Necrologie Sergio Marchionne (66)

Stijl overleden Fiat-redder Sergio Marchionne (1952 - 2018) was er een van aanpakken

Toen Sergio Marchionne veertien jaar geleden de baas werd bij Fiat, had hij geen enkele ervaring in de auto-industrie. Maar de buitenstaander ontpopte zich niet alleen als redder van de Italiaanse autobouwer, hij behoedde ook het Amerikaanse Chrysler voor een bankroet. 

Sergio Marchionne (links) en bestuursvoorzitter John Elkann van Fiat Chrysler Automobiles, afgelopen juni. Foto REUTERS

Afgelopen zaterdag maakte Fiat onverwacht bekend dat Marchionne zijn taken bij het concern had neergelegd, omdat hij ‘onherstelbaar’ ziek was geworden na een schouderoperatie. Woensdag overleed de topman op 66-jarige leeftijd. Hij laat zijn partner Manuela en twee zoons Alessio en Tyler uit zijn eerste huwelijk na.

Fiat stond er slecht voor in 2004, het jaar dat Marchionne door Fiatfamilie Agnelli was aangesteld om orde op zaken te stellen. De verliezen waren opgelopen tot 2 miljard euro, verkopen gekelderd, succesnummers ver te zoeken. Dat Marchionne, die eerder een Zwitsers kwaliteitszorgbedrijf van de Agnelli’s succesvol had omgeturnd, aan het roer werd gezet, kwam als een volslagen verrassing. Veel fiducie leken analisten, die Fiats ondergang al hadden voorspeld, er niet in te hebben.

Marchionne, van oorsprong Italiaan en op 14-jarige leeftijd met zijn ouders geëmigreerd naar Canada, begon direct met onderhandelen en wist 2 miljard dollar los te peuteren bij General Motors, dat van zijn belang in Fiat af wilde. De Amerikanen zagen het bedrag als een vorm van stervensbegeleiding, Marchionne gebruikte het om schulden te saneren en onrendabele fabrieken te sluiten. De immer in zwarte trui geklede topman investeerde vervolgens 10 miljard euro in twintig nieuwe modellen, waarvan met name de kleine Fiat 500 een doorslaand succes werd.

Sergio Marchionne bij een originele Fiat 500 in 2007, het jaar waarin Fiat de succesvolle opvolger van de 500 presenteerde. Foto EPA

Fiat herrees uit de as en werd zelfs kapitaalkrachtig, waardoor het concern in 2009 in staat was een belang van 20 procent te nemen in het Amerikaanse Chrysler, dat door de crisis en mismanagement op omvallen stond. Marchionne werd er aangesteld als baas en wist ook dit noodlijdende concern met Amerikaanse staatssteun weer op de been te krijgen. Marchionne, erkende nu iedereen, kon wonderen verrichten.

Ferrari

Hij was als topman ook nadrukkelijk betrokken bij het prestigeproject van zijn bedrijf, het Formule 1-team van Ferrari. Het pijnigde hem dat de Italiaanse trots sinds 2008 geen wereldtitels (team- en coureurstitels) meer had gevierd. Toen hij in eind 2014 Luca di Montezemolo als grote baas opvolgde, hervormde hij de renstal op bijna alle posities. Langzaam klom Ferrari uit het dal. Dit seizoen, dat op de helft is, won het team vier van de elf races en heeft het nog kans op zowel de coureur- als teamtitel. Marchionne was hierdoor ook populair bij de Ferrari-tifosi.

In de Formule 1 was lang niet iedereen blij met de uitgesproken Ferrari-baas. De Italianen krijgen in de raceklasse meer geld uit de prijzenpot dan de rest, omdat Ferrari als enige deelnam aan alle seizoenen van de raceklasse. De nieuwe Amerikaanse eigenaren willen een einde maken aan de geprivilegieerde positie van Ferrari, om zo een toekomstbestendige, gezondere en eerlijkere sport te krijgen.

Marchionne toonde zich hier onvermurwbaar. Volgens hem had Formule 1 meer baat bij Ferrari dan andersom. Meerdere malen dreigde hij met een vertrek uit de sport als er regels ingevoerd zouden worden die hem niet aanstonden. ‘Als ze denken dat we bluffen, spelen ze met vuur’, zei hij in december nog. De dood van Marchionne zal hoogstwaarschijnlijk gevolgen hebben voor de opstelling van Ferrari in de discussies over de toekomst van de Formule 1. 

De racewereld reageerde woensdag geschokt op zijn overlijden. Formule 1-baas Chase Carey omschreef Marchionne als 'een leider en vriend'.

Chaos

Gedurende de jaren dat Marchionne aan het roer stond bij Fiat, vertienvoudigde de waarde van het concern. Hoewel hij had aangekondigd in april 2019 te zullen stoppen bij Fiat (bij Ferrari zou hij nog een aantal jaren doorgaan), kwam zijn terugtreden onverwacht en werd het bedrijf in chaos gestort. Hoewel direct een opvolger werd benoemd, ontstond onrust in de top doordat een andere kroonprins (de Europese Fiatbaas Alfredo Altavilla) zich gepasseerd voelde en opstapte.

Grote vraag is of Marchionnes opvolger, de van oorsprong Britse Michael Manley, in staat is het concern de nieuwe tijd in te leiden. Manley, die de leiding had bij Jeep en Ram Trucks, was allerminst klaargestoomd voor zijn nieuwe taak, tekende Reuters woensdag op uit gesprekken met betrokkenen.

FCA, zoals het combinatiebedrijf officieel heet, staat voor hete vuren: het heeft de Chinese groeimarkt gemist en ook in Amerika lukt het Fiat maar niet voet aan de grond te krijgen; toen de economie daar enkele jaren geleden opkrabbelde en de olieprijzen inzakten, besloten de Amerikanen liever grote pick-ups en suvs te rijden dan de kleine autootjes uit Europa. Tot overmaat van ramp werd Fiat vorig jaar door het Amerikaanse openbaar ministerie aangeklaagd voor emissiezwendel met diesels. 

Dan is er nog de overgang naar elektrisch en zelfstandig rijdende auto’s, waar het concern de boot dreigt te missen. Om de uitdagingen het hoofd te bieden, wilde Marchionne samenwerken met General Motors, maar een uitnodiging daartoe werd door GM, waar ze vermoedelijk niet waren vergeten welk kunstje de Italiaan hen eerder had geflikt, hooghartig terzijde geschoven.

Il Dottore

‘Ik hou ervan dingen te fiksen, en Fiat moet gefikst worden’, zei hij in 2004 na zijn aanstelling. Het resultaat leverde Marchionne in Italië de bijnaam Il Dottore op. In de fabriekshal in Pomigliano, waar de Panda wordt gemaakt, zetten medewerkers woensdag de lopende band tien minuten stil uit eerbetoon.

Op hetzelfde moment werden op het Fiathoofdkantoor in Turijn Marchionnes laatste kwartaalcijfers gepresenteerd. ‘Zijn stijl was er een van aanpakken’, zei financieel topman Richard Palmer. ‘Daarom ga ik snel verder met de presentatie. Op pagina 3 ziet u dat het tweede kwartaal niet aan onze verwachtingen heeft voldaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.