Stijf Oranje?

De Windsors staan na de dood van prinses Diana bloot aan een storm van kritiek. Vermolmd, te afstandelijk. Doen de Oranjes het zo veel beter?...

Paul Witteman, presentator van Nova: 'Donderdagavond zenden we het interview uit dat ik had met kroonprins Willem Alexander. Nee, ik laat me niet uit over de vraag hoe modern ons koningshuis is. Ik voel me bepaald geen opinion-leader op dit terrein. Maar wel heb ik alle vragen kunnen stellen, die ik had willen stellen. Er waren geen restricties. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft de opnames gezien. Er zijn twaalf seconden geknipt, omdat er uitlatingen werden gedaan die op gespannen voet stonden met de ministeriële verantwoordelijkheid. Over de inhoud van het gesprek laat ik verder niks los, dat is nu eenmaal de afspraak. Of de kroonprins zich terughoudend opstelde? Kijk, het zou mooi zijn geweest als hij zijn verloving bekend had gemaakt, of zijn terugtreden als kroonprins had aangekondigd. Welnu, dat zit er niet in. '

Charles Huijskens, auteur van het boek 'Majesteit en Media': 'Ik hou mijn hart vast voor die uitzending. De RVD heeft kennelijk weer het laatste woord. Twaalf seconden eruit? Nùl seconden eruit. Paul Witteman is niet de eerste de beste, eindelijk een journalist van enig kaliber die de kroonprins mag interviewen. Iedereen die beweert dat ons koningshuis veel verder is dan de Britten zit er goed naast. Zeker sinds het afgelopen weekeinde, na het optreden van Diana's broer en premier Tony Blair, is de uitgangspositie van de Windsors veel beter. Het wordt hard en open gespeeld. Wel opvallend dat het socialistische premiers zijn die de koningshuizen moeten redden, hè.

M. Spiering, hoofdredactrice van het blad Vorsten: 'In vergelijking met de Britse monarchie ligt ons koningshuis decennia voor. De omgang met het publiek verloopt veel gemakkelijker, informeler. Kijk maar naar de publiekswandelingen en werkbezoeken. In Groot-Brittannië is het één ceremonieel. Wij hebben zoiets maar één keer, op Prinsjesdag. Toch kun je niet zeggen dat de Windsors het fout hebben gedaan. Zoiets hangt samen met de maatschappelijke ontwikkeling. De Britse samenleving hangt nog van standen en instituties aan elkaar. Diana's dood zal de ontmanteling daarvan versnellen.'

H. te Velde, docent geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen: 'Eigenlijk kun je pas na een jaar beoordelen of er nu echt sprake is van een andere opstelling van het Britse volk jegens de Windsors. De kritiek is naar mijn inschatting meer gericht tegen de sociale verschillen in de samenleving dan tegen het koningschap. Kenmerkend voor de Nederlandse monarchie is dat die dergelijke verschillen niet accentueert. Het proces is al onder Juliana begonnen; de koningin op de fiets. Beatrix heeft het koningschap een moderne uitstraling gegeven. Lees de commentaren op haar optreden maar: professioneel, zakelijk, ze is mánager, een visitekaartje voor het Nederland van heden. De beroemde zoen op de Vrijmarkt was natuurlijk hét voorbeeld hoe dicht ze bij het volk staat.'

M. Vos, coördinator projectbureau Koninginnedag Velsen: 'Toen ze op 30 april hier waren viel het me op dat ze een doodgewoon Nederlands gezin vormen. Hoe ze elkaar aanspreken, spontaan, elkaar troetelnaampjes toeroepend: hé W.! Het leek van tevoren strak geregeld. Alleen aanspreken met majesteit, ach, dat hebben we misschien twee keer gedaan, daarna valt zoiets weg. Op officiële gelegenheden, zoals tijdens de Troonrede in de Riddelzaal, zak je enkele centimers naar beneden als ze passeert, daar gaat een echte Majesteit. Tijdens informelere bijeenkomsten is ze een mevrouw. Dat is toch prachtig?'

I. Diependaal, historicus, werkt aan een boek over de toekomst van de Europese monarchieën: 'Als staatsvorm is de monarchie springlevend. Nederland kent alleen in tegenstelling tot de andere landen geen echte monarchale traditie. Nederland heeft een diepgewortelde republikeinse geschiedenis. Daarin blijft het koningschap toch een tikkeltje apart. Dat verklaart misschien ook waarom Beatrix wat afstandelijk opereert. Iets té, vind ik. Ze is een perfectionist. Ze gedraagt zich wat te veel als de president-commissaris van de BV Nederland. Als vorstin moet je het volk het gevoel geven tot de familie te behoren. Juliana kon dat wel. Zij was, zeg maar, de zus van je grootmoeder. Het meehossen van Willem Alexander met de topsporters in Atlanta keurde de één af, terwijl de ander zei: hè, hè, eindelijk iemand die normaal doet.'

Rob Gollin

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden