Stikstofproblematiek

Stikstofcrisis dwingt kabinet tot U-bocht in het natuurbeleid

De stelselmatige overschrijding van de Nederlandse stikstofuitstoot dwingt het kabinet tot maatregelen die tot voor kort nog politiek ondenkbaar waren. Verlaging van de maximumsnelheid op de snelwegen en een forse sanering van de veehouderij lijken plotseling onontkoombare keuzes, nu ook de regeringspartijen de noodzaak van ‘noodmaatregelen’ omarmen. 

De veehouderij is verantwoordelijk voor 70 procent van de Nederlandse stikstofuitstoot, het wegverkeer voor 9 procent. Beeld Joost van den Broek

De door het kabinet ingestelde adviescommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes laat er in het woensdag verschenen eerste deel van het stikstofadvies (deel II komt begin 2020) geen misverstand over bestaan: gemakkelijke oplossingen zijn er niet.  Remkes onderstreept dat het kabinet de recente uitspraak van de Raad van State niet kan negeren of omzeilen. De hoogste bestuursrechter stelde eind mei vast dat het Nederlandse stikstofbeleid strijdig is met de Europese regels en dat natuurgebieden in Nederland daardoor onvoldoende worden beschermd tegen de schadelijke effecten van stikstofemissies. De veehouderij is verantwoordelijk voor 70 procent van die uitstoot (ammoniak en stikstofoxiden), het wegverkeer voor 9 procent.

Natuurbescherming en economische activiteiten staan bijna per definitie op gespannen voet met elkaar, omdat bedrijvigheid als landbouw, woningbouw, industrie en infrastructuur schadelijke stoffen produceren die slecht uitpakken voor naburige natuurgebieden. De Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) moest dit dilemma oplossen, door nieuwe vervuilende activiteiten toe te staan door alvast vooruit te lopen op stikstofbesparende maatregelen in de toekomst. Die vlieger gaat echter niet op, oordeelde de Raad van State – en nu ook de commissie Remkes.

Niemand controleert 

Onder het PAS stond de overheid dus allerlei stikstofverhogende activiteiten toe, met als basis de aanname dat dit elders wel gecompenseerd zou worden via stikstofreducerende maatregelen. Remkes stelt in zijn rapport met enige verbazing vast dat niemand in Nederland controleert of die compenserende maatregelen in werkelijkheid ook echt genomen worden en – als dat wel het geval was – ze ook het veronderstelde voordelige effect hebben op de natuur. Nergens wordt namelijk structureel bijgehouden hoe de 118 stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in Nederland eraan toe zijn en of de situatie daar in de loop der tijd verbetert of verslechtert. Het PAS was – kortom – een puur theoretische exercitie, waarbij nergens geborgd werd of de natuur er wel iets wijzer van werd. Het gevolg beschrijft Remkes in zijn rapport: ‘Veel Natura 2000-gebieden zijn er in ons land momenteel slecht aan toe. De biodiversiteit in Nederland is nadrukkelijk toe aan herstel.’

De commissie was officieel door het kabinet gevraagd om manieren te zoeken om de bedreigde economische activiteiten zo snel mogelijk weer op te kunnen pakken, maar de commissie gaat daar niet in mee en wil niets weten van behendige omzeilroutes. Het verzinnen van een ‘juridische list’ is in Remkes’ ogen onacceptabel. ‘Geloofwaardig en aantoonbaar herstel van Natura 2000-gebieden en een reductie van emissies is noodzakelijk.’

De commissie ziet grofweg drie manieren om dat snel te regelen. Ten eerste een sanering  van veehouderijen met hoge emissies of verouderde stalsystemen in de buurt van Natura 2000-gebieden. Ten tweede een ‘substantiële snelheidsverlaging’ op een aanzienlijk deel van de snelwegen en de provinciale wegen, in elk geval in de buurt van de Natura 2000-gebieden. Ten derde een serieuze poging tot natuurherstel, bijvoorbeeld door meer land onder de natuurbeschermingswet te brengen en door in de directe omgeving van natuurgebieden snel over te gaan tot milieuvriendelijke ‘circulaire’ landbouw. Dat kan snel, denkt de commissie, mits de overheid de betrokken boeren financieel te hulp komt. Die hulp zal ook nodig zijn voor boeren die moeten worden uitgekocht. 

Het rapport kreeg woensdag een overwegend enthousiast onthaal op het Binnenhof, en niet alleen van de oppositiepartijen. D66, dat eerder al pleitte voor een forse sanering van de veestapel, spreekt van een kraakhelder rapport. ‘We kunnen geen dag langer wachten’, aldus fractieleider Jetten, die daarin bijval krijgt van ChristenUnie-leider Segers: ‘Bescherming en herstel van de natuur moeten nu voorop staan.’ Maar ook het CDA, doorgaans op de bres voor het boerenbelang, spreekt van belangrijke bouwstenen waarmee het kabinet nu ‘voortvarend’ aan de slag moet. 

Alleen de VVD, die jarenlang campagne voerde voor hogere snelheden op de wegen, reageert aarzelend en benadrukt dat maatregelen ‘niet onevenredig hard mogen landen in één sector’. Het kabinet reageert binnenkort pas. 

Wat is stikstof? Hoe schadelijk is het? En vier andere vragen om het stikstofdebat te begrijpen

De Raad van State oordeelde eerder dit jaar dat projecten die door hun nieuwe uitstoot van stikstof de neerslag daarvan op een natuurgebied verhogen, voortaan niet zomaar zijn toegestaan. Sindsdien liggen veel bouwplannen in Nederland stil. In de politiek gaan stemmen op om de veestapel te beperken. Hoe schadelijk is stikstof eigenlijk? Zes vragen.

Verbetering: In het artikel stond dat het tweede deel van het stikstofadvies begin 2019 komt. Dat moet begin 2020 zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden