Nieuws Verlagen stikstofuitstoot

Stikstof moet ruim gehalveerd, saneren van boeren rond kwetsbare natuur niet genoeg

De Nederlandse stikstofuitstoot moet met meer dan 50 procent omlaag om de natuur drastisch te ontzien. De kabinetsplannen voor het uitkopen van boeren nabij kwetsbare natuurgebieden zijn ontoereikend om dit te halen. Ook op andere plekken in het land zullen veehouders dieren moeten inleveren.

Boeren hebben zich vrijdag verzameld in het centrum van Leeuwarden om te protesteren. Met trekkers is de ingang van het Provinciehuis geblokkeerd. Beeld ANP

Dit blijkt uit onderzoek van Wageningen Environmental Research, dat op initiatief van het Wereld Natuur Fonds is uitgevoerd. Sinds de Raad van State eind mei een streep zette door het Programma Aanpak Stikstof (PAS), is het kabinet in een verwoede zoektocht verwikkeld naar maatregelen om de stikstofuitstoot in te perken. Donderdag gaat het daarover in debat met de Tweede Kamer.

Het onderzoek brengt voor het eerst in kaart hoe de ruim 160 beschermde Nederlandse natuurgebieden (Natura-2000) gebukt gaan onder neerdalend stikstof. In meer dan 70 procent van de kwetsbare natuur is er een stikstofoverschot; gemiddeld krijgen de gebieden eenderde meer te verstouwen dan wenselijk. Om dit te verhelpen is een halvering nodig van de binnenlandse stikstofproductie, om ook te compenseren voor overgewaaide stikstof uit het buitenland.

Ammoniak uit veehouderij 

Door hoge concentraties stikstof rukken bramen, grassen en brandnetels op en raken kwetsbare plantensoorten in de verdrukking. De grootste bron van stikstof is ammoniak uit de veehouderij.

In de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie is grote onenigheid ontstaan over de bestrijding van de stikstofcrisis, waardoor de bouw op veel plaatsen is stil komen te liggen. Zo vindt D66 dat de veestapel moet worden gehalveerd vanwege de hoge stikstofdepositie door de landbouw (ruim 40 procent van het totaal), terwijl de VVD de boeren belooft dat er geen dier af hoeft en technologische oplossingen afdoende zijn.

Met die laatste suggestie maken de onderzoekers korte metten. Theoretisch kunnen oplossingen zoals luchtwassers en een andere veevoersamenstelling de stikstofuitstoot in de landbouw met bijna eenderde verlagen, maar in de praktijk zijn de oplossingen kostbaar, moeilijk te implementeren en zetten de onderzoekers vraagtekens bij de effectiviteit ervan.

Met de conclusie dat in de provincies gemiddeld 45 procent van de stikstofdepositie uit de landbouw van buiten de eigen provinciegrenzen komt, temperen de onderzoekers de verwachtingen omtrent de eerder deze maand gepresenteerde kabinetsplannen. Het uitkopen van boeren met verouderde stallen nabij Natura-2000-gebieden, zoals de adviescommissie van Johan Remkes heeft voorgesteld, zal hierdoor maar weinig effect hebben. ‘Meer landelijke maatregelen’ in de veehouderij zijn nodig, schrijven de onderzoekers.

‘Een deken van stikstof’

Voor hun rapport maakten zij gebruik van de stikstofberekeningen van het RIVM, die vorige week door het CDA en boeren in twijfel werden getrokken. Daar is geen enkele reden toe, zeggen RIVM en andere deskundigen. Op basis van het jongste onderzoek zegt stikstofexpert Jan Willem Erisman van het Louis Bolk Instituut dat voor alle sectoren – landbouw, vervoer en industrie – nu generieke maatregelen nodig zijn. ‘Boven het hele land hangt een deken van stikstof, die moet kleiner.’

Overschrijding kritische waarde stikstof in Natura-2000-gebieden


Op deze kaart staan alle natuurgebieden waar meer stikstofneerslag is gemeten dan goed is voor de diversiteit in het gebied. Per gebied is een ‘kritische depositiewaarde’ vastgesteld. Als deze wordt overschreden worden bramen, grassen en brandnetels door de hoge concentratie stikstof in de grond juist gestimuleerd om te groeien en krijgen de overhand, tegelijkertijd komen kwetsbare planten in het gedrang. De percentages geven weer hoeveel de stikstofgrens is overschreden. Zo daalt op de Veluwe 37,3 procent meer stikstof neer dan de samenstelling van de natuur in het gebied aankan.

Een woordvoerder van landbouwminister Carola Schouten kan nog niet in detail reageren op het rapport, dat pas vandaag wordt verspreid. Hij wijst erop dat het kabinet naast een gebiedsgerichte aanpak ook inzet op diverse landelijke maatregelen in de landbouw, op versneld natuurherstel en mobiliteitsmaatregelen. ‘Het wordt een breed pakket.’

De onderzoekers bekeken ook wat de effecten zijn op stikstof van de door Schouten verlangde kringlooplandbouw. Ze laten zien dat de minister veel rigoureuzer te werk moet gaan. Pas als er voortaan geen stikstofdragend veevoer (zoals soja) meer wordt geïmporteerd, wordt de benodigde stikstofreductie van 50 procent gehaald. Het gevolg is dat dan nog maar voor de helft van de dieren voer beschikbaar is.

MEER OVER STIKSTOF

Binnen de coalitie stormt het, blijkt tijdens het debat over de landbouw­begroting
Het stikstofarrest van de Raad van State dwingt het kabinet te kiezen voor de natuur boven de economie. Binnen de coalitie stormt het, zo bleek donderdag in het debat over de landbouw­begroting. CDA en VVD willen er nog niet aan, D66 wil juist volle kracht vooruit.

Hoe arm en zielig is de boer echt?
De steun voor het boerenprotest lijkt logisch, want je bijt niet in de hand die je voedt. Maar wie verder inzoomt, ziet dat ‘de landbouw’ veel complexer is dan het lijkt.

De vlinders weten stikstofkampioen het Wooldse Veen weer te vinden
Van alle Natura 2000-gebieden kampen die in het Gelderse Winterswijk met de hoogste stikstofuitstoot. Toch kan juist hier de natuurliefhebber zijn hart ophalen, terwijl de boeren met angst naar de toekomst kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden