Stilte voor de economische storm

De jaren dertig staan in het teken vaneen wereldwijde economische crisis.Pas in 1932 rept koningin Wilhelmina over de barre tijden....

Een maand voor de wereldwijde economische crisis in 1929 losbarst leest koningin Wilhelmina haar troonrede voor. Ze toont zich 'ootmoedig erkentelijk' voor de zegen die de 'Almachtige' over 'mijn volk' heeft verspreid. Maar de jaren van voorspoed zijn vrijwel voorbij. In de stilte voor de economische storm is er nog de ruimte om tevreden te constateren dat Curacao opbloeit. Het jaar 1929 is een verkiezingsjaar en het nieuwe kabinet, het derde van Ruijs de Beerenbrouck, is zojuist beëdigd. Rechts heeft 57 zetels en links 43.

Tegen haar zin moet Wilhelmina van minister-president Ruys de Beerenbrouck melden dat ze 'verheugd' is weer temidden van de Staten-Generaal te zijn. Het voorlezen van de troonrede beschouwt ze niet als een hoogtepunt in haar bestaan. Na een jarenlange lobby mag ze temidden van ministers en parlementariërs haar gemoedstoestand in de Ridderzaal versoberen tot 'aangenaam'.

'Het zal mijn ernstig streven zijn het financieel evenwicht te handhaven,' zegt Wilhelmina in de directe rede vanaf haar spreekgestoelte. De crisis zal dat eerste jaar nog geen roet in het eten gooien, want het jaar erop is er nog sprake van een klein overschot.

In de jaren die volgen stoort Wilhelmina zich aan de sombere economische taxaties die de overige leden van haar regering maken, pas in 1932 merkt Wilhelmina dat het ernst is. Ze legt dan werkbezoeken af die haar met de neus op de feiten drukken.

De werkloosheid is epidemisch en loopt snel op tot in de honderdduizenden, een situatie die geen precedent kent. Op onconventionele wijze wordt daaraan het hoofd geboden. Onder het motto 'werkverruiming' begint de overheid grote openbare werken, daarnaast is er 'werkverschaffing' die beschouwd kan worden als een voorloper van de latere Melkertbanen. De werklozen die achter het net vissen, krijgen een uitkering en zijn gedwongen dagelijks te stempelen in lange rijen voor de kassen waar de uitkering plaatsvindt. Het is de aanloop naar sociale onrust in latere jaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden