ReportageCold Cases

Stille tocht om onopgeloste moordzaken: ‘Stel je eens duizend doodskisten voor’

Stille tocht in Almere van nabestaanden in ‘cold cases’. Beeld Marcel Van Den Bergh

Honderden nabestaanden hebben zaterdag in Almere met een stille tocht aandacht gevraagd voor  onopgeloste moordzaken. ‘Het leren verdragen van de constante onzekerheid is de grootste uitdaging’. 

‘Ik heet u allen welkom’, zegt dagvoorzitter Jan Bouman vanaf het podium, ‘hoewel we hier natuurlijk niet zouden moeten zijn.’

Zaterdagmiddag 1 juni organiseren nabestaanden van onopgeloste moordzaken – ‘cold cases’ – een herdenkingsbijeenkomst in Almere, gevolgd door een stille tocht. Op de parkeerplaats van stadslandgoed De Kemphaan staat een groot spandoek: ‘Zwijgen over moord is ongehoord’.

Het doel van deze middag is aandacht vragen voor onopgeloste moorden, die nabestaanden achterlaten met veel vragen, frustratie en verdriet.

In het informatiecentrum van Staatsbosbeheer, dat deze middag dient als uitvalsbasis voor de organisatie, vertelt Wicky van der Meijs hoe haar vader op straat werd doodgestoken terwijl hij zijn hond uitliet. Zomaar. Ineens, zo blijkt uit camerabeelden. De dader is nooit gepakt, nog steeds denkt ze soms van een willekeurige voorbijganger of van iemand die haar aanspreekt: misschien ben jij wel mijn vaders moordenaar – ‘een gedachte die je niet wilt hebben. Over niemand. Het maakt je wantrouwig en bang.’

Nederland telt ongeveer duizend onopgeloste moorden en doodslagen. Het totale aantal cold cases is 1.700; ook vermiste personen en onopgeloste zware misdrijven worden meegerekend, zoals gewelddadige berovingen en verkrachtingen waarvan de dader nooit is gevonden.

Stille tocht in Almere van nabestaanden in ‘cold cases’. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Duizend onopgeloste moorden klinkt abstract, maar ‘stel je eens duizend doodskisten bij elkaar voor’, zegt Van der Meijs. ‘Dat zijn er verschrikkelijk veel. In Nederland lopen dus ook duizend moordenaars ongestraft rond.’

Ze kreeg sterk de indruk dat er ongelijkheid is in de afwikkeling van moordzaken: moorden die de media halen lijken serieuzer te worden onderzocht dan zaken die in de luwte blijven. Uit frustratie daarover verzamelde ze 3.700 handtekeningen voor een petitie voor meer rechercheurs voor onopgeloste zaken. Haar actie sorteerde effect: afgelopen maart werd ze door minister Grapperhaus uitgenodigd op zijn ministerie. Hij legde echter uit dat meer capaciteit bij de politie leidt tot minder geld voor onderwijs of zorg, ‘en dat wil je ook niet’. Dus besloot Van der Meijs zelf aandacht te genereren voor onopgeloste moordzaken met deze herdenking en een stille tocht, samen met de Federatie Nabestaanden Geweldslachtoffers (FNG). Deelnemers hopen met deze aandacht getuigen ‘of misschien zelfs daders met wroeging’ aan het praten te krijgen, zodat mogelijk een doorbraak in een van de vele onderzoeken kan worden bereikt.

Misdaadverslaggevers Peter R. de Vries en John van den Heuvel (op de achtergrond) waren aanwezig bij de stille tocht.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Berouw

‘Dat gebeurt’, zegt Aart Garssen, landelijk portefeuillehouder Cold Case bij de politie. ‘Soms verklaren mensen na jaren alsnog over een moord. Door berouw, of omdat een relatie met de dader is veranderd.’ Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat in Nederland ongeveer achthonderd mensen rondlopen met cruciale informatie die kan leiden tot het oplossen van een zaak.

Ook is forensisch steeds meer mogelijk: waar voorheen relatief veel bloed nodig was om dna van de dader vast te stellen, is een aanraking nu vaak al voldoende. Bovendien moeten veroordeelden die een celstraf van vier jaar of meer krijgen, verplicht hun dna afstaan – wat onlangs leidde tot de oplossing van de Posbankmoord. Daarnaast kent Nederland – als enige – verwantschapsonderzoek, waarmee mogelijk een doorbraak is bereikt in de moord op Nicky Verstappen. Politieman Garssen helpt ook graag een veelvoorkomend misverstand uit de wereld: ‘Moord en doodslag verjaren niet, en geweldsmisdrijven waar een celstraf van 12 jaar of meer op staat, ook niet.’

Sinds 2017 geeft de politie een ‘Cold Case Kalender’ uit, met foto’s van slachtoffers en een oproep voor informatie. In de eerste twee edities stond een foto van Wicky’s vader, Martien van der Meijs. De kalender wordt onder meer uitgedeeld in gevangenissen en tbs-klinieken. Een digitalisering van de kalender, voor grotere verspreiding, is aanstaande.

Nabestaanden van een onopgelost misdrijf komen nooit echt goed aan rouwen toe, benadrukt bestuursvoorzitter Rosa Jansen van Slachtofferhulp Nederland. ‘Het leren verdragen van die constante onzekerheid is hun grootste uitdaging.’ Ze doet een beroep op alle betrokkenen en getuigen die wetenschap hebben van delicten en daderkennis ‘om op te staan en te spreken. Dit is een morele plicht voor elk mens in onze samenleving.’

Duizend rozen

Na de stille tocht door Almere worden op het open veld van landgoed De Kemphaan duizend rozen neergelegd, een voor elk slachtoffer van een niet-gevonden, zwijgende dader. Misdaadjournalisten Peter R. de Vries en John van den Heuvel onthullen er een monument, een natuurstenen open boek met daarop een geknakte roos. ‘Het is goed dat nabestaanden een beroep doen op getuigen en moordenaars om zich uit te spreken’, zegt De Vries, ‘maar we moeten eerder een appèl doen op de overheid, de politie en Justitie om meer geld en mankracht voor cold cases ter beschikking te stellen.’

De politie laat zich vandaag niet onbetuigd. Portefeuillehouder Cold Case Aart Garssen beklimt het podium. Hij groet de nabestaanden, van wie de meesten hem toehoren met de foto van een omgekomen geliefde in hun handen. ‘Ik kan niet beloven dat ik het oplos’, galmt Garssens stem door de geluidsinstallatie. ‘Maar ik beloof wel: wij laten niet los.’

Nabestaanden van slachtoffers in onopgeloste moordzaken. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden