Stolp over huis van commandant

Glazen overkapping moet laatst overgebleven stukje van kamp Westerbork voor het nageslacht bewaren. 'Wacht dacht de kampcommandant als hij in bad zat?'

HOOGHALEN - Een glazen stolp moet het laatste overgebleven stukje Westerbork voor het nageslacht bewaren. Onder een glazen overkapping kan de woning van kampcommandant Albert Konrad Gemmeker geconserveerd worden. Bezoekers kunnen de woning zien staan, nog steeds op dezelfde plek als vroeger. Maar: het glas zal het monument beschermen tegen brand, vandalisme en de elementen. Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten (Welzijn) onthulde maandagmiddag de plannen voor de woning van Gemmeker. Ook maakte ze bekend 1,6 miljoen euro te investeren in de werkzaamheden.


Het huis van de kampcommandant is van onschatbare waarde voor het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. In de jaren zestig en zeventig werden alle overblijfselen aan de oorlogsperiode gesloopt. De oorlog moest vergeten worden, niets mocht herinneren aan de Boulevard des Misères, en aan de treinen die er elke dinsdag vertrokken.


De woning van Gemmeker was na de oorlog overgegaan in particuliere handen. Toen het kamp korte tijd fungeerde als militair kampement, was de uit Indië teruggekeerde kolonel Speck O'Breen er gaan wonen. Zijn dochter bleef er tot haar dood. Staatsbosbeheer deed de woning over aan het herinneringscentrum. Inmiddels waren de inzichten veranderd. Herdenken, niet verdringen.


Zo waren er de barakken. In Veendam dook een originele Westerbork-barak op, al jaren in gebruik als schuur. Kort voor die zou worden overgeplaatst naar het voormalige Durchgangslager, anderhalf jaar geleden, brandde hij af.


Achteraf was die brand een belangrijk moment voor de toekomst van de woning van Gemmeker, vertelt directeur Dirk Mulder. 'Toen realiseerden we ons hoe kwetsbaar het erfgoed is. Wat we ook zouden gaan doen met het huis - we moesten zorgen dat het goed beschermd zou blijven.'


Die oplossing is nu gevonden. De woning wordt een beetje opgeknapt, maar niet enorm. Hij wordt begaanbaar, maar niet voor grote groepen. 'Fixatie anno nu', noemt Mulder deze aanpak - zoals hij er nu bij staat, zal hij behouden worden. 'Zo kunnen we de gelaagde geschiedenis van het pand laten zien', zegt hij - inclusief de bewoning na de oorlog. Het huis zal niet toegankelijk worden voor massapubliek, omdat het dat niet aan kan. Wel zullen er incidenteel kunstenaars en andere creatieven aan het werk kunnen, en op vaste momenten wordt vanuit de woning een radio-uitzending verzorgd.


De glazen koepel komt ruim om de woning heen te staan. De tussenruimte is wél toegankelijk voor groepen. Ze wordt gebruikt voor evenementen, met de woning als decor voor bijvoorbeeld toneelvoorstellingen. De glazen wand kan worden ingezet voor projecties van authentieke filmbeelden.


Juist de gewoonheid van de woning is huiveringwekkend, zegt de staatssecretaris. 'Wat dacht de kampcommandant als hij in dat bad zat? Als zijn vrouw het licht aanknipte? Als hij naar buiten keek, over het kampterrein? Waar dacht hij dan aan? Onze kinderen, en hun kinderen en de generaties daarna, moeten zich blijven realiseren: ook hij was een mens. En wat toen gebeurde, kan altijd weer gebeuren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden