Stockholm syndroom

Voor de achtste keer haalde Nederland de finale van het Songfestival niet. Hoe zou het wél moeten? 3FM, de TROS en de winnende Zweed proberen wat voor ons te bedenken.

'Ik ben een mens, geen machine. Ik heb gezongen vanuit mijn hart.' Met die woorden bezegelde Joan Franka, onttooid maar hardnekkig glimlachend, haar uitschakeling in de halve finale van het Eurovisie Songfestival, een week geleden even na half vier 's nachts, tijdens een inderhaast belegde persconferentie op een parkeerterrein in Baku - verliezers mochten geen gebruik maken van de perszaal.


De verhouding van Nederland tot het Eurovisie Sonfestival lijkt zo onderhand op die van Andorra of Liechtenstein tot het EK voetbal: altijd met frisse moed aan de start in de voorrondes, maar deelname aan het eindtoernooi schijnt alleen door een wonder mogelijk.


Joan Franka was de achtste Nederlandse deelnemer op rij die geen finaleplaats veilig wist te stellen. Daarmee is Nederland officieel het slechtst presterende Songfestivalland van het afgelopen decennium. Of, zoals de verslaggever van BBC 3 het vorige week uitdrukte: de inzendingen van Nederland zijn al acht jaar lang 'notoriously rubbish.'


En dat terwijl de Nederlandse media dit jaar toch daadwerkelijk goede hoop hadden. You and Me werd gepresenteerd als een driemaal-is-scheepsrechtliedje:' Twee jaar geleden, de eerste editie die de TROS presenteerde nadat ze de organisatie in 2009 van de NOS hadden overgenomen, was er veel kritiek op het liedje. Sha La Lie, Sha La La van Sieneke vond het Nederlandse publiek wel erg simpel, zelfs voor een Songfestivalliedje. Vorig jaar, bij de de 3 J's, betrof de kritiek vooral de act.


You and Me was vergeleken met glitteracts waarmee de meeste landen uitpakken misschien wat klein en schattig, maar het liedje waarmee de Duitse Lena twee jaar geleden won was ook een recht-toe-recht-aan popliedje, zonder burleske show eromheen. Het kon dus.


Bovendien had Joan Franka meegedaan aan The Voice of Holland en hadden de ervaren showbizzrotten uit de stal van John de Mol zich met de regie van haar show bemoeid. Dan moest het wel goed komen. Niet dus. Als zelfs John de Mol, talentenjager bij uitstek, Nederland niet naar de finale kan tillen, wat kan Nederland dan nog doen?


Geluk

Voor een deel heeft Nederland gewoon pech, zegt de Zweed Thomas Gustafsson (44), producent van de winnende Zweedse inzending Euphoria, door Loreen. 'Ik vond You and Me het beste Nederlandse liedje in jaren, het was geloofwaardig, maar je moet ook een beetje geluk hebben.'


Euphoria staat in negen Europese landen in de toptien van de hitlijsten (in Nederland is het nummer nog niet uitgebracht) en was het de dag na de finale het meest verkochte nummer wereldwijd in de online iTunes-store. Daarmee is Euphoria de succesvolste Songfestivalhit in tijden.


De winst van Zweden is voor Gustafsson een kroon op jaren hard werk. Hij schreef al 58 songfestivalliedjes, de meeste voor Zweden, maar ook voor Spanje, Noorwegen, Denemarken, Polen Roemenië, Letland en België, maar had nog nooit een nummer 1.


Geloofwaardigheid, dat is volgens Gustafsson de belangrijkste graadmeter voor een succesvol liedje. 'Je kunt een heel goede zanger of zangeres hebben, een goed nummer en een perfecte act, maar als die drie niet bij elkaar passen, wordt het niks.' Dat is, denkt hij, de grote kracht van Loreen. 'Als je haar dat nummer ziet zingen, denk je 'it's for real, not fake.' Het ziet er natuurlijk uit, maar het kost veel denkwerk om het zo natuurlijk te maken.'


Daarnaast is een goede mediacampagne van groot belang, vooral tijdens het festival. Loreen bezocht, als enige van de 42 zangers en zangeressen die aanwezig waren op deze politiek getinte editie van het Songfestival, een tentoonstelling over mensenrechten, georganiseerd door de Azerbeidzjaanse oppositie. Ook bracht de Zweedse televisie met veel omhaal het verhaal over Loreens Marokkaanse achtergrond.


De Nederlandse televisie had het achtergrondverhaal van Joan Franka, zij heeft Turkse ouders, ook beter kunnen brengen, vindt Gustafsson. 'Maar ze hadden vooral duidelijker moeten zijn over de tooi. Daar zat ook een heel verhaal aan vast, begreep ik later, over vrijheid van de Indianen. Daar heb ik in Baku niks over gehoord. Dus dacht ik, net als veel andere mensen vermoedelijk: mooie tooi, but why?'


Zijn tip voor Nederland is om het Songfestival nog serieuzer te nemen. 'Zo'n liedje als Sha La Li, Sha La La, dat doet me denken aan een volksfeest voor oude mensen. Ik kan me niet voorstellen dat de Nederlandse bevolking dat als een grote hit zag. Je moet ervoor zorgen dat ook grote artiesten zich niet te goed voelen voor het Songfestival.'


In Zweden worden de liedjes van de kandidaten voor de halve finales in het vroege voorjaar al op de radio gedraaid, zo ontstaat er een buzz, en levert ieder nationaal Songfestival twee tot vijf nationale toptienhits op. 'Naar de finale keken vorige week 4 miljoen Zweden, dat is bijna de helft van de bevolking.'


Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking vond afgelopen week dat Nederland maar helemaal moet stoppen met het Songfestival. Dat bleek tenminste uit peilingen op verschillende online media.


'Onzin, en de mentaliteit van een slechte verliezer', vindt Wilbert Mutsaers, zendermanager van 3FM. Maar ook hij vindt, zonder kritiek te willen leveren op de organisatie, dat Nederland het Eurovisie Songfestival serieuzer moet nemen. '


Het ontbreekt Nederland niet aan muzikaal talent, zegt Mutsaers, zelf ervaren met het opstuwen van jong Nederlands zangtalent. 'We hebben Caro Emerald, Gers Pardoel, Laura Jansen, Go back to the Zoo en de hele dance scene met Armin van Buuren, Afro Jack en Tiësto.'


Het probleem is dat sommige grote Nederlandse artiesten het Songfestival niet credible vinden en dat is eigenlijk jammer.


Op de vraag of 3FM zich zelf niet zou willen bemoeien, zegt hij dat hij dat alleen zou willen als het hem gevraagd werd. 'Maar het is niet zo dat ik even zeg: zo en zo moet het. Het is een cliché, maar voor een hit bestaat geen recept.'


Dat weet Peter Kuipers, directeur van de TROS ook. Met You and Me van Joan Franka dacht hij een hit te pakken te hebben. 'Het publiek tijdens het Nationaal Songfestival was hier echt heel enthousiast over.'


Exportproduct

Achteraf denkt hij dat de TROS zich misschien te veel op het Nederlandse publiek richtte en te weinig op de internationale smaak. De oordelen van de internationale adviescommissie, aanwezig tijdens de nationale finale, waren anders dan die van het publiek. 'Het oordeel van de commissie is dit jaar genegeerd, dat vond ik wel een opvallend verschijnsel. Volgend jaar moet dat anders.'


Verder ziet ook Kuipers wel wat in samenwerking met de Nederlandse dancescene. 'Dat is hét Nederlandse muzikale exportproduct, daar moeten we eigenlijk gebruik van maken.' Of de TROS volgend jaar John de Mol weer om medewerking vraagt, weet Kuipers nog niet.


'Het belangrijkste is dat we zorgen dat Nederlanders niet meer zo laatdunkend doen over het festival. Duitsers deden dat ook heel lang, omdat zij ook jaren achter elkaar slecht presteerden. Tot ze twee jaar geleden die hit van Lena hadden. Zo moet het met Nederland ook gaan: als we er één keer doorheen breken, is het hele land weer Songfestivalminded.'


In 1974 won de naderhand roemrucht geworden groep ABBA, in Brighton het Eurovisie Songfestival met hun liedje Waterloo. Dat ontketende in Zweden een Songfestivaltraditie die tot vandaag standhoudt. De helft van de Zweden kijkt live naar het Songfestival op televisie, tegenover een achtste van de Nederlanders. Zweden staat bekend om z'n haast onmenselijke hoeveelheid internationaal succesvolle bandjes. Een handgreep uit de successen van dit moment: Miike Snow, Lykke Li, Mando Diao, The Cardigans en The Swedish House Maffia. Dat Zweedse producers al jaren het Eurovisie Songfestival domineren, is minder bekend. Dit jaar waren 8 van de 42 inzendingen van Zweedse komaf, het winnende liedje van 2011, uitgevoerd door El en Nikkie uit Azerbeidzjan, was ook gemaakt door een Zweed.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.