Stoeien met complotten en computers

Charles den Tex

In zijn bekroonde boek Cel - de verfilmde versie met Daan Schuurmans in de hoofdrol verschijnt dit najaar in de bioscoop - draait alles om identiteitsfraude. Als misdaadauteur Charles den Tex al kritiek krijgt op zijn werk, dat is nog een hele speurtocht, dan oppert de scepticus dat de schrijver misschien wel erg snel spoken ziet en de technologie onwaarschijnlijke 'kwaliteiten' toedicht.


Dat mag uiteraard, het is fictie, maar tsja.


VARA's Zembla neemt kort na het verschijnen van het boek Cel, najaar 2008, de proef op de som. Op sites van Russische criminelen blijken identiteitsgegevens van Nederlanders eenvoudig te koop. Zembla gaat langs bij een nietsvermoedende Haarlemmer die het niet door hem bestelde Cel per post heeft ontvangen. De aanschaf blijkt keurig van zijn creditcard te zijn afgeschreven en ja hoor, alle gegevens kloppen.


Even later bezoekt het tv-programma de fraudeofficier van het Openbaar Ministerie. Die schrikt zo mogelijk nog meer. 'Goed boek overigens', zegt hij beteuterd over Cel. Hier spreekt de kenner.


Charles den Tex (60) is een van Nederlands meest gelauwerde misdaadauteurs. Drievoudig winnaar van de Gouden Strop, deze week krijgt hij te horen of ook zijn laatste boek De Vriend wordt geëerd met het predikaat 'beste Nederlandstalige spannende boek'. Wederom neemt de digitale wereld, en vooral de vraag wie waakt er over wat?, een voorname plaats in.


Een 'muur' vol technologische snufjes waar je gedachteloos langsloopt en die alle gegevens van je opneemt, hij bestáát. Een Aziatisch bedrijf heeft hem ontwikkeld en de Verenigde Arabische Emiraten hebben er een paar miljard dollar voor neergeteld om de olie-installaties te beschermen.


Zoveel hoeft de misdaadauteur niet te verzinnen, de werkelijkheid draagt veel bij.


Het kan haast niet anders of Charles den Tex, nota bene zijn leven lang met taal in de weer en ogenschijnlijk een duidelijke alpha, moet ernstig veel verstand hebben van technologie. Zo overtuigend beschrijft hij (de gevaren van) de gecomputeriseerde wereld. 'Dat heb ik ook altijd gedacht', zegt collega-thrillerschrijver Roel Janssen. 'Ik heb hem weleens gevraagd: wat weet jij allemaal van computers en zo? 'Helemaal niets', was het antwoord.'


Schrijven kan hij, kortom, met het inlevingsvermogen is niks mis. Aan de vooravond van de Maand van het Spannende Boek (zomertijd, de thriller doet het goed als vakantieliteratuur) wijst een rondgang langs collega-schrijvers en critici uit dat vooral de overtuigende schrijfstijl bewondering oogst. Het is allemaal mooi staccato en geloofwaardig geformuleerd. Fijn dank u wel, zegt de laureaat dan. En nu de lezers nog.


Hij kan er inmiddels van leven, maar nog helemaal niet zo lang geleden dacht Charles den Tex er serieus aan te stoppen met het schrijven van misdaadromans. In vergelijking met Amerikaanse auteurs is het sappelen geblazen. Uitgerekend na de voltooiing van Cel, door liefhebbers van het genre het meest geprezen boek, overweegt hij er de brui aan te geven.


In een half jaar tijd gaan er een paar duizend exemplaren over de toonbank en is hij weer terug bij verkoopcijfers van toen hij begon, in 1995. Totdat de Gouden Strop lonkt en de publiciteitsmachine op toeren raakt. Inmiddels zijn er tienduizenden van verkocht en komt de film eraan. De tv-verfilming van Bellicher; de macht van meneer Miller heeft er ook toe bijgedragen dat de naamsbekendheid is vergroot.


(Terzijde: meneer Miller is geen mens, maar een door de fabrikant ingebouwde mogelijkheid in chips om op afstand in computers te komen, zonder dat de gebruiker er iets van merkt. Laat het Journaal uitgerekend maandagavond daar een item aan besteden)


Zo is de keuze voor het schrijverschap alsnog lonend gebleken. Jeannette van Enst, vriendin van het eerste uur, brengt net als Den Tex haar kinderjaren door in Australië en beschouwt de misdaadauteur als 'mijn broertje'. Ook na Australië, waar vader Den Tex geologie doceerde aan de universiteit van Melbourne, blijven de levens vervlochten. Haar baan als hoofd communicatie van DHV verwerft ze na een tip van Den Tex die bij dat ingenieursbedrijf de jaarverslagen schrijft.


'Charles is lang in het bedrijfsleven werkzaam geweest, maar hij wilde per se schrijver worden en is daar naar gaan leven. Voor écht schrijven moet je de tijd nemen, vindt hij, en terecht. Hij en Anneloes (Timmerije, echtgenote, schrijfster en ex-journalist red.) hebben het gewaagd. Kleiner gaan wonen, een huisje in Frankrijk om in afzondering te kunnen schrijven. Alles met een ijzeren discipline.'


Reclameschrijver, tekstschrijver, organisatieadviseur, de banen moesten de voorwaarden scheppen om zich maanden te kunnen terugtrekken voor research en schrijven. Charles den Tex debuteert in 1995 met Dump. Waarna de productie niet meer stokt. Veel van zijn verhalen spelen zich af in het bedrijfsleven. 'Bedrijfsthrillers', worden ze al gauw genoemd. 'Heel gebruikelijk voor de Amerikaanse markt', zegt Ineke van den Bergen, thrillerrecensent van deze krant, 'maar in Nederland bereik je er een beperkt publiek mee.'


Niet dat Den Tex zich daar luidruchtig over beklaagt. Hij houdt vast aan wat hem boeit. Het bloed druipt niet van de pagina's af. Machinaties in bedrijfsleven en bij overheidsdiensten bieden voldoende houvast voor spannende verhalen. Wie vertrouwd is met zijn werk ziet zo ongeveer iedere week wel 'iets' in de kranten staan wat mogelijk een vertrekpunt biedt voor een roman.


Angst is een groeimarkt, vindt hij. Bedrijven, politici, iedereen 'handelt' in angst. Er zijn mensen die belang hebben bij het aanwakkeren van angst. Wat hem fascineert: alles en iedereen wordt in de gaten gehouden, van iedere burger wordt van alles geregistreerd en opgeslagen en de koppeling van systemen wekt de indruk dat 'we' steeds meer onder controle hebben. Voor onze eigen veiligheid, uiteraard, alles in ons gezamenlijke belang.


Maar groeien 'de systemen' ons niet boven het hoofd? Wie heeft nog grip op die wirwar aan data? Zijn het de nerds die als enigen nog 'begrijpen' waar het eigenlijk allemaal toe dient, vraagt de 'vrolijke computergebruiker' Den Tex zich af.


'In die zin is Charles erg bezig met maatschappelijk relevante thema's', vindt collega-thrillerschrijver Roel Janssen. Meer dan menig beoefenaar van de zogeheten grote, échte literatuur, knipoogt Janssen. Die er onmiddellijk aan toevoegt dat men in het wereldje van de misdaadauteurs, anders dan in die van de grote schrijvers, graag complimenteus is over elkaar. 'Ik ben correspondent in Latijns-Amerika geweest en het eerste boek dat ik van Charles las, ik kende hem nog niet, speelt voor een deel in Buenos Aires. Wat een verademing! Wat hij schrijft klopt.'


Samen met René Appel heeft Den Tex enkele jaren geleden een stuk geschreven waarin werd gepoogd de scheidslijn tussen misdaadromans en 'echte' literatuur te duiden. Al kan die eeuwige discussie over definities (wat is literatuur?) hem niet vreselijk boeien. Aan polemiseren doet hij niet, zeggen intimi. Veel te bescheiden voor. Dat Saskia Noort, Esther Verhoef en Simone van der Vlugt met hun misdaadromans verkoopcijfers boeken waar menig 'echte' schrijfster zich de vingers bij aflikt, amuseert hem hooguit. Want ook met die andere, eeuwige discussie houdt hij zich liever niet bezig: waarom verkopen vrouwelijke misdaadschrijvers in Nederland stukken beter dan de mannen?


Hier dringt zich plots het thema op van Den Tex' meest bewierookte boek, de identiteitsfraude in Cel. Vorig jaar overleed op Gran Canaria de succesvolle auteur van 'vakantiethrillers' Suzanne Vermeer. Genomineerd voor de NS Publieksprijs in 2010. Niemand wist wie Suzanne Vermeer was. Haar leven was een raadsel, een spannend boek waard.


Tot kort na het overlijden. Toen lekte uit dat achter de naam van Vermeer die van Paul Goeken school. Schreef al jarenlang onopgemerkte misdaadromans, totdat hij onder een vrouwennaam ging publiceren.


De kritieken op die 'niemendalletjes' tegen een Spaans decor waren niet mals, maar de verkoopcijfers vlogen omhoog. Wat als Charles den Tex indertijd had besloten onder de naam Charlotte den Tex te publiceren? Wat een onzin, vindt de auteur zelf. Een Noort is een Noort, een Verhoef een Verhoef, een Den Tex een Den Tex. Alleen al de suggestie miskent het talent van die uitstekend verkopende vrouwelijke collegae. Die bovendien andersoortige spannende boeken schrijven. 'Vrouwen lezen graag over thema's dicht bij huis', legt Roel Janssen uit.


Nee, laat Den Tex maar in zijn huis in het centrum van Frankrijk stoeien met systemen, computers, beveiligingscamera's en complotten. In een dorpje waar nooit iets gebeurt , met alleen nog een bakker. Nu weer gaat Twitter, analoog aan Facebook, informatie doorverkopen aan bedrijven. En de goedgelovige gebruiker maar denken dat hij in een veilige omgeving het toetsenbord beroert.


Wederom genomineerd worden voor de Gouden Strop is al heel wat. En het is altijd weer afwachten of dat de verkoopcijfers opjaagt. Er valt geen verstandig woord over te zeggen. Het beloven in ieder geval drukke weken te worden met signeersessies.


Ooit hebben Charles den Tex en Anneloes Timmerije weleens het plan opgevat gezamenlijk een misdaadroman te maken. De Nederlandse Nicci French of Sjöwall en Wahlöö?


'We hadden een leuk idee. En we hebben een aanzet geschreven', blikt Timmerije (geen misdaadauteur) terug. Het bleef bij die aanzet. Toch maar even nog niet. Het is een vak, een goed spannend boek schrijven.


Hij wilde per se schrijver worden en is daar naar gaan leven. Deze week krijgt hij te horen of ook zijn laatste boek De Vriend wordt geëerd met het predikaat 'beste Nederlandstalige spannende boek'.


Cv:

1952 Geboren in Camberwell, Australië


1976 Leraar Engels in Parijs


1979 Reclametekstschrijver, gevestigd in Leiden


1984 Partner van Witteveen-Den Tex, reclameschrijvers en communicatieadviseurs


1995 Debuteert met misdaadroman Dump


1999 Voorzitter Genootschap Nederlandstalige Misdaadauteurs


2002 Winnaar Gouden Strop met Schijn van Kans


2006Winnaar Gouden Strop met De macht van Meneer Miller


2008 Winnaar Gouden Strop met Cel


2010 Verfilming De Macht van Meneer Miller (voor VPRO-televisie)


2010 Verfilming Cel (verschijnt in oktober in bioscoop) Charles den Tex, getrouwd met Anneloes Timmerije, woont in Den Haag.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden