Stoïcijns vorstin, sinds 1952

Dankzij koningin Elizabeth, die zestig jaar geleden haar vader George VI opvolgde, is de Britse monarchie populairder dan ooit. Bij de dood van 'Lady Di' leek het mis te gaan, maar ze blijft een constante, bindende kracht. Van de Suez-crisis, via de jaren-Thatcher, tot de val van Rupert Murdoch. Inclusief de Beatles en de Sex Pistols.

De 86-jarige Britse vorstin wordt vandaag, op de derde dag van een lang jubileumweekeinde, getrakteerd op een retro-Woodstock. Duizenden Britten zullen bij Buckingham Palace samenscholen om onder anderen Tom Jones, Cliff Richard en Elton John te zien optreden. Madness mag zelfs op het dak spelen.


Vijftien jaar geleden rouwde op hetzelfde plein een hysterische mensenmassa om de dood van Diana. Men eiste dat de koningin terugkwam uit het Schotse Balmoral en, in strijd met het protocol, de vlag op het paleisdak halfstok zou hangen. Het einde van de monarchie was dichtbij.


Anderhalf decennium later rest van de herinnering aan 'volksprinses' Diana nog een beekje in Kensington Gardens en is haar schoonmoeder populairder dan ooit. Met lichte gêne kijken de Britten terug op die nazomerweek van 1997. Het was het hoogtepunt van een sentimenteel en egocentrisch tijdperk, waarin het tonen van emoties, het opeisen van rechten en het verheerlijken van slachtofferschap in de mode kwamen. Cultuurbeschouwers vergeleken de rancuneuze en kitscherige tafelen bij Diana's uitvaart met de ingetogen staatsbegrafenis van Winston Churchill, 32 jaar eerder.


Achteraf verklaarde Hare Majesteit dat zij was grootgebracht in een tijd van de 'roerloze bovenlip', waarin rouwen iets persoonlijks was en niet iets dat je met de rest van de mensheid deelde. Het was een van de weinige momenten in haar zestigjarige koningschap waarop ze de gemoedstoestand van haar onderdanen niet op waarde schatte.


Dit paste evenwel bij haar weigering zich aan te passen aan een mode. Ze leeft naar het motto van haar beroemde voorgangster Elizabeth I: Semper eadem ('Altijd dezelfde'). Anno 2012, waarin het conservatisme met een kleine c een herwaardering beleeft en mensen zoeken naar iets authentieks, roepen haar plichtsbesef, zelfdiscipline en saaiheid juist bewondering op.


De populariteit van het staatshoofd valt samen met de afkeer van politici. Die hebben hun naam te grabbel gegooid met de bonnetjesaffaire, huichelarij en gebroken beloften. Zelfs republikeinen, in Groot-Brittannië een bedreigde mensensoort, moeten toegeven dat koningin Elizabeth te prefereren valt boven een president Blair. Waar gekozen staatshoofden een volk zouden verdelen, is Elizabeth door haar neutrale optreden een bindende factor gebleken. Voor haar premiers is het wekelijkse gesprek met de koningin een vorm van meditatie. David Cameron, haar twaalfde premier, schreef dat haar 'goed geïnformeerde en briljante vragen' zijn politiek handelen perspectief verlenen.


Terwijl politici komen en gaan is Elizabeth altijd aanwezig op de achtergrond, als een oude wandklok die je pas mist als hij niet meer tikt. Het Verenigd Koninkrijk is tijdens het Tweede Elizabethiaanse tijdperk onherkenbaar veranderd, en niet altijd ten goede, maar de 86-jarige Elizabeth is niet wezenlijk anders dan de knappe, bedachtzame jongedame die in 1952 voortijdig de kroon van haar vader overnam.


Het paradoxale is dat de buitenwereld ook in dit exhibitionistische tijdperk relatief weinig weet van de bekendste vrouw ter wereld. Ze bewaart de cornflakes in tupperware, leest The Daily Telegraph, houdt van de kleur blauw, is dol op haar honden - corgi's - en heeft een plagerig gevoel voor humor. Dat is het zo'n beetje. En ze was, zo blijkt uit afgelopen vrijdag door prins Charles op de BBC vertoonde privéfilmpjes, een strenge doch liefhebbende moeder.


Voor de Britten, geen buitengewoon spiritueel volk, biedt Elizabeth bovendien een idee van eeuwigheid. De Suez-crisis; de afschaffing van de doodstraf; de eerste Beatles-elpee; het Profumo-schandaal; Churchills overlijden; het WK van 1966; de onafhankelijkheid van Rhodesië; de Sex Pistols; Thatchers revolutie; Diana's dood; de val van haar vijand Murdoch. Al deze gebeurtenissen hebben één ding gemeen: de stoïcijnse Elizabeth zat stilletjes op de troon.


Driekwart van de Britten heeft geen ander staatshoofd gekend dan de kleine dame die de belichaming vormt van hoe ze zichzelf zien, of graag weer zouden zien: vlijtig, nuchter en terend op gezond verstand. Dit weekeinde hebben ze benut om hun Majesteit, die voor hun zo lang een gegeven is geweest, te bedanken. Van de jubilaris hadden alle festiviteiten niet gehoeven. Liever was ze op een van haar paarden gesprongen om, vergezeld door haar hondjes, een rit door Windsor Park te maken.


FOTOBIJSCHRIFTEN:

Vanaf de grote foto met de klok mee

:


1 Staatsieportret uit 1953, ter gelegenheid van de kroning, die dat jaar plaatsvond in juni.


2 De kleine prins Charles bekijkt de kroning, staande tussen zijn oma en prinses Margaret;


3 Juichende Britten vieren de kroning tijdens een straatfeest.


4 Kroningsplechtigheid in Westminster Abbey met (tegenover de jonge koningin) de aartsbisschop van Canterbury.


5 Elizabeth II begroet vanaf het balkon van Buckingham Palace het volk, samen met haar echtgenoot prins Philip en andere leden van de koninklijke familie.


6 Koningin Elizabeth keert in november 2009 per koets terug naar Buckingham Palace na het voorlezen van de troonrede.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden