Nieuws

Stikstofberaad tussen kabinet en boerenorganisaties: diepe vertrouwenskloof is vooralsnog niet te overbruggen

Gespreksleider Johan Remkes vond het overleg met de boerenorganisaties ‘constructief’, maar de terugkoppeling van LTO-voorzitter Van der Tak naar de boerenactiegroepen eindigde in een keihard ‘nee’. Nederland kan zich opmaken voor de ‘hardste acties ooit’.

Yvonne Hofs
Johan Remkes na afloop van het overleg met het kabinet en de boerenorganisaties provinciehuis in Utrecht. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Johan Remkes na afloop van het overleg met het kabinet en de boerenorganisaties provinciehuis in Utrecht.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het kabinet heeft tijdens het eerste stikstofberaad niet genoeg concessies gedaan om de grote landbouworganisaties tevreden te stellen. Farmers Defence Force (FDF), de radicaalste boerenactiegroep, dreigt daarom met escalatie. FDF-leider Mark van den Oever zei vrijdagavond dat Nederland zich kan opmaken voor ‘de hardste acties ooit’.

LTO-voorzitter Sjaak van der Tak zei na afloop van zijn gesprek met vier ministers: ‘Voor onze boeren zijn deze toezeggingen te weinig.’ Van der Tak nam vrijdag niet alleen namens LTO Nederland, maar ook namens zeven andere boerenbelangenorganisaties deel aan het overleg. De LTO-voorzitter was een soort verkenner voor de sectorvakbonden van akkerbouwers, varkens-, melkvee- en pluimveehouders en de boerenactiegroepen Agractie en FDF. Als spreekbuis van acht organisaties bracht hij de eisen van de boeren over aan het kabinet.

‘Het was een stevig en zwaar gesprek’, zei Van der Tak na afloop van de vier uur durende vergadering in het Utrechtse provinciehuis. Het kabinet heeft volgens hem op een aantal belangrijke punten beweging laten zien, maar niet voldoende om het vertrouwen van de sector terug te winnen.

Emoties

Direct na het overleg reed Van der Tak naar Wageningen om de zeven wegblijvers te informeren. Diens terugkoppeling stemde FDF-leider Van den Oever zeer ontevreden. Tussen de positie van het kabinet en die van de boeren gaapt een kloof zo breed als de Grand Canyon, zei hij tegen De Telegraaf. ‘Nu zijn de vergaderboeren uitgewerkt en moeten de actieboeren weer aan de gang.’

Behalve LTO zaten er nog negen boerenorganisaties bij het gesprek, maar dit waren kleintjes uit de biologische en natuurvriendelijke hoek. Namens het kabinet waren premier Rutte present, en de ministers Van der Wal (Natuur en Stikstof), Staghouwer (Landbouw) en Harbers (Infrastructuur en Waterstaat).

Dat het overleg in de Statenzaal van het provinciehuis niet van een leien dakje ging, moest ook Rutte achteraf erkennen. De emoties liepen af en toe hoog op, gaf hij toe. Oud-informateur Johan Remkes, die als gespreksleider het overleg in goede banen moest leiden, ziet een ‘diepe vertrouwenscrisis’ tussen kabinet en landbouw. Toch vond Remkes het overleg ‘buitengewoon constructief’ en verliep het volgens hem in een goede sfeer.

Twitterruis

Remkes’ woordvoerder bracht dit nog tijdens de vergadering over aan een Telegraaf-journalist, waarna de omschrijving ‘goede sfeer’ in het liveblog van die krant verscheen. Daarop reageerde LTO Nederland meteen met een gepikeerde tweet. ‘LTO herkent zich nadrukkelijk niet in dit statement. We hebben nadrukkelijk verzocht deze berichtgeving achterwege te laten en geen ruis te veroorzaken met eenzijdige berichtgeving. Het is tekenend voor het optreden van de overheid afgelopen tijd; eenzijdig en zonder afstemming’, aldus LTO Nederland op Twitter.

Het kabinet houdt vast aan halvering van de landelijke stikstofuitstoot voor 2030 en is vooralsnog niet bereid die doelpaal te verschuiven naar 2035 om de boeren tegemoet te komen. De landbouw wil graag meer tijd krijgen om de sector te verduurzamen. Sommigen (ook in de coalitie) zien het uitsmeren van de stikstofreductie over een langere periode als een relatief pijnloze concessie aan de boeren.

Dat ziet het kabinet toch anders, verklaarde Rutte vrijdagmiddag. ‘Het is echt nodig die 50 procent reductie te realiseren, omdat je anders de natuur niet herstelt en ook de vergunningverlening niet op gang brengt. We vinden het ook van belang dat te doen in 2030.’ Waarom vijf jaar uitstel onverstandig is zal het kabinet nog eens wetenschappelijk toelichten, heeft Rutte aan LTO beloofd.

Stikstofruimte

Op verzoek van de boeren wil het kabinet zich wél inspannen om boeren die hun bedrijf tussen 2015 en mei 2019 illegaal (maar in lijn met de toenmalige regelgeving) hebben uitgebreid, snel te legaliseren. Daarvoor is stikstofruimte nodig. LTO gaat samen met het ministerie van Landbouw bekijken hoe die ruimte zo snel mogelijk gevonden kan worden. Het legaliseren van deze zogenoemde ‘PAS-melders’ staat in het regeerakkoord en is dus niet echt een concessie van het kabinet.

LTO en de andere zeven grote boerenbelangenclubs willen ook dat het stikstofbeleid veel meer gaat steunen op technische maatregelen in plaats van krimp van de veestapel. De boeren willen de beoogde stikstofreductie het liefst realiseren met louter technische innovaties, zoals eiwitarm veevoer, emissiearme stalvloeren en het verdunnen van drijfmest met water. Het kabinet staat (en stond daar al) voor open, maar wel onder de voorwaarde dat deze technieken de juridische toets der kritiek doorstaan. Het moet dus zeker zijn dat deze technieken in de alledaagse boerenpraktijk net zoveel stikstofwinst opleveren als de producentenhandleiding beweert.

Duivel in de details

Daar wringt de schoen, want de boeren vinden in principe alle technieken die krimp van hun veestapel voorkomen geschikt voor gebruik. Het kabinet heeft echter door schade en schande geleerd dat het geen zin heeft miljarden publiek geld te investeren in technologie die na enkele jaren bij stikstofmetingen door de mand valt. Voorbeelden daarvan zijn emissiearme stalvloeren en combi-luchtwassers. Die stikstofbesparende technieken blijken in de praktijk veel minder goed te werken dan op papier wordt geclaimd. Rechters weten dat inmiddels en accepteren die papieren werkelijkheid niet langer. Remkes’ claim dat er op het thema technische innovatie geen meningsverschil bestaat tussen kabinet en boeren is daarom kwestieus. De duivel zit hier echt in de details.

Volgens premier Rutte is er eind augustus weer een Remkes-beraad. Welke boerenorganisaties daarbij aanwezig zullen zijn, weet niemand op dit moment.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden