Stilletjes observeren en achtervolgen

Twee privédetectives moeten voorkomen, omdat ze hebben gewerkt met vertrouwelijke politie-informatie.Een dagje mee met een speurder.

07.15 Aankomst bij het huis van subject. Positie ingenomen.

Privédetective Sander van Betten parkeert zijn auto op de oprit van een boerderij, verscholen achter struiken. De wagen staat met de neus naar de weg, zodat we snel weg kunnen.


Vanuit de auto staren we naar het met riet bedekte huis van de buurman, een gepensioneerde boekhouder. Hij is voor zichzelf begonnen en probeert klanten van zijn vroegere baas af te pakken. Dat mag niet; de ex-werkgever wil hem aanklagen.


Dit is het belangrijkste werk van een particuliere rechercheur: observeren. Zijn opdrachtgevers schakelen hem in om vreemdgangers, oplichters en anderen te betrappen. Naast hem liggen een camera met telelens en een notitieboekje waarin hij bijhoudt wat er gebeurt.


08.15 De echtgenote loopt naar de brievenbus aan de weg, en terug.

Van Betten (50) is eigenaar van K2-recherchebureau in Hasselt, Overijssel. Hij werkt voor ondernemers, particulieren, advocaten en media. Edwin de Roy van Zuydewijn en het roddelblad Story behoren tot zijn klanten. Wie hem deze keer betaalt, is geheim.


Grofweg drie weken lang zal hij de gepensioneerde boekhouder in de gaten houden en hem volgen, om te bewijzen dat hij afspraken maakt met zijn oude klanten.


'Het lastige van de zaak is dat het op het platteland is. Daar val je als buitenstaander sneller op. Ik heb al een motoragent bij mijn auto gehad die vroeg wat ik hier deed. Ik heb snel mijn detectiveverguning laten zien, toen vertrok hij weer. Maar eigenlijk had het niet mogen gebeuren. Ik meld altijd bij de politie op welke locaties ik aan het werk ben.'


08.45 De vrouw vertrekt op de fiets.

Maandag staat hij voor de rechter, omdat hij via via vertrouwelijke persoonsgegevens heeft opgevraagd bij 'corrupte' politiemannen (zie kader). Zelf zegt Van Betten dat het niet zo erg is als het lijkt. 'Waar die gegevens vandaan kwamen, wist ik toen niet. Ik had informatie nodig, omdat ik moet weten hoe gevaarlijk mensen zijn die ik in de gaten houd.'


'In 2007 heb ik een pistool tegen mijn kop gehad. Toen stond ik voor het huis van een drugsdealer te filmen, in opdracht van misdaadverslaggever Peter R. de Vries. Ineens stond die man naast mijn auto, met een wapen. Ik liet een visitekaartje zien waarop staat dat ik makelaar ben, en zei dat ik opnames maakte voor projectontwikkeling. Zo heb ik me er gelukkig uit gebluft. Ik had beter moeten opletten, maar ik ben wel trots dat ik het zo heb opgelost.'


Dreigementen horen bij het werk, vindt hij. 'Ooit is door mijn toedoen een man ontslagen die al een hele tijd drie fulltime banen tegelijk had. Hij meldde zich steeds bij twee werkgevers ziek. Die man dreigde me te laten vermoorden door een Joegoslaaf. Ik nam het niet serieus, want het was een miezerig mannetje zonder strafblad. Hij reed soms langs mijn huis, maar daar bleef het bij.'


Zulke verhalen passen bij het avontuurlijke imago van het vak. Maar tijdens een gemiddelde werkdag gebeurt weinig. Van Betten zit bijna de hele tijd in zijn auto, luisterend naar Radio 2. Boeken en kranten leiden te veel af, denkt hij. Mailen en twitteren op zijn iPhone lukt wel, met een half oog op de buitenwereld.


09.25 De echtgenote komt thuis.

Van oorsprong is hij kok en politicus. Dit jaar stond hij voor de VVD op de kandidatenlijst voor de Provinciale Staten in Overijssel. Hij is twaalf jaar fractievoorzitter geweest voor die partij, in Hasselt en Zwartewaterland.


Hij begon in de keuken, maar klom snel op tot eigenaar van drie pizzarestaurants. 'Als baas werd ik steeds handiger in het betrappen van personeelsleden die geld in eigen zak staken. Ik hing camera's op en telde gebruikte pizzadozen, noem maar op. Ik kreeg de meesten zover dat ze bekenden. Gek genoeg vond ik dat leuk. Dus toen het horecawerk te zwaar werd, na een alvleesklierontsteking, besloot ik detective te worden.'


In 1999 volgde Van Betten de opleiding particulier onderzoeker. Daar kreeg hij enkele praktijklessen, over het volgen van auto's, en leerde veel over wetgeving en privacy. Detectives mogen - zoals ieder ander - mensen observeren, achtervolgen en fotograferen. Maar alleen met mate, anders keurt een rechter het bewijs af.


Collega's leerden hem de fijne kneepjes van het vak. 'Ooit moest ik een drugsdealer in de gaten houden die vaak 's nachts op pad was, in de auto. Mijn partner in die zaak boorde een gaatje in een achterlicht van die dealer. Zo konden we die man in het donker volgen op drukke wegen.'


'Ik heb nu mijn eigen trucjes. Als ik iemand observeer die doet alsof hij arbeidsongeschikt is, gooi ik 's ochtends weleens een rauw ei tegen het raam van zijn huis. Vaak zie je de bewoner later naar buiten komen met een keukentrap, om het raam te lappen. Dat klopt niet, als zijn arm officieel in een mitella zit. Ik zet alles in mijn rapport, met foto's erbij.


10.00 De echtgenote gaat op een bankje in de tuin zitten.

'Die boekhouder is waarschijnlijk weg. Anders had hij nu een kopje koffie zitten drinken met zijn vrouw. Gisteren ging hij om half acht naar kantoor, nu is hij kennelijk nóg vroeger opgestaan. Ik moet zijn ritme nog vinden, zijn gewoonten. Dan kom ik minder vaak voor niks.'


'Waarom ik geen zender onder zijn auto hang? Dat mag alleen als de opdrachtgever eigenaar is van de auto, bijvoorbeeld in een onderzoek naar vreemdgaan. Ik houd me zo veel mogelijk aan de wet. Sommige collega's doen alles wat god verboden heeft, zoals hacken en afluisteren. Ik wil mijn vergunning niet kwijtraken.'


12.00 Positie ingenomen bij kantoor. De auto van subject staat er niet. Foto's gemaakt van parkeerterrein.

Zijn meeste opdrachten draaien om alimentatie. 'Veel mensen wonen stiekem samen of ze werken zwart bij. Elke maand ontvangen ze honderden euro's van hun ex, terwijl ze daar geen recht meer op hebben. Ik voel me niet schuldig als ik daar iets aan doe. Als iemand door mij in de problemen komt, is dat zijn eigen schuld. Ik doe nuttig werk, vul een gat dat de overheid laat vallen.'


13.15 Langs het kantoor gereden. Nergens staan auto's van cliënten.

Van Betten parkeert aan de overkant van het kantoor. Niemand lijkt ons op te merken in de stad. 'Auto's zijn een ideale plek als je iemand moet observeren. Van buiten kun je ons nauwelijks zien, tenzij je heel goed kijkt. Autoramen zijn de laatste jaren steeds donkerder geworden, en ze spiegelen. Hoofdsteunen op stoelen helpen ook. Je valt alleen op als je beweegt, of zit te roken.'


Hij vermomt zich nooit. 'De beste vermomming is geen vermomming. Als mensen een snor, pruik of pet zien denken ze: wat is er met die man? Als mensen vragen wat ik aan het doen ben, lul ik me er wel uit, desnoods met een vals visitekaartje.'


14.50 Een onbekende man op de fiets arriveert. Foto's gemaakt.

We rijden naar een dijkje, voor een plaspauze. 'Als je dit werk echt goed wil doen, heb je twee detectives tegelijk nodig, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Maar dan wordt zo'n opdracht onbetaalbaar. Dan kun je beter het risico nemen dat je soms net weg bent als er iets gebeurt.'


Soms weigert hij een klus, als hij de zaak niet vertrouwt. Van Betten leerde een wijze les toen hij te goeder trouw het adres van een meisje achterhaalde. Zijn opdrachtgever was haar stalker, zo bleek achteraf.


Zijn grootste succes is dat hij regelde dat een gestolen buste van Vincent van Gogh werd teruggegeven aan een Frans museum. De bronzen beeltenis van de schilder, gemaakt door Ossip Zadkine, was bij een Nederlandse zakenman terechtgekomen. Hij had de buste als onderpand gekregen en wist aanvankelijk niet dat deze was gestolen. Toen de zakenman argwaan kreeg, belde hij Van Betten.


Het was een lastige klus, want de detective moest voorkomen dat hij als heler werd beschouwd. 'Die buste stond een week in mijn woonkamer, terwijl ik aan het bemiddelen was. Als ik 's avond tv zat te kijken, zat Vincent van Gogh naast me. Dat was best gezellig. Ik noemde hem Eenoor.'


15.30 Geparkeerd bij de buren van de boekhouder. Zijn auto staat er niet.

'Voor dit werk heb je veel geduld nodig. Binnenkort betrap ik hem, echt. Het voordeel is dat ik hiermee honderd euro per uur verdien. Dat is beter dan me thuis vervelen, toch?


'Gelukkig is het niet altijd zo saai. Ik ben ooit een man achterna gereisd die voor zaken in Boedapest was. Zijn vrouw dacht dat hij vreemdging met zijn secretaresse. Vijf dagen heb ik ze in de gaten gehouden, inclusief achtervolgingen in taxi's. Het leek soms wel een James Bondfilm. Zo heb ik aangetoond dat de secretaresse bij hem bleef slapen en dat ze arm in arm naar buiten kwamen.'


16.00 Einde werkdag. Morgen verder.

-----------------------------------------------------------------------------


Knobbelzwaan

Sander van Betten is een van de verdachten in de zaak Knobbelzwaan. 31 oktober staat hij voor de rechter in Utrecht, met een andere detective, drie (ex-) politiemannen en een ontslagen medewerker van de Belastingdienst. Volgens justitie hebben de ambtenaren tegen betaling vertrouwelijke gegevens doorgespeeld aan particuliere rechercheurs.


Van Betten erkent dat hij een collega-detective 'antecedenten' heeft opgevraagd. Maar hij zegt dat hij niet wist dat deze informatie - strafbladen, kentekens en dergelijke - uit politiecomputers kwam. Hij had die gegevens naar eigen zeggen nodig om te beoordelen of het verantwoord was om iemand te observeren.


De Rijksrecherche doet sinds 2008 onderzoek naar handel in persoonsgegevens, onder de codenaam 'Knobbelzwaan'. Dergelijke informatie mag op grond van privacywetgeving niet aan derden worden verstrekt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden