Analyse

Stikstofdebat legt irritatie tussen coalitiepartijen bloot

Ondanks massale boerenprotesten blijft een Kamermeerderheid achter de stikstofplannen van het kabinet staan. Wel is irritatie ontstaan in de coalitie over de wijze waarop de stikstofplannen moeten worden uitgevoerd. ‘Dit is onnodige polariserende prietpraat. ’

Avinash Bhikhie en Natalie Righton
Christianne van der Wal, minister voor Natuur en Stikstof en Henk Staghouwer, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit tijdens het debat over het stikstofbeleid.  Beeld Freek van den Bergh
Christianne van der Wal, minister voor Natuur en Stikstof en Henk Staghouwer, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit tijdens het debat over het stikstofbeleid.Beeld Freek van den Bergh

Voor VVD’ers was het een wat ongemakkelijke ervaring toen donderdag tijdens het stikstofdebat het ene na de ander linkse Kamerlid naar de interruptiemicrofoon in de Tweede kamer kwam lopen om complimenten te geven aan VVD-stikstofminister Christianne van der Wal.

‘Zij is de eerste bewindspersoon op Landbouw die bereid is om eerlijk te schetsen waarom het nodig is om nu eindelijk werk te maken van natuurherstel’, zegt Kamerlid Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. ‘Complimenten en dank daarvoor.’ Ook Jesse Klaver (GroenLinks) is ‘blij’ dat hij ‘eindelijk een einde ziet komen aan meer dan twintig jaar falend landbouwbeleid’. Tot slot geeft PvdA’er Joris Thijssen ‘complimenten’ aan de minister. Hij zegt ‘respect’ te hebben voor de wijze waarop zij omgaat met VVD-leden ‘die haar afvallen’.

De lofzang van de linkse oppositie staat in schril contrast met het protest dat inmiddels is uitgebroken in de achterban van regeringspartijen. Zowel bij VVD als CDA zijn diverse lokale afdelingen openlijk in verzet gekomen tegen de moederpartij in Den Haag.

‘De plannen zijn als een bom ingeslagen’, erkent Kamerlid Thom van Campen (VVD). Hij snapt dat boeren zijn geschrokken van ‘het kaartje’ waarop staat dat in sommige gebieden een reductie van wel 70 tot 95 procent moet worden behaald, waardoor veel boerenbedrijven daar in de praktijk zullen moeten verdwijnen. Over die harde cijfers op de kaart moet gesproken kunnen worden, vindt Van Campen: ‘Daar moeten wij niet te streng op sturen.’

Stok achter de deur

Maar ondanks al het ongemak houdt de coalitie vast aan de stikstofreductiedoel: een halvering van de uitstoot in 2030. Aan het scenario dat de provinciebesturen met onvoldoende plannen komen om de doelen te behalen, wil Van Campen op dit moment nog niet denken. Zowel hij als VVD-minister Van der Wal herhaalt dat de harde eis van 50 procent stikstofreductie blijft staan.

Ook CDA en CU erkennen dat de nieuwe stikstofplannen tot woede hebben geleid bij boeren en de provinciebesturen, maar houden eveneens vast aan het gestelde doel. CDA’er Derk Boswijk spreekt wel van een ‘valse start’. Hij ziet dat provincies die welwillend waren nu afhaken. Samen met coalitiegenoot Pieter Grinwis (ChristenUnie) mist hij stikstofdoelen voor de industrie en het verkeer. VVD, CDA en CU vragen de minister om de provinciebesturen de tijd te geven om de opgelegde stikstofreductiedoelen te halen.

Maar wat D66 betreft is die tijd er niet. Kamerlid Tjeerd de Groot stelt dat hij ‘alle vertrouwen in de provincies’ heeft, maar wil ook ‘realistisch’ blijven. Hij eist een ‘plan B’ van minister Van der Wal voor het geval de provinciebesturen de stikstofdoelen niet binnen een jaar halen. ‘We kunnen niet nog jaren doorgaan met die discussies hierover’, aldus De Groot.

Van der Wal heeft er alle vertrouwen in dat de provincies op 1 juli 2023 de plannen rond hebben. Aankomende januari wil zij controleren of ze op koers liggen. Zo niet, dan komt ‘plan B’ in zicht.

Barstjes in coalitie

Ondertussen wekt het D66-voorstel irritatie bij het CDA en de ChristenUnie. Volgens de christelijke partijen zijn de provinciebesturen hard nodig om de stikstofuitstoot te verminderen en dan helpt het niet om hen vol ‘wantrouwen’ tegemoet te treden.

En zo worden er meer pijnlijke barstjes zichtbaar in de saamhorigheid in de coalitie. ‘Onnodig polariserende prietpraat’ en ‘olie op het vuur’ noemt Grinwis (ChristenUnie) de neerbuigende wijze waarop D66 eerder had gesproken over ‘pruttelende provincies’. In plaats van verzoenende woorden kiest D66’er De Groot voor een sneer naar ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers, die eerder deze week in een interview waarschuwde voor ‘een burgeroorlog’ als de stikstofplannen worden doorgezet. De Groot: ‘Dát is pas olie op het vuur.’

Tijdens het debat komt ook landbouwminister Henk Staghouwer (ChristenUnie) onder vuur te liggen van zijn eigen coalitiepartijen. Volgens de VVD en CDA ontbreekt bij de plannen een duidelijk perspectief voor boeren die in de reductieregio’s vallen. Kunnen zij nog verder boeren, wacht hen inkrimping of moeten zij denken aan een nieuw verdienmodel?

Woensdag hadden VVD en D66 op hun beurt kritiek op het feit dat CDA’er Boswijk toch naar het boerenprotest ging, terwijl collega’s van D66 en VVD thuisbleven nadat de NCTV had gemeld niet voor hun veiligheid te kunnen instaan.

De onderlinge wrevel helpt niet om de stikstofplannen naar de eindstreep te begeleiden. Om ze daadwerkelijk uitgevoerd te krijgen, komt het er nu op aan dat de coalitiepartijen de rug recht houden.

Steun van oppositie

Dat wordt nog niet eenvoudig. De rechtse oppositiepartijen – allen electorale concurrenten voor VVD en CDA – namen de stikstofplannen gedurende het hele Kamerdebat stevig onder vuur. ‘Terug naar de tekentafel!’, eiste BBB-leider Caroline van der Plas. ‘Een wetgever onwaardig’, noemde het SGP-Kamerlid Roelof Bisschop het nieuwe stikstofbeleid. ‘Dit is een klap in het gezicht van de agrarische sector.’

Die weerstand is problematisch, omdat het kabinet uiteindelijk steun moet vergaren bij de oppositie om de stikstofplannen via de Eerste Kamer te verankeren in wetgeving. De SGP en SP, die de vorige stikstofwet in 2020 nog steunden, haken ditmaal in ieder geval af, bleek tijdens het Kamerdebat.

GroenLinks en PvdA zijn een stuk positiever. Maar de twee linkse partijen lieten wel alvast doorschemeren dat zij in ruil voor hun steun graag een nieuw wensenlijstje vervuld zien worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden