Stoer sociaal talent met avonturenzin

Op het tweede gezicht: kolonel Elanor Boekholt-O'Sullivan (40)

Ze heeft nooit een straaljager bestuurd en is geen man van middelbare leeftijd. Dus gingen er enkele wenkbrauwen omhoog bij de installatie van kolonel Elanor Boekholt-O'Sullivan (40) als commandant van de vliegbasis Eindhoven. Zelf interesseert haar dat geen snars.

Elanor Boekholdt-O'Sullivan op het vliegveld van Eindhoven. De krijgsmacht heeft haar onlangs 'benoembaar gemaakt' voor de rang generaal. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Nooit eerder stond een Nederlandse operationele vliegbasis onder commando van een vrouw en slechts één keer eerder bereikte iemand zonder verleden als gevechtspiloot deze positie. 'Een vrouwelijke F16-piloot hadden ze bij de luchtmacht beter getrokken', veronderstelt Heleen Huisman, voormalig militair arts en vriendin van Boekholt-O'Sullivan. 'Mensen zijn rare wezens', zegt generaal Fred Sotthewes, directeur Personeel en Bedrijfsvoering van de Koninklijke Luchtmacht en zelfverklaard fan van Boekholt. 'Als iemand op grond van haar eigen verdiensten een positie heeft bereikt, dan vinden ze daar iets van.' 'Ze mist misschien bepaalde stukjes ervaring', erkent luitenant-generaal Alexander Schnitger, tot vorige week commandant van de luchtmacht. 'Maar in een vliegtuig ontwikkel je je niet per definitie tot een goede manager.'

Zelf is de nieuwe commandant van de vliegbasis Eindhoven tamelijk laconiek onder het geklets waartoe haar benoeming aanleiding heeft gegeven. Ze houdt het erop dat je heel goed commandant kunt zijn van een vliegbasis zonder ooit een straaljager te hebben bestuurd. En wat al die opmerkingen op de sociale media betreft over de belangwekkende vraag of ze voor haar functie te veel of juist te weinig vrouw is, ach, daarover haalde ze tijdens haar rede na de commando-overdracht letterlijk de schouders op. 'I couldn't care less', zei ze - in de landstaal van haar (Ierse) vader. Om vervolgens over te gaan tot de orde van de dag.

Hoewel haar sekse volgens Sotthewes bij een mannenbolwerk als de luchtmacht 'beslist een handicap was', wil ze er geen thema van maken. Niet voor zichzelf, maar evenmin voor de andere vrouwen bij dit krijgsmachtonderdeel (die samen zo'n 10 procent van het personeelsbestand vormen). 'Ze is niet van de positieve actie', zegt Sotthewes. 'Je moet de doelen die je jezelf hebt gesteld zelf bereiken, ook al moet je daar misschien wat harder voor werken dan anderen. Dat is haar houding. Ze is dan ook nooit toegetreden tot het Vrouwennetwerk van de krijgsmacht.' Weerwerk heeft ze overigens niet alleen van 'oude lullen' ondervonden, weet Sotthewes, maar ook van vrouwen die zich afvroegen hoe zij haar fulltimebaan en haar uitzending naar Afghanistan, in 2008, kon combineren met het moederschap van twee kleine kinderen. 'Aan mij, als man, is die vraag nooit gesteld.'

Elanor als peuter met haar twee oudere broers.

Sociaal talent

Dat Elanor Boekholt-O'Sullivan carrière zou maken heeft haar twee jaar oudere broer Mark, woonachtig in New York, geenszins verrast. Wel dat die carrière zich zou afspelen binnen de krijgsmacht. 'Als kind was haar sociaal talent al sterk ontwikkeld. Ik keek daar met bewondering, maar ook met een zekere afgunst naar, want ik was in dat opzicht minder goed bedeeld.' Op school had ze de neiging vragen te stellen over regels en gebruiken die haar niet helemaal logisch leken. 'In die zin was ze enigszins rebels', zegt broer Mark. En ze was begaan met het lot van de wereld. 'Ze keek naar het nieuws en las de krant. Het waren de grote thema's waarbij ze zich betrokken voelde: armoede, hongersnood, oneerlijkheid. Die thema's wekten bij haar niet zozeer woede of verdriet. Ze wilde er gewoon wat aan dóen. Ik verwachtte dus dat ze diplomaat zou worden of ontwikkelingswerker. Maar ze werd dus militair. Inmiddels is die keuze voor mij volkomen duidelijk. Want ze had ook nog een andere karaktertrek: avonturenzin.'

Gamedesigner Ellis Bartholomeus leerde Boekholt kennen toen ze allang militair was, twee jaar geleden tijdens een cursus creatief leiderschap. 'Ik was een totaal vredesmens. Anti-wapens enzo. En dus ook anti-leger. Een beetje dom achteraf, maar op dat moment dacht ik dat militairen diep in hun hart graag oorlog wilden voeren. Onder invloed van de ontmoeting met Elanor, die overigens niet in uniform aan die cursus deelnam, ben ik daar helemaal op teruggekomen. Want ik heb zelden iemand gezien die de vrede zo hartstochtelijk is toegedaan. Inmiddels zie ik het leger als de voornaamste dienaar van de vrede. Ik ben nu een totale fan van Defensie.'

Tijdlijn

1976
Geboren in Ierland

1996
Opleiding Commando Luchtstrijdkrachten

2002
Pelotonscommandant Nederlandse Defensie Academie (tot 2005)

2008
Squadroncommandant Woensdrecht (tot 2010)

2011
Programmamanager ICT Defensie Materieel Organisatie (tot 2012)

2012
Strategisch adviseur CLSK in de rang van luitenant-kolonel (tot heden)

2014
Hoofd innovatiecentrum AIR in de rang van kolonel (tot 2016)

2016
Commandant vliegbasis Eindhoven (per 1 juni)

Haar eerste levensjaren bracht Elanor Boekholt door in Ierland, met haar twee oudere broers, haar Nederlandse moeder en Ierse vader. Na de echtscheiding van haar ouders vestigden de kinderen zich met hun moeder in Nederland. Elanor en Mark brachten het grootste deel van hun jeugd door in Culemborg. Hun oudste broer voegde zich na enkele jaren weer bij zijn vader - een zelfstandig ondernemer. Hoewel de twee jongste kinderen zich na enige tijd sterker verbonden voelden met Nederland, is het land van herkomst steeds belangrijk voor hen gebleven. 'We gingen er zeker driemaal per jaar naartoe en we bleven, ook in ons gevoel, deel uitmaken van de familie van onze vader', zegt broer Mark. 'De laatste jaren is de band met Ierland alleen maar sterker geworden, zowel bij mij als bij Elanor.'

Sotthewes leerde Boekholt kennen toen zij in 2008 de leiding kreeg over het opleidingssquadron van de vliegbasis Woensdrecht, waarvan Sotthewes op dat moment de commandant was. 'De toenmalige commandant van de luchtmacht wilde eigenlijk van dat squadron af. Dus tijdens mijn eerste gesprek met Elanor moest ik haar laten weten dat ze ons binnen zes maanden van het nut van haar squadron moest overtuigen om te voorkomen dat het over zeven maanden zou worden opgedoekt. Dat zijn niet de leukste mededelingen voor een kennismakingsgesprek. Maar zij gaf geen krimp. Heel stoer. En binnen twee maanden had ze een leiderschapsplan voor de hele luchtmacht ontwikkeld waarbij voor dat squadron de rol van kenniscentrum of leiderschapshuis was weggelegd. Ik was daarvan erg onder de indruk en heb haar dan ook gevraagd haar plannen zelf voor de luchtmachttop te presenteren. Dat heeft ze gedaan. Met goed gevolg, kan ik wel zeggen. Want het kenniscentrum heeft zich ontwikkeld tot het instituut dat zij voor zich zag.'

'Niet relevant'

Tijdens de rede bij haar installatie als commandant van de vliegbasis Eindhoven, op 1 juni, zei Elanor Boekholt-O'Sullivan onder andere: 'Mij is niet ontgaan dat binnen en buiten het Commando Luchtstrijdkrachten ook geluiden van verbazing en verontwaardiging over mijn benoeming zijn geuit. Voor u staat een niet-vlieger, niet een man en niet van gemiddelde leeftijd. Ik pas niet in het standaardbeeld . Ook hier wil ik eerlijk over zijn. Ik heb u tenslotte transparantie beloofd. Hebben deze geluiden mij beïnvloed of zelfs geraakt? Heb ik ervan wakker gelegen? Nee. (...) Dus ik stel voor dat we dat we gewoon sámen aan het werk gaan, daarvoor worden we tenslotte betaald, de rest is niet relevant.'

Dat Boekholt zich kan losmaken van de 'institutionele denkwijze' die hiërarchische organisaties als het leger parten kunnen spelen, ondervond luitenant-kolonel Onno Sluiter in 2010, toen zij aan de Nederlandse Defensie Academie - waaraan Sluiter als docent was verbonden - de opleiding Hogere Defensie Vorming volgde. 'Ze schreef een stuk over de manieren waarop in het veiligheidsdomein met China zou kunnen worden samengewerkt. Daarbij heeft ze niet vanuit de dreiging geredeneerd maar vanuit gezamenlijke belangen. Ik vond dat een heel verfrissend gedachtenexperiment, maar er waren ook docenten die het allemaal wat te wild vonden. Ze verweten haar dat zij zich te ver van de geopolitieke werkelijkheid van dit moment had verwijderd, maar dat vond ik nu juist de verdienste van haar werkstuk.'

Ze zit niet 'gevangen in de actualiteit', zegt Sluiter. 'Ze kan haar gedachten vrij laten gaan.' Die kwaliteit kwam vooral tot haar recht in de laatste functie die zij bekleedde voordat zij commandant werd van de vliegbasis Eindhoven: hoofd van het innovatiecentrum AIR (Ambitie, Innovatie, Resultaat) in Breda. De mensen van AIR - momenteel zijn het er tien - denken na over de gevolgen van actuele ontwikkelingen, zoals cyber warfare en islamitisch terrorisme, op het functioneren van de luchtmacht. 'Dan gaat het onder andere om niet-kinetische beïnvloeding', zegt Sluiter - waarnemend hoofd van AIR sinds het vertrek van Boekholt. 'Om een vorm van oorlogvoering die niet is gericht op materiële verwoesting. Je treft je tegenstander misschien wel meer met het afpakken van verbindingen dan met het afpakken van gebouwen.'

Elanor als meisje in de tuin

Bevelstructuur

AIR gaat ook voor in de 'sociale innovatie' van het leger, zegt voormalig luchtmachtcommandant Alexander Schnitger. 'Mentaal zitten we nog steeds in een Napoleontische bevelstructuur, waarbij mensen wachten op instructies van bovenaf. Daar moeten we vanaf. We moeten het individu empoweren. We moeten onze mensen master of their own disaster maken.' Niet iedereen bij de luchtmacht was daarvan gediend, erkent Schnitger. Wie op grond van anciënniteit een bepaalde positie heeft bereikt, voelt doorgaans niet de behoefte om lager geplaatsten te empoweren. 'Elanor moest het afweersysteem van een traditionele organisatie trotseren. Maar dat is haar heel goed afgegaan. Ze is vasthoudend, gaat met critici in discussie, betrekt hen bij haar plannen en heeft veel scepsis weten weg te nemen.'

Haar benoeming tot commandant van vliegbasis Eindhoven was een manier om Boekholt te behouden voor de krijgsmacht. Schnitger hoopt dan ook vurig dat zij haar loopbaan hier zal vervolgen. Onlangs heeft een comité waarin alle krijgsmachtonderdelen zijn vertegenwoordigd haar 'benoembaar gemaakt' voor de rang van generaal. 'Die positie is momenteel weggelegd voor hooguit tien mannen en vrouwen.'

'Elanors man is ook militair', zegt vriendin Heleen Huisman. 'En de mijne ook. Als we met z'n vieren bij elkaar zitten, gaat het dus al snel over vliegtuigen en zo.' Die leiden de aandacht niet volledig af van 'vriendinnendingen'. 'We hebben het natuurlijk over onze kinderen en we plegen weleens een shopje, want we blijven tenslotte vrouwen. En we wisselen boeken uit. Zij het dat Elanor meer van de non-fictie is. Lerende boeken, zeg maar. Daar heb ik zelf minder last van.'

Wapenrok

De installatie van Borkholt-O'Sullivan viel samen met het begin van een campagne van het ministerie van Defensie voor de werving van vrouwen. Hierin reageren vrouwelijke militairen op 'foute' opmerkingen in de sociale media over de rol van vrouwen in de krijgsmacht, zoals 'Dienstplicht voor dames? Wat gaan ze doen? Prikkeldraad breien?'

Van de Nederlandse marine maken sinds 1944 vrouwen deel uit. In 1951 werd de eerste vrouwelijke vlieger opgeleid. België kent pas sinds 1975 vrouwelijke militairen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.