hij. 'Daarom blijft, ondanks rechtszaken van oudere vrouwen tegen de staat, de bovengrens op 75 jaar liggen.'

Volgens Liefers valt het effect van screening juist niet af te meten aan het aantal sterfgevallen. De beste maat, zegt hij, is het stadium van de tumor. 'De ratio van screenen is: hoe eerder je erbij bent, hoe meer levens je redt. Maar dat gebeurt alleen als vroege opsporing leidt tot minder agressieve vormen van kanker.' Dat de sterfte in de groep daalt, komt volgens hem dan ook niet door screening maar door betere behandelingen en een grotere bewustwording.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden