Stoom erin, de teerprut eruit en elektriciteit toe

In 1981 ging de Olster Asfaltfabriek failliet. Maar geloosde schadelijke stoffen zitten er nog altijd in de bodem. Nu worden ze eruit gehaald.

RENÉ DIDDE

In de uiterwaarden bij het dorpje Olst sijpelen de giftige teerverbindingen al sinds mensenheugenis met het grondwater de rivier de IJssel in. De rivierdonderpad kan het niet deren: de beschermde vis zwemt in redelijk grote aantallen tussen de kribben van de IJssel.

De zogeheten pak's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) en nog een scala verbindingen vormen de nare nalatenschap van de Olasfa, de Olster Asfaltfabriek die in 1981 failliet ging. Sinds 1913 produceerde die pal in de uiterwaarden teerproducten voor wegenbouw en teerpapier voor dakbedekking.

'De teer werd in de eerste decennia gekraakt uit steenkool, later uit minerale olie', zegt Yvo Veenis, directeur van Groundwater Technology in Rotterdam. 'De IJssel vormde niet alleen een mooie aanvoerroute voor de grondstoffen, maar ook een dankbaar afvoerputje voor de restproducten.' Op een oude foto wijst Veenis een leiding aan die op 4 meter hoogte de rivier in loopt.

Eerdaags lopen op dezelfde plek weer leidingen, en staan er platforms op poten om buizen en containers te vrijwaren van hoge rivierwaterstand. De hedendaagse leidingen zijn echter aangelegd om teerhoudende troep uit het 3 hectaren grote terrein te zuiveren, waarna schoon water in de IJssel wordt geloosd.

Bij de sanering is het huzarenstukje de gloeiend hete stoom die op honderd plaatsen via injectiefilters in de bodem wordt gespoten. Tot een diepte van 12 meter verwarmt de stoom de zanderige bodemdeeltjes. 'Daardoor wordt de teer- en bitumenachtige vervuiling minder stroperig zodat we ze via onderdruk in het extractiefilter uit de bodem kunnen zuigen', zegt Pierre Timmermans. Voortgeduwd door de stoom en getrokken door zuigkracht stroomt straks de stroperige prut uit de verzamelput.

Timmermans is projectdirecteur van de Combinatie Olasfa, een joint-venture van Groundwater Technology en Dura Vermeer Milieu, die de drie jaar durende sanering gaat uitvoeren. Deze zogeheten stoomgestimuleerde extractie is wel eerder vertoond, maar nog nooit met stoom die buurman Abbott (voorheen Solvay, daarvoor Philips Duphar) over heeft. Het farmaceutisch concern maakt onder meer griepvaccins en heeft daarvoor steriele omstandigheden nodig. 'Ze hebben overcapaciteit, die kunnen we samen met hun reststoom benutten', zegt Veenis.

Een tweede noviteit is dat de afgezogen bodemlucht, vol vluchtige teerdampen als het sterk riekende en misselijk makende naftaleen, naar twee Ford V8-motoren worden gevoerd. 'In deze fonkelnieuwe vrachtwagenmotoren met oude technologie worden de bodemgassen verbrand', zegt Veenis. 'De motor drijft een generator aan waarmee we elektriciteit produceren. Voor de provincie Overijssel is het bijna groene stroom, we maken er genoeg van om alle pompen in de injectie- en extractiefilters te laten functioneren.' Een eventueel surplus aan elektriciteit kan zelfs aan het net worden geleverd. Door de verbranding van het naftaleenmengsel hebben de omwonenden langs de IJsseldijk geen stankhinder.

Het maximale hergebruik van energie scheelt ook exploitatiekosten. De operatie vindt plaats in een ingewikkelde installatie die in vier grote zeecontainers is gebouwd, op een stellage voor injectiestoom, extractielucht en verbrandingsmotoren met tientallen sensoren en regelapparatuur. Uiteindelijk wordt één hectare met de stoom gesaneerd.

Voor vier perioden van een half jaar wordt het saneringsfabriekje telkens verplaatst naar een volgend stuk grond van een kwart hectare. Twee lichter vervuilde hectaren worden met chemische technieken gesaneerd. Het terrein wordt deels parkeerplaats voor Abbott, deels wandel- en recreatiegebied.

Hotspots

Opdrachtgever Herman de Jager van de provincie Overijssel is opgelucht. 'Toen ik 1989 als projectleider bij de provincie kwam, was het Olasfaterrein al een issue', herinnert hij zich. De Overijsselse locatie werd met alle trends in bodembeleid meegevoerd. 'Van totale ontgraving, zoals in Lekkerkerk, tot accepteren en gedogen van een zekere vervuiling en alleen hotspots van vervuiling afgraven, verspreiding tegengaan.' De milieu-adviesbranche verdiende in die jaren 2 miljoen euro met onderzoek en het opruimen van vaten en tanks.

De Jager wijst op de bijzondere manier van aanbesteden voor de innovatieve sanering. 'We hebben geen standaardbestek geschreven, maar alleen de randvoorwaarden en het einddoel vastgesteld. Dat bracht de meest inventieve saneringstechnieken in beeld.'

Met de start van de sanering wordt ook de IJsselbodem schoongemaakt en daarom worden de rivierdonderpadden weggevangen. Veenis: 'Hopelijk wennen ze straks aan het schone water.'

WAT ZIJN PAK'S?

Polycyclische aromatisceh koolwaterstoffen, kortweg PAK's, zijn chemische verbindingen die bestaan uit twee of meer zogeheten benzeenringen. Er bestaan honderden verschillende vormen van. Vele ervan worden verdacht van kankerverwekkende eigenschappen bij minimale doses (microgrammen per kilo). Ze ontstaan bij de onvolledige verbranding of het verkolen van koolstofhoudende materialen, bijvoorbeeld bij teerproductie zoals in Olst gebeurde.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden