Stoere jongens Tripoli maken de dienst uit

In de steden van Libië werd vrijdag, ondanks alles, feest gevierd. Mannen en vrouwen verzamelden zich op het Vrijheidsplein in Benghazi en het Plein van de Martelaren in de hoofdstad Tripoli om te herdenken dat precies een jaar geleden de opstand tegen Moammar Kadhafi begon.


Er werd volop gezwaaid met de rood-zwart-groene vlag van het nieuwe Libië. De driekleur hing van honderden balkons en automobilisten uitten hun blijdschap door driftig te claxonneren. 'Het land heeft nog veel problemen, maar dit is een geweldige dag en we willen het vieren', ze de 22-jarige student Sarah in Tripoli tegen het persbureau Reuters. 'Kijk eens wat we het afgelopen jaar allemaal hebben bereikt.'


De feestelijkheid was spontaan, niet van hogerhand geregisseerd. De autoriteiten hadden geen officiële viering georganiseerd, uit respect voor de duizenden die vorig jaar zijn omgekomen in de strijd tegen de troepen van de dictator.


Als het woord 'autoriteiten' in deze context merkwaardig klinkt, komt dat doordat de regering van de Nationale Overgangsraad (NTC) nog geen autoriteit heeft opgebouwd. Het gezag op straat is grotendeels in handen van de milities die vorig jaar het Kadhafi-regime verjoegen: jonge mannen die tot vorig jaar student waren, of werkloos, of een saaie baan hadden waarin zij niet met een stoere kalasjnikov de koning van de straat konden uithangen.


Het voortbestaan van de milities brengt velerlei risico's met zich mee. De gewapende groepen zijn per stad georganiseerd, in de hoofdstad zelfs per buurt, en betwisten elkaar soms de zeggenschap over locaties, goederen en gebouwen. Dat heeft al diverse malen tot schietpartijen geleid, vooralsnog niet dodelijk.


In reportages vanuit Libië in de internationale media klinkt een aanzwellend koor van gemor op. Militieleden klagen over de streken van de nieuwe machthebbers. Burgers beklagen zich over de willekeur van de jongens met hun kalasjnikovs. Amnesty International beschreef deze week de martelpraktijken in detentiecentra van de milities.


In het donkere scenario lopen de conflicten tussen de milities totaal uit de hand en zinkt Libië weg in burgeroorlog. In een zonniger scenario duurt de overgang naar normaliteit gewoon iets langer dan verwacht.


'We hebben enkele kleine problemen met het vormen van een leger- en politiemacht', zegt de Libische ambassadeur in de Golfstaat Qatar, Abdelmunsif el-Buri. 'Hopelijk hebben we dit over een paar maanden opgelost.'


Volgens Jason Pack, Libië-onderzoeker aan Cambridge University, heeft de in november aangetreden regering de kans voorbij laten gaan om snel de milities en de honderden lokale burgerraden te integreren in het nieuw bestuur. Deels kwam dat door een volslagen gebrek aan middelen, deels ook door een gebrek aan durf.


Eigenlijk, zegt hij, zou de NTC een aantal drastische beslissingen moeten nemen: wapens inzamelen, schendingen van mensenrechten in eigen kring vervolgen, capabele mensen van het Kadhafi-regime op hun post laten zitten om de boel draaiend te houden. 'Maar zodra ze dat doen, krijgen ze kritiek vanuit de bevolking. Daar schrikken ze voor terug.'


Een volgende kans om een begin te maken met opbouw van een staat komt na de verkiezingen van juni. Mogelijk leveren die een geloofwaardig leiderschap op. Intussen zullen veel goed opgeleide Libiërs terugkeren uit de diaspora om hun land te helpen.


Pack koestert daarom 'een zekere mate van optimisme', een gevoel dat wordt gedeeld door Mohammed Faour het Carnegie Middle East Center in Beiroet. 'Het is nogal een bende, maar op de langere termijn gaat het wel lukken, denk ik.'


Wat Libië mee heeft, is de economische potentie. Met de inkomsten uit olie en gas kan op zijn minst worden voorkomen dat bovenop het gezagsvacuüm een sociale crisis ontstaat.


commentaar pagina 30


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden