Stokoude nazi's

De laatste oorlogsmisdadigers zijn hoogbejaard en waren niet prominent. Maar hun daden verjaren niet.


In de vernietigingskampen van de nazi's waren zo'n zesduizend mensen werkzaam. Zestig van hen zijn mogelijk nog in leven. Het Simon Wiesenthal Centrum wil hen alsnog voor de rechter krijgen, en doet daarvoor een beroep op de Duitsers. Van posters met het opschrift 'Spät aber nicht zu spät' (laat maar niet te laat) moet een aansporing uitgaan om oud-gedienden van de vernietigingskampen aan te geven. Bruikbare tips kunnen met 25 duizend euro worden beloond.


Sommigen ervaren deze methode - geld als smeermiddel van gerechtigheid - als nogal smakeloos. En dat is niet de enige kanttekening die bij 'Operation last chance' is te plaatsen. Zo kan men zich afvragen of de actie van het Simon Wiesenthal Centrum niet te veel elementen van willekeur in zich bergt. Vanwege hun vergevorderde leeftijd worden de laatste medeplichtigen nu mogelijk vervolgd voor misdrijven die onbestraft zijn gebleven bij collega's die de genade van een vroegere dood hebben ondervonden. Verder gaat het, voor zover dat onderscheid te maken is bij een zo monumentale misdaad als de Holocaust, om de kleine radertjes van de vernietigingsmachine. Hun bazen zijn veelal aan vervolging ontkomen. En dan blijven andere vormen van willekeur, zoals het feit dat alleen de verliezers zich voor oorlogsmisdaden moeten verantwoorden, nog buiten beschouwing.


Deze onvolkomenheden zijn echter inherent aan de bestraffing van oorlogsmisdadigers. Een snelle berechting was onder de gegeven omstandigheden hoe dan ook niet aan de orde. Vanwege de chaos van de eerste naoorlogse jaren, de enormiteit van de begane misdrijven, de complexiteit van de Duitse bevelsstructuur, en - last but not least - de onwil van verschillende landen om aan vervolging mee te werken. Verder verkeren verdachten met middelen en connecties onder alle omstandigheden in het voordeel ten opzichte van de 'kleine jongens'.


Natuurlijk zou het rechtsgevoel van meer mensen zijn bevredigd bij een tijdige bestraffing zonder aanzien des persoons. Zeker: het is wrang dat Hitlers bewapeningsminister Albert Speer er met een gevangenisstraf van 20 jaar van afkwam terwijl lagere goden in de nazi-hiërarchie de doodstraf kregen. En ja: de ophanging van Adolf Eichmann in 1962 diende de rechtvaardigheid meer dan de vijf jaar cel voor John Demjanjuk in 2011. Dat zou allemaal geen reden mogen zijn om de laatste, stokoude mede-verantwoordelijken van de Holocaust van vervolging te vrijwaren. Alle imperfecties bij het rechtsherstel na de oorlog laten onverlet dat zij betrokken waren bij een misdrijf dat nu eenmaal niet verjaart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden