Reportage Vastenregels

Stiekem snaaien tijdens de ramadan, zelfs als je bent uitgezonderd

Moslims die niet kunnen of willen vasten tijdens de ramadan zijn soms bang om buiten de boot te vallen. Ze eten en drinken stiekem, zelfs als ze door ziekte, ouderdom of menstruatie zijn uitgezonderd van het vasten. 

Het toilet van haar werk. Dat is toch wel de vreemdste plek waar Warda el Kaddouri (28) ooit heeft gegeten. Het was ramadan en ze had juist aan al haar collega’s verkondigd dat ze deze maand de lunch zou overslaan. Natuurlijk gebeurde toen het onvermijdelijke: ze werd ongesteld. Het vasten was van de baan, er mocht weer worden gegeten. Op het toilet dus. Om maar die vraag te vermijden: waarom vast je niet?

Voor veel Nederlandse moslims ­betekent de ramadan een maand lang niet eten, drinken, roken en geen gemeenschap tussen zonsopkomst en zonsondergang. Van de vijf ‘zuilen’ (verplichtingen) van de islam wordt deze misschien wel het trouwst beleden. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) vast 87 procent van de Marokkaans-Nederlandse moslims elke dag van de ramadan. Van de Turkse Nederlanders is dat 55 procent. Dat is fors meer dan het aantal moslims dat vijf keer per dag bidt of eens per week de moskee bezoekt.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Mohamed Ajouaou, theoloog aan de Vrije Universiteit, kijkt niet op van die cijfers. Meer nog dan een religieus of spiritueel ritueel is de ramadan een sociale activiteit. Iedere moslim ondergaat tegelijkertijd dezelfde beproeving en families komen ’s avonds samen om het vasten te verbreken met een maaltijd (iftar). ‘Vasten draagt bij aan de gemeenschapszin en culturele identiteit van moslims’, zegt Ajouaou, ‘een soort Kerst, maar dan een maand lang.’

Dat sociale aspect vormt ook de reden dat moslims die niet kunnen of willen vasten soms bang zijn om buiten de boot te vallen. Ze eten en drinken stiekem of vasten gewoon mee, ook al zijn ze door ziekte, zwangerschap, ouderdom of menstruatie uitgezonderd. Zoals de moeder van Ajouaou, die suikerziekte heeft maar het moeilijk vindt om te eten omdat niemand anders het doet. ‘Deels komt die druk vanuit de moslims zelf, die niet willen opvallen, maar soms ook omdat anderen zeggen dat je geen goede gelovige bent als je niet vast. Dat is natuurlijk verkeerd.’

Het is ook gewoon jammer om de mooie traditie van de ramadan niet honderd procent te beleven, zegt El Kaddouri, onderzoeker literatuurwetenschap aan de Universiteit Gent. ‘Je ziet mensen om je heen die dorst hebben en dan voel jij je zwak als je wel water drinkt, ook al is het volledig legitiem.’ Menstrueren tijdens de ramadan heeft bovendien nog een nadeel: je moet aan iedereen uitleggen waarom je wél eet. En dat is volgens de moslima op z’n zachtst gezegd ‘awkward’.

‘De wereld is er nog niet klaar voor om openlijk over menstruatie te praten’, zegt ze. Dus kiezen veel moslima’s ervoor dan maar niet in het openbaar te eten. El Kaddouri kan zich nog levendig herinneren hoe haar moeder haar als tiener bordjes eten kwam brengen op haar kamer. ‘Om het maar niet ongemakkelijk te maken tegenover mijn vader en broertje’, lacht ze.

De ramadan is een groepsproces met veel sociale controle, vindt Zouhair Saddiki (32). Als kind van Marokkaans-Algerijnse ouders is het vasten hem met de paplepel ingegoten, maar soms ‘flext’ de docent aan de Hogeschool Rotterdam. Op een moordend drukke werkdag of als hij zich echt niet goed voelt, neemt hij gewoon een slok water of een banaan. De ramadan is een ‘bijstuurmomentje’ om een betere moslim te worden, vindt hij, en als je geen energie hebt om je te bezinnen dan schiet het vasten zijn doel voorbij. ‘Sommige moslims kastijden zichzelf, ze denken: effe deze maand bikkelen en dan kunnen we weer doen en laten wat we willen. Maar vasten is een middel voor bezinning, geen doel op zich.’

Als hij overdag eet, probeert hij dat zo veel mogelijk buiten het zicht te doen van ‘mede-moslims’. Uit respect. Als hij wel wat op straat eet, voelt hij de blikken vaak prikken: je bent toch Marokkaans, waarom eet je dan? Overigens maken witte Nederlanders zich daar net zo schuldig aan, zegt Saddiki.

Een jonge moslima, die niet met haar naam in de krant wil, stopte twee jaar geleden met vasten omdat ze niet meer echt gelooft. Haar streng religieuze ouders zouden het nooit accepteren, dus eet ze stiekem. Een handjevol chips of sojabonen op school of haar kamer. ‘Ik kijk altijd om me heen, bang dat er onverwacht iemand binnenkomt.’ Ze staat soms versteld van haar eigen acteerprestaties als ze ’s avonds aanschuift tijdens het eten. ‘Dan voel ik me wel schuldig, niettemin sta ik volledig achter mijn persoonlijke keuzes.’

Van een schuldgevoel heeft Saddiki weinig last. ‘Als ik iemand kwaad zou doen of zou uitschelden tijdens de ramadan dan zou ik me schuldig voelen, maar over zoiets basaals als eten en drinken? Nee.’ Hij probeert de discussies over zijn flexibele vasten zo veel mogelijk te voeren buiten de ‘rustmaand’ ramadan. Op een goedgevulde maag. Want hij zit niet te wachten op het ‘opgeheven vingertje’ van sommige orthodoxe moslims. ‘Het is mijn keuze, mijn leven. God heeft me die individuele vrijheid gegeven.’

El Kaddouri probeert het gesprek over haar menstruatie juist wel te voeren tijdens de vastenmaand. Om het taboe te doorbreken. Daarom eet ze niet meer op het toilet, maar openlijk aan de lunchtafel met haar collega’s. ‘Ik heb dit jaar gewoon aangekondigd: als je me ziet eten, dan komt dat doordat ik ongesteld ben. Dat is niets vies, maar een natuurlijk fenomeen.’ En ja, eigenlijk is het ook best fijn om nu weer even een paar dagen ongestoord te kunnen snaaien tijdens de ramadan.

Tijdens de ramadan is het voor volwassen moslims verplicht om te vasten. Dat betekent dat zij tussen zonsopkomst en zonsondergang niets mogen drinken, eten, roken en geen seks mogen hebben. Alleen vrouwen die menstrueren of borstvoeding geven, zwangeren, soldaten, ­zieken, ouderen en reizigers zijn uitgezonderd. Zij kunnen de ­gemiste dagen op een ander moment inhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden