'Stimulering moet snel aflopen'

Het bijdrukken van geld levert steeds minder op, zegt econoom Carl Tannenbaum. De rente loopt op. Een hoge inflatie dreigt, of de huizenmarkt stort weer in.

AMSTERDAM - 'Ik zat bij de Fed in de 'fun-tijd', schertst Carl Tannenbaum (53). Vorig jaar stapte hij als econoom en risicobeheerder op bij de Federal Reserve Board, het stelsel van centrale banken in de VS. 'Het werk had zijn charme, maar ik wilde graag bij een particuliere vermogensbeheerder aan de slag. Daar kan je tenminste naar buiten treden.'


Tannenbaum werkte bijna twintig jaar bij de bank LaSalle in Chicago als risicomanager voordat hij in 2008 overstapte naar de toezichthouder op het Amerikaanse bankwezen. Daarvoor was hij in dienst van de koepelorganisatie in Washington. In juli 2008 stapte hij over naar de Fed in New York, een van de twaalf centrale banken. 'Ik had een rustige baan daar. Maar juist op dat moment ging Lehman in New York failliet. Ik heb zelden zulke drukke jaren gehad.' Nu is hij hoofdeconoom van vermogensbeheerder Northern Trust.


Het is de dag nadat de Fed het besluit nam het monetaire steunplan nog niet terug te draaien. Maandelijks blijft de Fed 85 miljard dollar (63 miljard euro) in de economie pompen. De markten hadden al een vermindering ingecalculeerd.


Is het verstandig van de Fed om de financiële markten zo te verrassen?

'De Fed kijkt in de eerste plaats naar de economische fundamenten en pas daarna naar de markt. En de fundamenten wijzen op twee ontwikkelingen. De economie groeit, maar de werkloosheid is nog lang niet genoeg omlaag gegaan. Aan de andere kant is de inflatie nog ver onder de 2 procent, het percentage dat de doelstelling is van de Fed. Er is op dit moment geen reden om de stimulering terug te draaien. Daarnaast is er het probleem van de woningmarkt. Omdat de stimulering leek te worden afgebouwd is de rente op de kapitaalmarkt zo snel gestegen dat de huizenverkoop weer dreigde in te zakken.'


Is het gezien de mondialisering wel wenselijk dat de Fed het monetaire beleid op zowel de werkloosheid als de inflatie baseert en de Bank of England en de Europese Centrale Bank alleen op inflatie?

'Misschien is het raar. Maar ik denk dat het uiteindelijk ook in Europa zal gebeuren. Je ziet al een verschuiving bij de Bank of England, waar de nieuwe gouverneur werkgelegenheid al een argument heeft genoemd om in actie te komen.'


Opkomende economieën zoals India en Indonesië hebben hun verontrusting uitgesproken over het verminderen van de stimulering. Speelde dat een rol bij het besluit van woensdag?

'Nee. Een centrale bank kan niet de hele wereld redden. Bernanke heeft daar wel iets verstandigs over gezegd: 'Het beste wat de Fed kan doen voor de opkomende landen is de Amerikaanse economie te verbeteren'.'


Maar de Fed kan niet eeuwig blijven doorgaan met stimuleren. Of wel? De balans is al vier keer zo groot als vijf jaar geleden door het uitdelen van gratis geld.

'Nee. Er moet binnenkort een einde aan komen. Daarvoor zijn twee redenen. In de eerste plaats heeft het programma steeds minder resultaat. Het effect ebt weg. De rente daalt niet meer maar loopt op. En ten tweede is er het risico op een nieuwe zeepbel. Of er ontstaat hoge inflatie of de huizenmarkt stort opnieuw in. De Fed is nu vijf jaar bezig en uiteindelijk gaat het beleid een ten koste van de stabiliteit. Maar dat weet de Fed ook.'


En dat moet Janet Yellen gaan doen. Zij volgt in februari volgend jaar waarschijnlijk Ben Bernanke op.

'Veel mensen denken dat de procedure niet goed is aangepakt. Bernanke heeft nog niet eens publiekelijk gezegd dat hij eind januari 2014 opstapt, als zijn termijn is afgelopen. Maar voordat het zover is, was een race tussen twee kandidaten begonnen. En die wordt heel openlijk gevoerd in het Amerikaanse Congres. En het is ook niet goed geweest dat Larry Summers zich zondagavond al in een zo vroegtijdig stadium terugtrok, omdat hij de steun mist van de Senaat. Dat kan je beter niet onder de ogen van de financiële markten doen.'


Is de strijd nu beslist?

'Ik denk dat er eind deze maand een persconferentie zal worden belegd in het Witte Huis. Daar zal president Obama in het midden staan met Bernanke aan de rechterkant en Yellen aan de linkerkant. Bernanke wordt door Obama bedankt en gaat les geven. Yellen wordt benoemd tot de nieuwe voorzitter. Dat is altijd de bedoeling geweest. Ze is niet voor niets drie jaar geleden van San Francisco naar Washington verhuisd.'


Maar zij staat juist bekend als een duif: iemand die het stimuleringsprogramma wil voorzetten.

'Bij de Fed-vergaderingen gaat het om de data. Er is niet zoveel verschil tussen Summers en haar. De Fed is veranderd sinds Alan Greenspan in 2006 is opgestapt. Hij was echt de baas. Zijn opvolger Bernanke heeft een luisterend oor. Hij laat de anderen praten en trekt dan zijn conclusies. Het overleg binnen de Fed vindt nu veel meer plaats op basis van consensus. Je kan zeggen dat er een soort poldermodel is. En Yellen zet dat gewoon voort.'


Jubelstemming op beurzen, maar niet bij Aegon


Er heerste donderdag een algehele jubelstemming op de wereldwijde beurzen, want de geldpers blijft voorlopig nog doordraaien. Goed nieuws, dat zich dan ook vertaalde in een stijging van bijna alle aandelenkoersen. Bijna allemaal, want het besluit van de Fed kende ook een duidelijke verliezer: de verzekeraars. Dat was goed te zien aan het aandeel van de Nederlandse verzekeraar Aegon dat bijna 4 procent van zijn waarde verloor.


De koersdaling is een correctie op de forse stijging van de afgelopen weken waarin het aandeel 20 procent won dankzij de Fed. Verzekeraars maken normaal gesproken extra winst als de rente hoog is. En hoe minder geld er wordt bijgedrukt, hoe harder die rente oploopt. Dit voorjaar had Fedvoorzitter Ben Bernanke nog voorzichtig laten vallen dat hij van plan was de geldkraan langzaamaan dicht te draaien, waarna het aandeel Aegon begon te stijgen.


Maar donderdag bleek dat de plannen toch anders uitpakken; dat de Fed gewoon doorgaat met zijn maandelijkse steunaankopen. Het gevolg was dat de rente ruim 13 basispunten inleverde. Het aandeel Aegon dook er bij opening van de Amsterdamse beurs achteraan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden