InterviewJehova's Getuigen

Stille getuigen vinden bij Jehova’s geen gehoor: ‘Afvalligen worden getypeerd als vergif’

Doopceremonie bij de Jehovah's Getuigen in de Jaarbeurs in Utrecht.Beeld Maarten Hartman / Hollandse Hoogte

Ze zouden zich willen uitschrijven bij de Jehova’s getuigen, maar dan zouden hun kinderen het contact met hen verbreken. Daarom dringen twee ‘stille getuigen’ bij het bestuur aan op een cultuuromslag.

Begin dit jaar durfde hij het eindelijk aan. Na achttien jaar trouw lidmaatschap van de Jehova’s getuigen schoof Dirk Hoveling een brandbrief vol bezwaren in de brievenbus. Hoveling kan zich niet langer vereenzelvigen met de streng-religieuze groepering. Hij voelt zich verweesd, opgesloten in een sektarisch harnas. In zijn omgeving hoort Hoveling dat prominente leden vergelijkbare zorgen hebben, maar daar niet voor durven uitkomen.

Nadat onderzoekers van de Universiteit Utrecht eind januari hadden geconcludeerd dat de gemeenschap tamelijk laks reageert op meldingen van seksueel misbruik in de eigen gelederen, zag Hoveling hoe het bestuur een verdedigingslinie optrok en alle aantijgingen bestreed. De reflex bevestigde wat hij al langer dacht: deze gesloten façade is niet te doorbreken. ‘Wat ooit aanvoelde als een warme deken, ervaar ik nu als een pure propagandamachine.’

Deur dicht

Het liefst trekt hij morgen nog de deur van het hoofdkwartier in Emmen achter zich dicht, maar een vertrek betekent dat zijn familie en vrienden in de gemeenschap zich van hem zullen afkeren. Daarom schreef hij een kritische open brief aan het bestuur, die hij ondertekende als ‘gewetensvolle stille getuige’. Hoveling hoopt een discussie aan te wakkeren over een cultuurverandering, maar het bestuur reageert niet op zijn kritiek, ook niet na vragen van de Volkskrant.

Een kopie van de brief stuurde hij naar minister Sander Dekker (Rechtsbescherming), die opdracht had gegeven voor het onderzoek naar de getuigen. Nooit eerder liet de Nederlandse overheid zo’n onderzoek uitvoeren bij een streng-religieuze organisatie. Via een hoger beroep probeerden de getuigen tevergeefs publicatie te voorkomen.

Bestuurslid Michael van Ling zegt dat de gemeenschap zich buigt over ‘juridische vervolgstappen’ tegen het onderzoek, dat volgens het bestuur ‘wetenschappelijk onjuist, discriminerend en lasterlijk is’. ‘Maar het is algemeen bekend dat wij kindermisbruik verafschuwen en als een misdrijf zien. Het thema blijft onze voortdurende aandacht houden’, reageert Van Ling.

Ledenaantal constant

Het onderzoek genereerde veel publiciteit, maar tot massale afmeldingen heeft dat niet geleid. Het ledenaantal is met ruim 29 duizend Jehova’s getuigen ‘al jaren stabiel’. ‘We zien het aantal kerkbezoeken in de verste verte niet teruglopen’, zegt Van Ling. Dat beaamt ‘stille getuige’ Hoveling, die zag dat de twee wekelijkse vergaderingen voor de coronacrisis nog even druk werden bezocht.

Hoveling bestrijdt de ‘voortdurende aandacht’ voor misbruikmeldingen. ‘Seksueel misbruik is op bijeenkomsten nooit onderwerp van gesprek geweest. Ouderlingen moedigen aan om nieuwsprogramma’s en kranten te vermijden. Het is een geoliede machine van propaganda en psychische manipulatie. De Chinese regering is er niks bij. Veel leden hebben geen referentiekader. Het kritisch denken is volledig uitgeschakeld. Ze gaan zeer geraffineerd te werk om leden te hersenspoelen.’ 

Toen Hoveling geïntroduceerd werd bij de gemeenschap was hij emotioneel kwetsbaar. Dat maakte hem vatbaar voor hun boodschap. ‘Ik had net een familiedrama achter de rug en zat met vragen over de dood. De antwoorden daarop vond ik bij de Jehova’s getuigen. Dat gaf rust.’

Liefde, maar wel voorwaardelijk

‘Bij binnenkomst voelde ik warmte. Het is een hechte gemeenschap; de meeste getuigen streven oprecht naar een harmonieuze wereld. Ik heb talloze goede vriendschappen gesloten. Ik ervoer veel liefde, maar wel voorwaardelijke liefde.’

Hoveling maakt tijdens het interview meerdere keren de vergelijking tussen China, het communistische regime in voormalig Oost-Duitsland en de gemeenschap van Jehova’s getuigen. ‘De macht centraliseerde steeds sterker. Voor de leden betekent dat: hoe hoger je stijgt in rang, des te strakker het keurslijf. Ze verwachten absolute gehoorzaamheid. Verschillende ouderlingen spreken van kadaverdiscipline.’

Dat heeft hij aan den lijve ondervonden toen hij zelf de regels overtrad. Als weduwnaar werd Hoveling verliefd op Anne van Kleef, een andere getuige. Zij had net een scheiding achter de rug. ‘Binnen de gemeenschap mag je na een scheiding alleen hertrouwen als je voormalige partner overspel heeft gepleegd’, zegt Van Kleef. ‘Ik mocht dus niet opnieuw trouwen. Toen we dat toch deden, zijn we daarvoor gestraft en twee jaar uitgesloten van de gemeenschap. Vanaf dat moment zijn we ook vraagtekens bij andere zaken gaan zetten.’

Doemscenario

Het echtpaar heeft in die twee jaar geen contact gehad met de kinderen, die ook lid zijn van de gemeenschap. Datzelfde doemscenario weerhoudt ze voorlopig van een nieuw afscheid. ‘Uitschrijving betekent dat elk contact verbroken wordt. Die uitsluitingsregel is in 2016 onderwerp van een afschuwelijk congres geweest. Er werden emotionele en professioneel gemaakte filmpjes getoond van moeders die telefoontjes van afvallige kinderen negeerden. De moeders werden neergezet als heldinnen.’

‘Als de gemeenschap erachter komt dat ik nu met een journalist praat, dan volgt de guillotine’, vreest Van Kleef. ‘Dan is het klaar met ons. Ze roepen onze namen om bij de eerste vergadering en dan keert iedereen je de rug toe.’ Ook de eigen kinderen zullen daar gehoor aan geven, treurt Hoveling. ‘We hebben ze altijd gestimuleerd om kritisch na te denken, maar de Jehova’s filteren al het onderzoekend vermogen weg. De indoctrinatie is zo sterk dat onze kinderen het contact met ons zouden verbreken.’

Van Kleef: ‘Afvalligen worden getypeerd als vergif. Familiebanden zijn zo vaak doorgesneden. Het is een barbaars mechanisme om de zaak in de tang te houden.’ Haar partner knikt. ‘Vooral kinderen zijn gevoelig voor de doctrines. Na een overlijden volgt de opstandingshoop. Je ziet je geliefden terug na het overlijden. Voor kinderen betekent het dat ze hun ouders weer zien. Daar klampen ze zich aan vast. Logisch natuurlijk.’

Fluwelen handschoenen

De ‘stille getuigen’ merken dat het netwerk van ‘andersdenkenden zoals wij’ groeit. ‘Ik spreek steeds meer prominente getuigen die zich niet kunnen vinden in de handelswijze van het bestuur. Toch verwacht ik niet dat de interne cultuur echt zal veranderen’, zegt Hoveling. Hij hoopt dat hij en zijn vrouw ooit aan de kinderen kunnen vertellen over hun diepgewortelde verlangen te willen vertrekken.

Met fluwelen handschoen zullen ze dat onderwerp aansnijden. ‘Ik zal het gesprek geduldig aangaan. Ooit wil ik mijn kind vertellen wat er echt in mij leeft. Het mag alleen niet als donderslag bij heldere hemel komen. Dat cadeau gunnen we deze organisatie niet.’

De namen van de twee Jehova’s getuigen zijn gefingeerd wegens angst voor uitsluiting. Hun echte namen zijn bekend bij de redactie. Het bestuur van de Jehova’s getuigen wilde niet inhoudelijk reageren op de brief en het interview. 

Hoe Jehova’s op zondag een misbruikrapport verwerken
Jehova’s wijzen homoseksualiteit af, en bloedtransfusies, weigeren dienstplicht, stemmen niet en verwachten het einde der tijden (volgens de laatste berichten in 2034). Ze geloven dat er dan voor maar 144 duizend uitverkorenen plaats is in het Hemels Koninkrijk. Maar ze willen ook heel graag transparant lijken en geen sekte. Daarom mag verslaggever Margriet Oostveen bij ze naar binnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden